Аксари одамон ҳеҷ гоҳ фурсат намегиранд, ки дар бораи пул андеша кунанд.

На дар бораи ба даст овардан ё харҷ кардани он, балки дар ҳақиқат дар бораи он ки пул чист ва чӣ гуна кор мекунад.

Мо ҳар рӯз пулро истифода мебарем, аммо кам мепурсем, ки он чӣ гуна кор мекунад.

Пеш аз идома додани хондан, лаҳзае ба панҷ савол андеша кунед. Агар тавонед, ба ҳар кадоми онҳо ҷавоби кӯтоҳ нависед:

1. Чаро одамон ба пул ниёз доранд?
2. Чӣ чизеро ба пул табдил медиҳад?
3. Кӣ метавонад пулеро, ки шумо истифода мебаред, эҷод ё назорат кунад?
4. Чаро пуле, ки шумо истифода мебаред, арзиш дорад?
5. Оё имрӯз бо пули худ ҳамон миқдор чиз харида метавонед, ки дар гузашта мехаридед?

Ҷавобҳои худро нигоҳ доред. Дар охир ба онҳо баргардед. Ин роҳнамо метавонад баъзе дидгоҳҳои шуморо тақвият диҳад ва баъзеи дигарро тағйир диҳад.

Ҳангоми хондан ба фарқи байни далел ва андеша диққат диҳед. "Ин пул барои пардохти андоз қабул мешавад" далелест, ки онро санҷидан мумкин аст. "Ин беҳтарин шакли пул аст" хулосаест, ки ба меъёрҳо ва далелҳо ниёз дорад.

Ин роҳнамо дар атрофи шаш савол таҳия шудааст: чаро пул муҳим аст, он чист, бо он чӣ мушкилот пеш омада метавонад, Биткоин чист, чӣ гуна онро бехатар истифода бурдан мумкин аст ва дар оянда чӣ мешавад.

Он танҳо барои омӯзиш пешбинӣ шудааст. Он маслиҳатҳои молиявӣ, сармоягузорӣ, ҳуқуқӣ ё андозӣ намедиҳад ва ба шумо намегӯяд, ки чизеро харед, фурӯшед ё нигоҳ доред.

Пул воситаи мубодила аст.

Ҳеҷ кас пулро ба хотири худи он намехоҳад. Мо онро барои чизҳое мехоҳем, ки бо он харида метавонем. Пули коғазӣ танҳо як пора коғаз аст. Он аз он ҷиҳат муфид аст, ки дигарон онро дар ивази чизҳое, ки мо воқеан мехоҳем, қабул мекунанд, зеро интизор доранд, ки баъдтар дигарон ҳам онро қабул хоҳанд кард.

Маҳз ҳамин пулро аз мубодилаи мол ба мол фарқ мекунад.

Дар низоми мубодилаи мол ба мол, савдо танҳо вақте имконпазир аст, ки ҳар ду нафар он чизеро, ки дигарӣ дорад, дар як вақт ва ба миқдори мувофиқ бихоҳанд. Иқтисоддонҳо инро мувофиқати дуҷонибаи хоҳишҳо меноманд. Агар шумо биринҷ парвариш кунед ва ба пойафзол ниёз дошта бошед, шояд пойафзолдӯз на биринҷ, балки равғани хӯрокӣ бихоҳад. Пул ин мушкилро бо ҷудо кардани фурӯш аз харид ҳал мекунад: шумо биринҷи худро ба як кас мефурӯшед ва аз каси дигар пойафзол мехаред.

Пул одатан се вазифаро иҷро мекунад.

Он воситаи мубодила аст: одамон онро ҳамчун пардохт қабул мекунанд. Он воҳиди ҳисоб аст: нархҳо бо он ифода мешаванд, бинобар ин мо метавонем арзиши чизҳои гуногунро муқоиса кунем. Ҳамчунин он воситаи нигоҳдории арзиш аст: он арзишро аз имрӯз ба оянда интиқол медиҳад. Ҳеҷ навъи пул арзишро ба таври комил нигоҳ намедорад, аммо баъзе шаклҳои он қобилияти харидории худро нисбат ба дигарон сусттар аз даст медиҳанд.

