አብዛኛዎቹ ሰዎች ቆም ብለው ስለ ገንዘብ አያስቡም።

ገንዘብን ስለ ማግኘት ወይም ስለ ማውጣት ሳይሆን፣ በእርግጥ ምን እንደሆነና እንዴት እንደሚሠራ ስለ ማሰብ ነው።

በየቀኑ ገንዘብ እንጠቀማለን፣ ሆኖም እንዴት እንደሚሠራ የምንጠይቀው አልፎ አልፎ ነው።

ማንበብዎን ከመቀጠልዎ በፊት፣ በአምስት ጥያቄዎች ላይ ለአፍታ ያስቡ። ከቻሉ ለእያንዳንዱ አጭር መልስ ይጻፉ፦

1. ሰዎች ገንዘብ ለምን ያስፈልጋቸዋል?
2. አንድን ነገር ገንዘብ የሚያደርገው ምንድን ነው?
3. እርስዎ የሚጠቀሙበትን ገንዘብ መፍጠር ወይም መቆጣጠር የሚችለው ማን ነው?
4. እርስዎ የሚጠቀሙበት ገንዘብ ዋጋ ያለው ለምንድን ነው?
5. ገንዘብዎ በቀድሞው ጊዜ ይገዛ የነበረውን ያህል መጠን ዛሬም ይገዛል?

መልሶችዎን ያስቀምጡ። በመጨረሻ እንደገና ይመልከቷቸው። ይህ መመሪያ ከአመለካከቶችዎ አንዳንዶቹን ሊያጠናክር፣ ሌሎቹን ደግሞ ሊለውጥ ይችላል።

ሲያነቡ፣ በእውነታና በአስተያየት መካከል ያለውን ልዩነት ልብ ይበሉ። «ይህ የገንዘብ ኖት ለግብር ክፍያ ተቀባይነት አለው» የሚለው ሊረጋገጥ የሚችል እውነታ ነው። «ይህ ከሁሉ የተሻለው የገንዘብ ዓይነት ነው» የሚለው ደግሞ መመዘኛዎችንና ማስረጃን የሚፈልግ ድምዳሜ ነው።

ይህ መመሪያ በስድስት ጥያቄዎች ዙሪያ የተዘጋጀ ነው፦ ገንዘብ ለምን አስፈላጊ እንደሆነ፣ ምን እንደሆነ፣ ምን ችግሮች ሊያጋጥሙት እንደሚችሉ፣ ቢትኮይን ምን እንደሆነ፣ እንዴት በደህንነት መጠቀም እንደሚቻልና ቀጥሎ ምን እንደሚመጣ።

ለትምህርት ዓላማ ብቻ የተዘጋጀ ነው። የፋይናንስ፣ የኢንቨስትመንት፣ የሕግ ወይም የግብር ምክር አይሰጥም፤ ማንኛውንም ነገር እንዲገዙ፣ እንዲሸጡ ወይም ይዘው እንዲቆዩም አይነግርዎትም።

ገንዘብ የልውውጥ መሣሪያ ነው።

ማንም ሰው ገንዘብን ለራሱ ሲል አይፈልገውም። የምንፈልገው በእሱ ልንገዛቸው ለምንችላቸው ነገሮች ነው። የገንዘብ ኖት የወረቀት ቁራጭ ብቻ ነው። ጠቃሚ የሚያደርገው፣ ሌሎች ሰዎች በኋላ እንደሚቀበሉት ስለሚጠብቁ፣ እኛ በእውነት በምንፈልጋቸው ነገሮች ምትክ ሊቀበሉት ፈቃደኛ መሆናቸው ነው።

ገንዘብን ከዕቃ በዕቃ ልውውጥ የሚለየው ይህ ነው።

በዕቃ በዕቃ ልውውጥ ሥርዓት ውስጥ፣ ግብይት የሚሳካው ሁለቱም ሰዎች እያንዳንዳቸው ሌላው ያለውን ነገር በተመሳሳይ ጊዜና በተስማሚ መጠን ሲፈልጉ ብቻ ነው። የኢኮኖሚ ባለሙያዎች ለዚህ የሚሰጡት ስያሜ የፍላጎቶች ድርብ መጣጣም ነው። እርስዎ ሩዝ የሚያመርቱ ከሆነና ጫማ ቢያስፈልግዎት፣ ጫማ ሠሪው ሩዝ ሳይሆን የምግብ ዘይት ሊፈልግ ይችላል። ገንዘብ መሸጥን ከመግዛት በመለየት ይህንን ችግር ይፈታል፦ ሩዝዎን ለአንድ ሰው ሸጠው ከሌላ ሰው ጫማ ይገዛሉ።

