Emniyet, Güvenlik ve Gizlilik

Adım 1: Dersi hazırlayın

5 dakika

1. Öğrencilere “‘Herkese açık’ ne demektir?” ve “‘Özel’ ne demektir?” diye sorun. Henüz düzeltmeden farklı cevapları kabul edin, ardından sınıfın günlük örnekler kullanarak birlikte karar vereceğini açıklayın.

Adım 2: Etkinlik

20 dakika

Hazırlık

1. Bazı şeylerin genellikle herkese açık, bazılarının genellikle özel olduğunu, bazılarının ise tercihe bağlı olduğunu; dolayısıyla her zaman tek bir doğru cevap bulunmadığını açıklayın.

Örnek Gösterme

1. Park gibi herkese açık bir örneği (“Birçok kişi oraya gidebilir ve orayı görebilir”) şifre gibi özel bir örnekle (“Bu yalnızca bir kişiye aittir”) karşılaştırın.

Uygulama

1. Park, otobüs, tuvalet, araba, göz rengi, şifre veya banka PIN'i gibi görsel örnekleri birer birer gösterin ve öğrencilerin ‘herkese açık’ veya ‘özel’ diye oy vermesini sağlayın. Örneği ilgili başlığın altına yerleştirin, ardından “Neden?” veya “Bu hiç değişebilir mi?” diye sorun.

Kontrol Noktası

1. Öğrencilerden herkese açık ile özel arasındaki farkı kendi sözleriyle açıklamalarını isteyin; ezberlenmiş tanımlardan çok anlayışa odaklanarak dinleyin.

Değerlendirme

• Sorun: “Göz rengi her zaman özel midir?”
• Sorun: “Başkaları görebilse bile bir şey özel olabilir mi?”
• Öğrencileri, insanların hangi bilgileri paylaşacaklarını kendilerinin seçtiği fikrine yönlendirin.

Adım 3: Kapanış

1. Çalışma kâğıtlarını ve materyalleri toplayın. Şu mesajı pekiştirin: “Hangi bilgileri paylaşacağınıza siz karar verirsiniz; mahremiyet konusunda akıllıca davranmak güvende kalmanıza yardımcı olur.”

Adım 1: Derse hazırlık

5 dakika

1. Öğrencilere kulaktan kulağa oyununu oynayıp oynamadıklarını ve mesajın her zaman aynı kalıp kalmadığını sorun. Bir mesaj konusunda kime güvenilebileceğini test edeceklerini açıklayın; teknik veya soyut terimlerden kaçının.

Adım 2: Etkinlik

30-35 dakika

Hazırlık

1. Sınıfı küçük takımlara ayırın. Aynı yapıda ancak farklı kurallarla birkaç kısa tur oynayacaklarını ve hatalar yüzünden kimsenin başının derde girmeyeceğini açıklayın.

Örnek Gösterim

1. Fısıldama kurallarını çok kısa bir örnekle gösterin: yalnızca fısıldanır, tekrar etmek veya hataları düzeltmek yoktur.

Uygulama

1. Tur – Kolay Mesaj (Güvenilir Zincir)

1. İlk öğrenciye çok basit bir cümle fısıldayın; öğrenciler onu sıra boyunca iletir ve son öğrenci cümleyi yüksek sesle söyler.
2. Kontrol noktası: Mesaj doğru muydu? Biri onu kasıtlı olarak değiştirdi mi? Gruba güvenmek kolay geldi mi?

2. Tur – Zor Mesaj (Karmaşık Bilgi)

1. Fısıltı zincirini daha uzun ve daha ayrıntılı bir cümleyle tekrarlayın, ardından son öğrenciden cümleyi yüksek sesle söylemesini isteyin.
2. Kontrol noktası: Ne değişti? Nerede bozuldu? Biri kötü niyetli miydi, yoksa sadece zor muydu?

3. Tur – Gizli Kural (Kasıtlı Değişiklik)

1. Aynı karmaşık mesajı kullanın, ancak ortadaki bir öğrenciye gizlice bir kelimeyi değiştirebileceğini söyleyin. Kuralı duyurmayın; ardından fısıltı zincirini başlatın.
2. Kontrol noktası: Bu, hatalardan farklı hissettirdi mi? Bir şeylerin yanlış olduğunu nasıl anlayabilirdik? Ne adaletsiz geldi?

İsteğe Bağlı Varyasyon – Koşarak Dikte (Kontrol ve Güven)

4. Tur – Güvenilir Koşucu

1. Yazılı mesajı sınıfın karşı tarafına yerleştirin. Bir öğrenci koşarak mesajı okur, geri dönüp yazıcıya söyler ve yazıcı da mesajı kaydeder.
2. Kontrol noktası: Bu, fısıldamaktan daha net miydi ve neden?

5. Tur – Güvenilmez Alan

1. Koşucunun yolunun yakınına, mesajı duyabilen ama göremeyen bir dinleyici ekleyin.
2. Kontrol noktası: Kim öğrenmemesi gereken bir şey öğrendi ve mesaj hâlâ güvende miydi?

İsteğe Bağlı Son Sürpriz – Kilitli Mesaj

1. Koşarak dikteyi, mesaj basit bir sembol şifresiyle yazılmış olarak tekrarlayın (Bkz. Ek B).
2. Öğrencilerden mesajı kimlerin anlayabildiğini gözlemlemelerini isteyin.
3. Kontrol noktası: Mesajı kim okuyabiliyor, kim duyuyor ama hiçbir şey öğrenemiyor?

Değerlendirme

1. Her şeyi kimin duyması gerektiğini, hiçbir şeyi kimin duymaması gerektiğini ve buna kimin karar vermesi gerektiğini sorun; öğrencilerin sorunu kendi sözcükleriyle adlandırmalarına fırsat verin.