Дар тӯли таърих чизҳои зиёде ҳамчун пул хизмат кардаанд: садаф, намак, муҳра, чорво, мис, нуқра ва тилло. Металлҳои қиматбаҳо ба таври васеъ истифода мешуданд, зеро онҳо камёфт ва пойдор буданд ва ба таври васеъ қабул мешуданд. Аммо ҳамлу нақл ва ҳифзи металл душвор аст, аз ин рӯ бонкҳо ба баровардани санадҳои коғазие шурӯъ карданд, ки онҳоро ба миқдори муайяни металл иваз кардан мумкин буд. Дар шаклҳои гуногуни стандарти тилло, воҳиди асъор аз рӯйи қонун ба миқдори муайяни тилло пайваст буд. Қоидаҳо вобаста ба ҷой ва давра фарқ мекарданд.

Бо мурури замон пул бештар ба ниҳодҳо ва ваъдаҳо такя мекардагӣ шуд, на ба металл. Соли 1971 Иёлоти Муттаҳида мубодилаи расмии долларҳоро ба тилло барои ҳукуматҳои хориҷӣ ва бонкҳои марказӣ қатъ кард. Имрӯз аксари асъорҳои миллӣ пули фиатӣ мебошанд: асъоре, ки бо салоҳияти ҳукумат, одатан тавассути бонки марказӣ, бароварда мешавад ва онро ба миқдори собити тилло ё ягон моли дигар иваз кардан мумкин нест. Калимаи fiat дар забони лотинӣ маънои «бигзор иҷро шавад»-ро дорад ва аксаран ҳамчун «бо фармон» фаҳмида мешавад.

Пули фиатӣ амал мекунад, зеро одамон, корхонаҳо, бонкҳо ва ҳукуматҳо онро қабул мекунанд. Қонунҳо одатан ба он мақоми воситаи қонунии пардохт медиҳанд ва истифодаи онро барои пардохти андозҳо талаб мекунанд. Одамон онро мехоҳанд, зеро ҳама дар атрофашон аз он истифода мебаранд.

Мо аз пуле, ки пуштибонааш чизе буд, ба пуле гузаштем, ки пуштибонааш эътимод ба касе аст.

Вақте одамон калимаи таваррумро мешунаванд, одатан болоравии нархҳоро дар назар меоранд.

Таварруми нархҳо — афзоиши пайвастаи сатҳи умумии нархҳо аст. Ҷанбаи дигари он — қобилияти харидорӣ: бо як воҳиди пул чӣ қадар чиз харидан мумкин аст. Агар арзиши як сабади молҳои асосӣ аз 100 воҳиди пулӣ ба 110 боло равад, бо ҳамон 100 воҳид дигар тамоми сабадро харидан намешавад.

Таваррум якчанд сабаб дорад ва иқтисоддонҳо дар бораи дараҷаи таъсири ҳар яке баҳс мекунанд: афзоиши ҳаҷми пул ва қарз, халалдор шудани таъминот, тағйироти талабот, заифшавии асъор, андозҳо ва хароҷоти истеҳсолот. Як сабаб сазовори таваҷҷуҳ аст, зеро он натиҷаи интихоб аст, на тасодуф: дар низоми пули фиатӣ шумораи ками муассисаҳо метавонанд ҳаҷми пул ва қарзро зиёд карда, қоидаҳои онро тағйир диҳанд.

Андеша кунед, ки чӣ чизеро арзишманд мекунад.

Нусхаи аслии Мона Лиза аз ҳар гуна нусхаи он арзиши бештар дорад, на аз он сабаб, ки зеботар менамояд, балки аз он сабаб, ки он ягона аст. Танқисӣ худ аз худ арзиш эҷод намекунад, аммо вақте одамон чизеро мехоҳанд, миқдори дастраси он аҳамият дорад.

