De meeste mensen staan nooit stil bij geld.

Niet bij het verdienen of uitgeven ervan, maar bij de vraag wat geld eigenlijk is en hoe het werkt.

We gebruiken elke dag geld, maar vragen ons zelden af hoe het werkt.

Neem voordat u verder leest even de tijd voor vijf vragen. Schrijf indien mogelijk bij elke vraag een kort antwoord op:

1. Waarom hebben mensen geld nodig?
2. Wat maakt iets tot geld?
3. Wie kan het geld dat u gebruikt creëren of beheersen?
4. Waarom heeft het geld dat u gebruikt waarde?
5. Kunt u met uw geld vandaag evenveel kopen als vroeger?

Bewaar uw antwoorden. Kom er aan het einde op terug. Deze gids kan sommige van uw opvattingen versterken en andere veranderen.

Let tijdens het lezen op het verschil tussen een feit en een mening. ‘Dit bankbiljet wordt geaccepteerd voor het betalen van belastingen’ is een feit dat te controleren is. ‘Dit is de beste vorm van geld’ is een conclusie waarvoor criteria en bewijs nodig zijn.

Deze gids is opgebouwd rond zes vragen: waarom geld ertoe doet, wat het is, wat ermee mis kan gaan, wat Bitcoin is, hoe u het veilig gebruikt en wat er daarna komt.

Deze gids is uitsluitend bedoeld voor educatieve doeleinden. Hij biedt geen financieel, beleggings-, juridisch of fiscaal advies en zegt u niet dat u iets moet kopen, verkopen of aanhouden.

Geld is een middel om te ruilen.

Niemand wil geld om het geld zelf. We willen het om wat we ermee kunnen kopen. Een bankbiljet is slechts een stuk papier. Wat het nuttig maakt, is dat andere mensen het accepteren in ruil voor dingen die we echt willen hebben, omdat zij verwachten dat anderen het later ook zullen accepteren.

Dat is wat geld onderscheidt van ruilhandel.

In een systeem van ruilhandel werkt handel alleen als beide mensen willen wat de ander heeft, op hetzelfde moment en in geschikte hoeveelheden. Economen noemen dit het dubbel toeval van wensen. Als u rijst verbouwt en schoenen nodig hebt, wil de schoenmaker misschien bakolie in plaats van rijst. Geld lost dit op door verkopen los te koppelen van kopen: u verkoopt uw rijst aan de ene persoon en koopt schoenen van een ander.

Geld vervult doorgaans drie functies.

Het is een ruilmiddel: mensen accepteren het als betaling. Het is een rekeneenheid: prijzen worden erin uitgedrukt, zodat we de waarde van verschillende dingen kunnen vergelijken. En het is een oppotmiddel: het brengt waarde over van vandaag naar de toekomst. Geen enkel geld bewaart waarde perfect, maar sommige vormen verliezen hun koopkracht langzamer dan andere.

Door de geschiedenis heen hebben veel dingen als geld gediend: schelpen, zout, kralen, vee, koper, zilver en goud. Edelmetalen werden op grote schaal gebruikt omdat ze schaars, duurzaam en breed geaccepteerd waren. Maar metaal meedragen en beschermen is lastig, dus begonnen banken papieren vorderingen uit te geven die konden worden ingewisseld voor een vastgestelde hoeveelheid metaal. Onder verschillende vormen van een goudstandaard was een munteenheid wettelijk gekoppeld aan een hoeveelheid goud. De regels verschilden per plaats en periode.

Na verloop van tijd ging geld meer berusten op instellingen en beloften dan op metaal. In 1971 maakten de Verenigde Staten een einde aan de officiële inwisseling van dollars voor goud door buitenlandse regeringen en centrale banken. Tegenwoordig zijn de meeste nationale valuta fiatgeld: geld dat onder gezag van de overheid wordt uitgegeven, meestal via een centrale bank, en dat niet kan worden ingewisseld voor een vaste hoeveelheid goud of een andere grondstof. Het woord fiat is Latijn voor "laat het geschieden", vaak opgevat als "bij decreet".

Fiatgeld werkt omdat mensen, bedrijven, banken en overheden het accepteren. Wetten maken het doorgaans tot wettig betaalmiddel en schrijven het voor bij het betalen van belastingen, en mensen willen het omdat iedereen om hen heen het gebruikt.