ገንዘብ በአብዛኛው ሦስት ተግባራትን ያከናውናል።

ገንዘብ የልውውጥ መገልገያ ነው፦ ሰዎች እንደ ክፍያ ይቀበሉታል። እንዲሁም የሂሳብ መለኪያ ነው፦ ዋጋዎች በእሱ ይገለጻሉ፣ ስለዚህም የተለያዩ ነገሮችን ዋጋ ማወዳደር እንችላለን። በተጨማሪም እሴት ማከማቻ ነው፦ እሴትን ከዛሬ ወደ ወደፊት ያስተላልፋል። እሴትን ፍጹም በሆነ መንገድ የሚያከማች ገንዘብ የለም፤ ሆኖም አንዳንድ የገንዘብ ዓይነቶች ከሌሎች ይልቅ የመግዛት አቅማቸውን በዝግታ ያጣሉ።

በታሪክ ዘመናት ሁሉ ብዙ ነገሮች እንደ ገንዘብ አገልግለዋል፦ ዛጎሎች፣ ጨው፣ ዶቃዎች፣ የቤት እንስሳት፣ መዳብ፣ ብር እና ወርቅ። ውድ ብረቶች እጥረት ያለባቸው፣ ዘላቂ እና በብዙዎች ዘንድ ተቀባይነት ያላቸው በመሆናቸው በስፋት ጥቅም ላይ ዋሉ። ነገር ግን ብረትን መሸከምና መጠበቅ አስቸጋሪ ስለሆነ፣ ባንኮች በተወሰነ መጠን ብረት ሊለወጡ የሚችሉ የወረቀት የይገባኛል ማስረጃዎችን ማውጣት ጀመሩ። በተለያዩ መልኩ በተተገበረው የወርቅ መለኪያ ሥርዓት፣ አንድ የገንዘብ አሃድ በሕግ ከተወሰነ መጠን ወርቅ ጋር ተያይዞ ነበር። ደንቦቹ እንደ ቦታውና እንደ ዘመኑ ይለያዩ ነበር።

ከጊዜ በኋላ፣ ገንዘብ ከብረት ይልቅ በተቋማትና በተስፋ ቃሎች ላይ ይበልጥ መመሥረት ጀመረ። በ1971፣ የአሜሪካ ዩናይትድ ስቴትስ የውጭ መንግሥታትና ማዕከላዊ ባንኮች ዶላርን በወርቅ በይፋ እንዳይለውጡ አቆመች። ዛሬ፣ አብዛኛዎቹ ብሔራዊ ገንዘቦች ፊያት ገንዘቦች ናቸው፦ በመንግሥት ሥልጣን፣ ብዙውን ጊዜም በማዕከላዊ ባንክ በኩል የሚወጡ፣ በተወሰነ መጠን ወርቅ ወይም በሌላ ማንኛውም ሸቀጥ ሊለወጡ የማይችሉ ገንዘቦች ናቸው። ፊያት የሚለው ቃል በላቲን "ይደረግ" ማለት ሲሆን፣ ብዙውን ጊዜ "በአዋጅ" ተብሎ ይተረጎማል።

ፊያት ገንዘብ የሚሠራው ሰዎች፣ የንግድ ድርጅቶች፣ ባንኮች እና መንግሥታት ስለሚቀበሉት ነው። ሕጎች ብዙውን ጊዜ ሕጋዊ የክፍያ መፈጸሚያ ያደርጉታል፣ ግብርም በእሱ እንዲከፈል ያስገድዳሉ። ሰዎችም በዙሪያቸው ያለ ሁሉ ስለሚጠቀምበት ይፈልጉታል።