Вақте ҳаҷми пул нисбат ба ҳаҷми он чизҳое, ки бо пул харидан мумкин аст, зудтар меафзояд, одатан бо ҳар воҳиди пул камтар чиз харидан мумкин мешавад.

Таваррум ба ҳама яксон таъсир намерасонад. Шахсе, ки дороии худро асосан дар шакли пули нақд ё пасандоз нигоҳ медорад, метавонад қобилияти харидории худро аз даст диҳад. Шахсе, ки дороиҳои қиматшаванда дорад, метавонад қисман ҳифз шавад. Музди меҳнат ва нархҳо низ бо суръатҳои гуногун мутобиқ мешаванд.

Пули суратҳисоби бонкии шумо низ аз пули нақди дар дастатон буда фарқ мекунад. Бонк ҳар як пасандозро ба шакли пули нақд нигоҳ намедорад: қисми зиёди онро қарз медиҳад ва сармоягузорӣ мекунад. Бақияи суратҳисоби бонкӣ ваъдаи бонк аст, ки ба шумо пул пардохт мекунад. Ин ваъда одатан иҷро мешавад, аммо иҷрои он ба бонк ва қоидаҳои танзимкунандаи фаъолияти он вобаста аст.

Санҷида бинед: санҷиши қобилияти харидорӣ

Дар маҳалли худ як мол ё хидмати маъмулиро интихоб кунед, масалан нон, нақлиёт ё пур кардани ҳисоби телефон. Нархи имрӯзаи онро нависед. Аз касе пурсед, ки чанд сол пеш он чанд пул буд, сипас, агар имкон дошта бошед, ин маълумотро аз рӯйи сабти боэътимод санҷед. Оё даромадҳо низ бо ҳамон суръат афзуданд? Боз чӣ метавонад ин тағйиротро шарҳ диҳад?

Ҳеҷ яке аз ин гуфтаҳо маънои онро надорад, ки пули фиатӣ кор намекунад. Он пардохтҳои қулай, қарздиҳии чандир ва воситаҳои вокуниш ба буҳронҳоро фароҳам меорад. Аммо ҳамин чандирӣ хавф ҳам ба вуҷуд меорад: ҳаҷм ва қоидаҳои он метавонанд тағйир ёбанд, дар ҳоле ки истифодабарандагони он дар қабули қарорҳо таъсири кам доранд.

Маҳз аз ҳамин сабаб одамон роҳҳои алтернативиро меҷӯянд ва Биткоин низ аз ҳамин сабаб офарида шудааст.

Пеш аз пайдоиши Биткоин, фиристодани пул тавассути интернет ҳамеша ба ташкилоти боэътимод вобаста буд: бонк ё ширкати пардохтие, ки дафтари ҳисобро нигоҳ медошт, ҳисобҳоро тасдиқ мекард ва метавонист пардохтро ба таъхир андозад, боздорад ё баргардонад. Дар тӯли даҳсолаҳо мутахассисони илмҳои компютерӣ кӯшиш мекарданд пули рақамиро бе ниҳоди марказии бароранда эҷод кунанд. Мушкилии асосӣ дар он буд, ки нусхабардории иттилооти рақамӣ осон аст. Агар тангаи рақамиро нусхабардорӣ карда, ду бор харҷ кардан мумкин мебуд, он ҳамчун пул кор карда наметавонист. Инро мушкилоти харҷи дубора меноманд.

31 октябри соли 2008 шахс ё гурӯҳе бо номи Сатоши Накамото мақолаеро нашр кард, ки роҳи ҳалли ин мушкилотро тавсиф мекард: Биткоин: низоми пули нақди электронии ҳамто ба ҳамто. Шабака моҳи январи соли 2009 ба кор оғоз кард.

Биткоин пули рақамиест, ки ғайримарказӣ аст, дорои пешниҳоди маҳдуд аст, ва онро метавон ҳамто ба ҳамто бе иҷозати бонк фиристод.