We gingen van geld dat gedekt werd door iets, naar geld dat gedekt wordt door vertrouwen in iemand.

Wanneer mensen het woord inflatie horen, denken ze meestal aan stijgende prijzen.

Prijsinflatie is een aanhoudende stijging van het algemene prijsniveau. De keerzijde daarvan is koopkracht: hoeveel u met één geldeenheid kunt kopen. Als een mandje basisgoederen stijgt van 100 munteenheden naar 110, kunt u met dezelfde 100 eenheden niet langer het volledige mandje kopen.

Inflatie heeft verschillende oorzaken, en economen zijn het oneens over hoe zwaar elke oorzaak weegt: een uitbreiding van geld en krediet, verstoringen in het aanbod, veranderingen in de vraag, een verzwakkende munt, belastingen en productiekosten. Eén oorzaak verdient aandacht omdat het een keuze is en geen toeval: in een fiatsysteem kan een klein aantal instellingen de hoeveelheid geld en krediet vergroten en de regels ervan wijzigen.

Denk eens na over wat iets waardevol maakt.

De originele Mona Lisa is meer waard dan welke kopie ook, niet omdat ze er mooier uitziet, maar omdat ze de enige is. Schaarsheid alleen schept geen waarde, maar wanneer mensen iets willen hebben, doet het aanbod ervan ertoe.

Wanneer de geldhoeveelheid sneller groeit dan wat er met dat geld te koop is, kunt u met elke eenheid doorgaans minder kopen.

Inflatie treft niet iedereen in gelijke mate. Iemand die vooral contant geld of spaargeld heeft, kan koopkracht verliezen. Iemand die bezittingen heeft die in prijs stijgen, kan gedeeltelijk beschermd zijn. Bovendien passen lonen en prijzen zich in verschillend tempo aan.

Het geld op uw bankrekening is ook iets anders dan contant geld in uw hand. Een bank bewaart niet elke inleg als contant geld: ze leent het grootste deel uit en belegt het. Een banksaldo is de belofte van de bank om u te betalen. Die belofte wordt meestal nagekomen, maar ze hangt af van de bank en van de regels die daarvoor gelden.

Probeer het zelf: een koopkrachtcontrole

Kies een alledaags product of een alledaagse dienst in uw omgeving, zoals brood, vervoer of beltegoed. Noteer de prijs van vandaag. Vraag iemand wat het enkele jaren geleden kostte en controleer dat zo mogelijk in een betrouwbare bron. Zijn de inkomens in hetzelfde tempo gestegen? Wat zou de verandering verder nog kunnen verklaren?

Dit alles betekent niet dat fiatgeld niet werkt. Het biedt gemakkelijke betalingen, flexibel krediet en middelen om op crises te reageren. Maar diezelfde flexibiliteit brengt risico's met zich mee: de hoeveelheid en de regels kunnen veranderen, en de mensen die het gebruiken hebben daar weinig over te zeggen.

Daarom zoeken mensen naar alternatieven, en daarom is Bitcoin ontstaan.

Vóór Bitcoin was het online verzenden van geld altijd afhankelijk van een vertrouwde organisatie: een bank of betaalbedrijf dat het grootboek bijhield, rekeningen goedkeurde en een betaling kon vertragen, blokkeren of terugdraaien. Decennialang probeerden computerwetenschappers digitaal geld te creëren zonder centrale uitgever. Het lastige was dat digitale informatie gemakkelijk te kopiëren is. Als een digitale munt gekopieerd en twee keer uitgegeven kon worden, kon die niet als geld functioneren. Dit wordt het Double Spend-probleem genoemd.

Op 31 oktober 2008 publiceerde een persoon of groep onder de naam Satoshi Nakamoto een paper waarin een oplossing werd beschreven: Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System. Het netwerk startte in januari 2009.

Bitcoin is digitaal geld dat gedecentraliseerd is, een beperkt aanbod heeft en Peer-to-Peer kan worden verzonden, zonder toestemming van een bank.