Adım 3: Kapanış

5 dakika

1. Dürüstçe katıldıkları için öğrencilere teşekkür edin, sınıfı eski düzenine getirin ve şu mesajı pekiştirin: “Bilgi konusunda dikkatli olmak insanları korumaya yardımcı olur.”

Adım 1: Derse hazırlık

5 dakika

1. Öğrencilere gizli şifrenin ne olduğunu ve oyunlar, gizli mesajlar veya kilitler gibi nerelerde gördüklerini sorun. Şifreleme ve şifre çözme kavramlarını basit bir dille tanıtın ve kelimeleri gizlemek ve ortaya çıkarmak için bir şifre kullanacaklarını açıklayın.

Adım 2: Etkinlik

35-45 dakika

Hazırlık

1. Harfleri kaydırmanın gizli mesajlar oluşturduğunu açıklayın; alfabeyi çizin ve A harfinin D olması gibi basit bir kaydırma gösterin.

Örnek Gösterim

1. Kısa bir kelimeyi harf kaydırmayla önce şifreleyip ardından şifresini çözerek gösterin. Şifre çarkını tanıtın ve hem çarkın konumunun hem de çevirme sayısının çıkan harfleri değiştirdiğini gösterin.

Uygulama

Bölüm 1 – Şifre Çarkı Yapımı

1. Öğrenciler iç ve dış alfabe dairelerini keser, küçük daireyi büyük dairenin üzerine yerleştirir ve çark serbestçe dönecek şekilde bir çiviyle sabitler. Ardından farklı harfleri hizalayarak çarkı denerler.

Kontrol Noktası

1. Birlikte bir kelimenin şifresini çözün ve öğrencilerin çarkı değiştirmenin sonucu nasıl değiştirdiğini anladığından emin olun.

Bölüm 2 – Şifreleme ve Şifre Çözme Alıştırması

1. Öğrenciler şifre çarklarını kullanarak çalışma kâğıdındaki kelimelerin şifresini çözer ve seçtikleri bir harf kaydırmasıyla Bitcoin kelimelerini şifreler. Öğrencilere destek olmak ve anlayıp anlamadıklarını kontrol etmek için sınıfta dolaşın.

Değerlendirme

• Öğrencilere çarkın konumunu değiştirdiklerinde ne olduğunu sorun.
• Şifre değiştiğinde aynı kelimenin her zaman aynı görünüp görünmediğini sorun.
• Birinin bilgiyi neden bu şekilde gizlemek isteyebileceğini sorun.

Adım 3: Kapanış

• Makasları ve ortak malzemeleri toplayın, ardından öğrencilerin şifre çarklarını yanlarında götürmelerine izin verin. Şunu pekiştirin: “Şifreyi değiştirmek mesajı değiştirir ama anlam aynı kalır.”

1. Adım: Dersi hazırlayın

5 dakika

1. Öğrencilerden önceki fısıltı veya aktarmalı mesaj etkinliğini ve güven, hatalar ya da kulak misafiri olma konusunda fark ettikleri sorunları hatırlamalarını isteyin. Mesajların gizli kalamadığını hatırlatın, ardından bu sorunun çözülüp çözülemeyeceğini test edeceklerini açıklayın.

2. Adım: Etkinlik

40–45 dakika

Hazırlık

1. Öğrencileri üç kişilik takımlara ayırın ve sabit roller verin: 1. Oyuncu Gönderici, 2. Oyuncu Koşucu ve 3. Oyuncu Alıcıdır.

Örnek Gösterim

1. Açık bir mesajla kısa bir koşu dikte turu gösterin. Koşucunun mesajı aynen tekrarlaması gerektiğine ve yakındaki herkesin onu duyabileceğine dikkat çekin.

1. Aşama – Açık İletim (Güven Gerekli)

1. 1. Oyuncu mesajı sessizce okur, ardından alçak sesle 2. Oyuncuya okur. 2. Oyuncu mesajı sözlü olarak 3. Oyuncuya aktarır, o da mesajı yazar; 2. Oyuncu gerektiği kadar gidip gelebilir. Mesajı ilk başarıyla ileten takım kazanır.

Ara Değerlendirme Tartışması

• Son mesajın orijinaliyle eşleşip eşleşmediğini sorun.
• Koşucuların diğer takımları duyup duymadığını sorun.
• Koşucunun mesajı değiştirme gücüne sahip olup olmadığını sorun.
• Sistemin yalnızca koşucuya güvenildiğinde işlediğini vurgulayın.

2. Aşama – Şifreli İletim (Daha Az Güven)

1. Şifre çarklarını dağıtın ve birleştirin. Gönderici ve Alıcı kendi aralarında gizlice bir harf kaydırma değeri üzerinde anlaşır; 1. Oyuncu yeni bir mesajı şifreler, 2. Oyuncu anlamını bilmeden yalnızca şifreli metni aktarır, 3. Oyuncu ise metni yazıya geçirip çözer.

Yarışma Kuralları

• Takımlar doğru çözümler için puan kazanır.
• Hem hız hem de doğruluk önemlidir.
• Koşucuların şifreyi öğrenmesine izin verilmez.

Değerlendirme

1. Açık ve şifreli iletim arasında neyin değiştiğini, koşucuya hâlâ güvenmek gerekip gerekmediğini ve her aşamada mesaja erişimi kimin kontrol ettiğini sorun.

3. Adım: Kapanış

5 dakika

1. Ortak malzemeleri toplayın ve sınıfı eski düzenine getirin; öğrencilerin şifre çarklarını kendilerinde tutmalarına izin verin. Şunu vurgulayın: “Mesajınız korunduğunda herkese güvenmeniz gerekmez.”