Мафҳуми ғайримарказӣ маънои онро дорад, ки ягон идораи марказие вуҷуд надорад, ки тавонад ҳисобҳо кушояд, бақияи ҳисобҳоро тағйир диҳад ё пайвастани иштирокчиёнро тасдиқ кунад. Ҳар кас метавонад нармафзори дорои рамзи кушодаро боргирӣ ва санҷиш кунад ва бисёр компютерҳои мустақил нусхаи сабтҳоро нигоҳ медоранд. Ин маънои онро надорад, ки ҳама нуфузи баробар доранд. Ин маънои онро дорад, ки ҳеҷ як иштирокчӣ ба танҳоӣ наметавонад дафтари ҳисоб ё қоидаҳои пулиро барои ҳама тағйир диҳад.

Доштани пешниҳоди маҳдуд маънои онро дорад, ки ҳеҷ гоҳ бештар аз 21 миллион биткоин вуҷуд нахоҳад дошт. Биткоинҳои нав аз рӯйи ҷадвали дастраси умум бароварда мешаванд ва компютерҳои мустақиле, ки гиреҳ ном доранд, ҳар блокеро, ки ин қоидаро вайрон мекунад, рад мекунанд. Ин маҳдудият қобили эътимод аст, зеро ҳар кас метавонад онро санҷад. Аммо он қонуни табиат нест: он ба он хотир амал мекунад, ки иштирокчиён риояи онро пайваста таъмин мекунанд. Ҳамчунин, пешниҳоди маҳдуд болоравии нархро кафолат намедиҳад. Нарх ҳам ба талабот ва ҳам ба пешниҳод вобаста аст.

Мафҳуми ҳамто ба ҳамто маънои онро дорад, ки Шумо метавонед биткоинро ба ҳар кас дар ҳар куҷо, бе кушодани ҳисоб дар шабакаи Биткоин ё гирифтани иҷозат аз мақомоти марказӣ, фиристед. Ҳеҷ ширкате наметавонад биткоинеро, ки худатон идора мекунед, масдуд кунад. Ҷониби дигари ин озодӣ масъулият аст: баргардонидани амалиёти эътиборнок одатан ғайриимкон аст ва шабака маркази дастгирӣ надорад.

Яке аз тасаввуроти нодуруст ин аст, ки Биткоин дастнорас аст, зеро як биткоин гарон аст. Ба Шумо харидан ё истифода бурдани як биткоини пурра лозим нест. Як биткоин ба 100 000 000 воҳиди хурдтар тақсим мешавад, ки онҳоро сатоши, ё сат меноманд. Доштани 100 000 сат ва доштани 0,001 биткоин як миқдорро ифода мекунанд.

Шабака ба иштирокчиёни гуногун такя мекунад: корбарон, ки биткоин мефиристанд, қабул мекунанд ва нигоҳ медоранд; гиреҳҳо, ки ҳар амалиёт ва блокро аз рӯйи қоидаҳо месанҷанд; ва майнерҳо, ки тақрибан ҳар даҳ дақиқа барои илова кардани блоки нав ба сабтҳо рақобат мекунанд. Ин сабтҳо, яъне блокчейн, дастраси умум буда, барои ҳар кас намоёнанд ва аз нав навиштани онҳо бисёр гарон меафтад.

Эзоҳ дар бораи имло: Биткоин бо ҳарфи калони Б одатан шабака ё низомро ифода мекунад. биткоин бо ҳарфи хурди б худи пулро ифода мекунад.

Биткоин дар баробари бартариҳо маҳдудиятҳо низ дорад. Нархи он метавонад зуд тағйир ёбад. Хатогиҳо одатан ислоҳнопазиранд. Қабули он ҳамчун воситаи пардохт дар бисёр ҷойҳо ҳанӯз маҳдуд аст ва истифодаи бехатари он омӯзишро талаб мекунад. Биткоин як қисми эътимод ба муассисаҳоро бо санҷиш ва масъулияти шахсӣ иваз мекунад. Он хатарро аз байн намебарад.