Dat Bitcoin gedecentraliseerd is, betekent dat er geen centraal kantoor is dat rekeningen kan aanmaken, saldi kan wijzigen of kan goedkeuren wie er meedoet. Iedereen kan de Open-source software downloaden en inspecteren, en veel onafhankelijke computers bewaren een kopie van het register. Dit betekent niet dat iedereen evenveel invloed heeft. Het betekent dat geen enkele deelnemer het grootboek of de monetaire regels voor iedereen kan veranderen.

Een beperkt aanbod betekent dat er nooit meer dan 21 miljoen bitcoin zullen bestaan. Nieuwe bitcoin worden volgens een openbaar schema uitgegeven, en onafhankelijke computers, Nodes genoemd, weigeren elk block dat die regel overtreedt. De limiet is geloofwaardig omdat iedereen die kan controleren. Het is echter geen natuurwet: de limiet blijft bestaan omdat deelnemers die blijven handhaven. En een beperkt aanbod garandeert niet dat de prijs zal stijgen. De prijs hangt zowel van de vraag als van het aanbod af.

Dat Bitcoin Peer-to-Peer werkt, betekent dat u bitcoin naar iedereen, waar ook ter wereld, kunt sturen zonder een rekening te openen bij het Bitcoin-netwerk of een centrale autoriteit om goedkeuring te vragen. Geen enkel bedrijf kan bitcoin bevriezen die u zelf beheert. De keerzijde van die vrijheid is verantwoordelijkheid: een geldige transactie is meestal onmogelijk terug te draaien, en er is geen helpdesk voor het netwerk.

Een misvatting is dat Bitcoin onbereikbaar is omdat één bitcoin duur is. U hoeft geen hele bitcoin te kopen of te gebruiken. Eén bitcoin is deelbaar in 100.000.000 kleinere eenheden, die satoshi's of sats worden genoemd. 100.000 sats bezitten en 0,001 bitcoin bezitten komt op hetzelfde bedrag neer.

Het netwerk is afhankelijk van verschillende deelnemers: gebruikers die bitcoin verzenden, ontvangen en bewaren; Nodes die elke transactie en elk block aan de regels toetsen; en miners die met elkaar concurreren om ongeveer elke tien minuten een nieuw block aan het register toe te voegen. Dat register, de blockchain, is openbaar en voor iedereen zichtbaar, en het is zeer kostbaar om het te herschrijven.

Een opmerking over de spelling: Bitcoin met een hoofdletter B verwijst meestal naar het netwerk of het systeem. bitcoin met een kleine letter b verwijst naar het geld zelf.

Bitcoin heeft ook nadelen. De prijs kan snel veranderen. Fouten zijn meestal onherroepelijk. De acceptatie is op veel plaatsen nog beperkt, en het veilig gebruiken ervan vergt enige kennis. Bitcoin vervangt een deel van het vertrouwen in instellingen door verificatie en persoonlijke verantwoordelijkheid. Het neemt risico niet weg.

Een Bitcoin-wallet is een hulpmiddel, meestal een app, waarmee u bitcoin kunt ontvangen, controleren en verzenden. Uw bitcoin wordt niet in uw telefoon bewaard: die staat geregistreerd op de blockchain. De wallet beheert de sleutels waarmee u kunt bewijzen dat de bitcoin van u is en een betaling kunt autoriseren.

De eerste vraag bij elke wallet is dus: wie beheert de sleutels?

Wie heeft uw bitcoin eigenlijk in handen?

Met een self-custodial wallet beheert u zelf de sleutels.

Wanneer u deze instelt, krijgt u een seedphrase te zien (ook wel herstelzin genoemd): een geordende lijst met woorden, vaak 12 of 24. Daarmee kunnen uw sleutels op een ander apparaat opnieuw worden aangemaakt. Iedereen die deze zin heeft, kan uw bitcoin wegnemen. De seedphrase is niet alleen een back-up: hij geeft volledige toegang.

Bescherm hem:

• schrijf hem nauwkeurig op papier wanneer u de wallet aanmaakt;
• bewaar hem offline, privé en op een plek waar hij niet verloren gaat of beschadigd raakt;
• maak er nooit een foto van, e-mail hem nooit, sla hem niet op in notities in de cloud en verstuur hem niet in een bericht;
• typ hem nooit in op een website.

Als u uw seedphrase én uw apparaat kwijtraakt, kan niemand uw bitcoin voor u terughalen.