Як ҳамёни Биткоин абзорест, ки одатан дар шакли барнома буда, ба шумо имкон медиҳад биткоинро қабул, тафтиш ва ирсол кунед. Биткоини шумо дар дохили телефонатон нигоҳ дошта намешавад: он дар блокчейн сабт мешавад. Ҳамён идоракунандаи калидҳоест ки ба шумо имкон медиҳанд исбот кунед, ки биткоин аз они шумост ва пардохтро иҷозат диҳед.

Пас, саволи аввал дар бораи ҳар ҳамён ин аст: калидҳоро кӣ назорат мекунад?

Дар асл биткоини шуморо кӣ нигоҳ медорад?

Бо ҳамёни худнигаҳдор, шумо калидҳоро назорат мекунед.

Ҳангоми танзим кардани он, ҳамён ба шумо нишон медиҳад як ибораи ибтидоӣ (ки онро ибораи барқарорсозӣ низ меноманд): рӯйхати калимаҳо бо тартиби муайян, ки аксаран аз 12 ё 24 калима иборат аст. Он метавонад калидҳои шуморо дар дастгоҳи дигар аз нав эҷод кунад. Ҳар касе, ки онро дорад, метавонад биткоини шуморо бигирад. Ибораи ибтидоӣ танҳо нусхаи эҳтиётӣ нест: он дастрасии пурра аст.

Онро ҳифз кунед:

• ҳангоми эҷод кардани ҳамён онро дар коғаз дақиқ нависед;
• онро берун аз интернет, махфӣ ва дар ҷое нигоҳ доред, ки гум ё вайрон нашавад;
• ҳеҷ гоҳ онро акс нагиред, бо почтаи электронӣ нафиристед, дар ёддоштҳои абрӣ нигоҳ надоред ва дар паём нафиристед;
• ҳеҷ гоҳ онро дар ягон сомона ворид накунед.

Агар шумо ҳам ибораи ибтидоӣ ва ҳам дастгоҳи худро гум кунед, ҳеҷ кас наметавонад биткоини шуморо бароятон барқарор кунад.

Бо ҳамёни амонатӣ, ширкат калидҳоро барои шумо нигоҳ медорад, то андозае мисли бонк. Бақияи шумо ваъдаи ширкат барои пардохт ба шумост. Раванди танзим шинос аст ва шояд дастгирӣ низ дастрас бошад, аммо шумо ба он ширкат вобастаед: он метавонад гирифтани маблағро маҳдуд кунад, ҳисобро масдуд кунад, ҳадафи рахнагарӣ қарор гирад ё фаъолияташро қатъ кунад.

Ибораи муфид дар ҷаҳони Биткоин: калидҳо аз они шумо набошанд, тангаҳо ҳам аз они шумо нестанд. Интихоби тарзи нигоҳдорӣ санҷиши сазоворӣ нест. Муҳим он аст, ки бидонед кадом навъро истифода мебаред ва ба чӣ эътимод мекунед.

My First Bitcoin ҳамёнҳои мушаххасро тавсия намедиҳад. Абзорҳо, ҳаққи хизмат ва соҳибон тағйир меёбанд ва он чизе, ки барои як ҷомеа мувофиқ аст, шояд барои ҷомеаи дигар мувофиқ набошад. Аз омӯзгори боэътимод пурсед, ки мардум дар маҳалли шумо аз чӣ истифода мебаранд ва пеш аз истифодаи ҳар ҳамён ин нуктаҳоро худатон санҷед:

• Калидҳо: калидҳоро кӣ назорат мекунад, шумо ё ширкат?
• Барқарорсозӣ: агар телефонатон гум шавад ё ширкат аз байн равад, чӣ мешавад?
• Манбаъ: оё шумо онро аз сомонаи расмӣ ё саҳифаи барнома дар мағозаи барномаҳо боргирӣ кардед, на аз пайванде, ки касе ба шумо фиристодааст?
• Рамз: оё рамзи сарчашмаи он кушода аст ва он пайваста дастгирии техникӣ мегирад? (Танҳо кушода будани рамзи сарчашма бехатарии абзорро исбот намекунад.)
• Хароҷот: барои ирсол, қабул ё гирифтани маблағ чӣ гуна ҳаққи хизмат ситонида мешавад?
• Пардохтҳо: оё он пардохтҳои ба Шумо заруриро дар дохили занҷир ё тавассути Lightning дастгирӣ мекунад?

Биткоин ду роҳи маъмули пардохт дорад. Дар дохили занҷир пардохтҳо бевосита дар блокчейн сабт мешаванд. Lightning шабакаи пардохтиест, ки бар пояи Биткоин барои пардохтҳои зуд, хурд ва зуд-зуд такроршаванда, ба монанди харидани қаҳва, сохта шудааст. Ҳамёни Lightning низ метавонад бо нигоҳдории калидҳо аз ҷониби шахси сеюм ё бо нигоҳдории мустақилонаи калидҳо бошад.

Се қоида ҳангоми омӯзиш бехатарии Шуморо таъмин мекунанд:

1. Аввал омӯзед. Аз рӯйи ҳаяҷон, тарс ё таҳти фишор амал накунед.
2. Аз маблағи кам оғоз кунед. Абзорҳои ношиносро бо маблағе санҷед, ки аз даст доданаш бароятон қобили таҳаммул бошад.
3. Бовар накунед, санҷед. Пеш аз тасдиқи пардохт шахс, усули пардохт, суроға ва маблағро санҷед.

Маълумот барои гирифтани пардохтро мубодила кунед, аммо ҳеҷ гоҳ маълумоти махфиро надиҳед. Суроға ё дархости пардохтро метавон мубодила кард. Ибораи барқарорсозӣ ё калиди хусусиро ҳеҷ гоҳ набояд ба дигарон дод. Ҳеҷ омӯзгори қонунӣ, ширкати ҳамёнсоз ё корманди дастгирӣ ҳеҷ гоҳ онро аз Шумо намепурсад.

Агар касе аз Шумо шитобкорӣ ё махфиятро талаб кунад, даромади кафолатнок ваъда диҳад, хоҳиш кунад, ки аввал биткоин фиристед ё ибораи барқарорсозиатонро диҳед, бозистед. Таваққуф кунед. Ҳеҷ маълумоте надиҳед. Ҳеҷ чиз нафиристед. Сипас тавассути манбае, ки аллакай мешиносед, санҷед.

Пул ба қоидаҳо ва эътимод вобаста аст

Пули фиатӣ пардохтҳоро осон мекунад, аммо ҳаҷми пешниҳоди он ва қоидаҳояшро шумораи ками ниҳодҳо муайян мекунанд ва қобилияти харидории он метавонад бо мурури замон коҳиш ёбад.

Биткоин қоидаҳои дигарро пешниҳод мекунад

Аз соли 2009 инҷониб Биткоин пулеро пешниҳод мекунад, ки ҳаҷми пешниҳоди он ошкору маҳдуд аст, барои ҳама дастрас аст ва ба ҷойи танҳо эътимод кардан ба он, метавон онро санҷид. Он ҳамчунин ҷиҳатҳои манфӣ дорад: тағйироти шадиди нарх, хатогиҳои ислоҳнашаванда ва масъулияти шахсӣ.

Бехатарӣ дар ҷойи аввал аст

Аввал омӯзед, аз маблағи кам оғоз кунед ва ҳама чизро санҷед. Ҳеҷ гоҳ ибораи барқарорсозии худро ба касе надиҳед. Ба шумо лозим нест, ки ҳама корро якбора анҷом диҳед: як қадами навбатии бехатар кофист.

Ин танҳо оғози роҳ аст

Ба панҷ саволи аввали дарс баргардед. Ҳоло ба онҳо чӣ ҷавоб медодед?

Барномаи Дипломи Биткоин қадами навбатӣ аст. Чор модули он дониши шуморо амиқтар мекунанд: аз дарки пул то тарзи кори Биткоин, истифодаи бехатари Биткоин ва нақши Биткоин дар ҷомеаи шумо. Кунҷков бошед, савол доданро идома диҳед ва маълумоти бештарро аз ин сомона гиред: myfirstbitcoin.org.