Met een custodial wallet beheert een bedrijf de sleutels voor u, een beetje zoals een bank. Uw saldo is de belofte van het bedrijf om u te betalen. Het instellen voelt vertrouwd en er is mogelijk ondersteuning beschikbaar, maar u bent afhankelijk van dat bedrijf: het kan opnames beperken, een account bevriezen, gehackt worden of ermee stoppen.

Een nuttige uitdrukking in de Bitcoin-wereld: niet uw sleutels, niet uw munten. De keuze voor een vorm van bewaring zegt niets over wat u waard bent. Waar het om gaat, is dat u weet welke soort u gebruikt en wie of wat u vertrouwt.

My First Bitcoin beveelt geen specifieke wallets aan. Hulpmiddelen, kosten en eigenaren veranderen, en wat bij de ene gemeenschap past, past misschien niet bij een andere. Vraag een docent die u vertrouwt wat mensen in uw omgeving gebruiken, en controleer zelf de volgende punten voordat u een wallet gebruikt:

• Sleutels: wie beheert de sleutels, u of een bedrijf?
• Herstel: wat gebeurt er als u uw telefoon kwijtraakt of het bedrijf verdwijnt?
• Bron: hebt u de wallet gedownload via de officiële website of de vermelding in de app store, en niet via een link die iemand u heeft gestuurd?
• Code: is de wallet open-source en wordt hij actief onderhouden? (Open-source alleen bewijst niet dat een hulpmiddel veilig is.)
• Kosten: welke kosten gelden er voor verzenden, ontvangen of opnemen?
• Betalingen: ondersteunt het de betalingen die u nodig hebt, on-chain of via Lightning?

Bitcoin kent twee gangbare manieren om te betalen. On-chain betalingen worden rechtstreeks in de blockchain vastgelegd. Lightning is een betalingsnetwerk dat bovenop Bitcoin is gebouwd voor snelle, kleine, frequente betalingen, zoals het kopen van een kop koffie. Ook een Lightning Wallet kan custodial of self-custodial zijn.

Drie regels houden u veilig terwijl u leert:

1. Leer eerst. Handel niet uit opwinding, angst of onder druk.
2. Begin klein. Probeer onbekende tools uit met een bedrag dat u zich kunt veroorloven te verliezen.
3. Vertrouw niet, verifieer. Controleer de persoon, de betaalmethode, het adres en het bedrag voordat u een betaling goedkeurt.

Deel ontvangstgegevens, nooit geheimen. Een adres of een betaalverzoek mag u delen. Een herstelzin (seed phrase) of privé sleutel mag u nooit delen. Geen enkele betrouwbare docent, geen enkel Wallet-bedrijf en geen enkele medewerker van een klantenservice zal er ooit om vragen.

Stop als iemand haast of geheimhouding oplegt, gegarandeerde rendementen belooft, u vraagt eerst bitcoin te sturen of naar uw herstelzin vraagt. Neem pauze. Deel niets. Verstuur niets. Controleer het daarna via een bron die u al kent.

Geld hangt af van regels en vertrouwen

Fiatgeld maakt betalingen gemakkelijk, maar de hoeveelheid en de regels ervan worden bepaald door een klein aantal instellingen, en de koopkracht ervan kan na verloop van tijd dalen.

Bitcoin biedt andere regels

Sinds 2009 biedt Bitcoin geld met een openbare, beperkte hoeveelheid, toegankelijk voor iedereen, dat gecontroleerd kan worden in plaats van dat u het moet vertrouwen. Het brengt ook nadelen met zich mee: prijsschommelingen, onherroepelijke fouten en persoonlijke verantwoordelijkheid.

Veiligheid staat voorop

Leer eerst, begin klein en controleer alles. Deel nooit uw seed phrase. U hoeft niet alles tegelijk te doen: één veilige volgende stap is genoeg.

Dit is pas het begin

Ga terug naar de vijf vragen aan het begin. Wat zou u nu antwoorden?

Het Bitcoin Diploma is de volgende stap. De vier modules ervan brengen u verder: van het begrijpen van geld, naar hoe Bitcoin werkt, naar het veilig gebruiken van Bitcoin, tot Bitcoin in uw gemeenschap. Blijf nieuwsgierig, blijf vragen stellen en lees meer op myfirstbitcoin.org.