በአንድ ነገር ከሚደገፍ ገንዘብ፣ በአንድ አካል ላይ ባለ እምነት ወደሚደገፍ ገንዘብ ተሸጋገርን።

ሰዎች የዋጋ ግሽበት የሚለውን ቃል ሲሰሙ፣ ብዙውን ጊዜ የሚያስቡት የዋጋዎችን መጨመር ነው።

የዋጋ ግሽበት በአጠቃላይ የዋጋዎች ደረጃ ላይ የሚከሰት ቀጣይነት ያለው ጭማሪ ነው። ሌላኛው ገጽታው ደግሞ የመግዛት አቅም ነው፦ ይህም አንድ የገንዘብ አሃድ ምን ያህል መግዛት እንደሚችል ያመለክታል። አንድ ቅርጫት መሠረታዊ ሸቀጦች ዋጋ ከ100 የገንዘብ አሃዶች ወደ 110 ከፍ ካለ፣ እነዚያው 100 አሃዶች ቅርጫቱን ሙሉ በሙሉ መግዛት አይችሉም።

የዋጋ ግሽበት በርካታ መንስኤዎች አሉት፣ የኢኮኖሚ ባለሙያዎችም እያንዳንዱ ምን ያህል ተጽዕኖ እንዳለው ይከራከራሉ። እነዚህም የገንዘብና የብድር መስፋፋት፣ የአቅርቦት መቋረጥ፣ የፍላጎት ለውጦች፣ የምንዛሬ መዳከም፣ ግብሮች እና የምርት ወጪዎች ናቸው። አንዱ መንስኤ ግን ድንገተኛ ክስተት ሳይሆን ምርጫ ስለሆነ ትኩረት ይገባዋል፦ በፊያት ሥርዓት ውስጥ፣ ጥቂት ተቋማት የገንዘብና የብድር አቅርቦትን መጨመር እና ደንቦቹን መቀየር ይችላሉ።

አንድን ነገር ዋጋ ያለው የሚያደርገው ምን እንደሆነ ያስቡ።

ዋናው የሞና ሊዛ ሥዕል ከማንኛውም ቅጂው የበለጠ ዋጋ አለው፤ ይህም የበለጠ ውብ ስለሚመስል ሳይሆን፣ ብቸኛው ዋና ሥዕል ስለሆነ ነው። እጥረት ብቻውን ዋጋ አይፈጥርም፣ ነገር ግን ሰዎች አንድን ነገር ሲፈልጉ፣ የእሱ አቅርቦት ወሳኝ ይሆናል።

የገንዘብ አቅርቦት ገንዘቡ ሊገዛቸው ከሚችላቸው ነገሮች ዕድገት በበለጠ ፍጥነት ሲጨምር፣ እያንዳንዱ አሃድ የመግዛት አቅሙ እየቀነሰ ይሄዳል።

የዋጋ ግሽበት በሁሉም ሰው ላይ እኩል ተጽዕኖ አያሳድርም። አብዛኛውን ገንዘቡን በጥሬ ገንዘብ ወይም በቁጠባ የሚይዝ ሰው የመግዛት አቅሙ ሊቀንስ ይችላል። ዋጋቸው እየጨመረ የሚሄድ ንብረቶች ባለቤት የሆነ ሰው ግን በከፊል ሊጠበቅ ይችላል። ደመወዞችና ዋጋዎችም በተለያየ ፍጥነት ይስተካከላሉ።

በእርስዎ የባንክ ሂሳብ ውስጥ ያለው ገንዘብም በእጅዎ ካለው ጥሬ ገንዘብ ይለያል። ባንክ እያንዳንዱን ተቀማጭ ገንዘብ በጥሬ ገንዘብ መልክ አያስቀምጥም፤ አብዛኛውን ያበድራል፣ ኢንቨስትም ያደርገዋል። የባንክ ሂሳብ ቀሪ ሂሳብ ማለት ባንኩ ለእርስዎ ለመክፈል የገባው ቃል ነው። ይህ ቃል ብዙውን ጊዜ ይፈጸማል፣ ነገር ግን በባንኩ እና ባንኩን በሚመሩት ደንቦች ላይ ይወሰናል።

ይሞክሩት፦ የመግዛት አቅም ማረጋገጫ

በማኅበረሰብዎ ውስጥ የተለመደ አንድ ሸቀጥ ወይም አገልግሎት፣ ለምሳሌ ዳቦ፣ መጓጓዣ ወይም የስልክ ሒሳብ መሙያ ይምረጡ። የዛሬውን ዋጋ ይጻፉ። ከበርካታ ዓመታት በፊት ዋጋው ስንት እንደነበር አንድ ሰው ይጠይቁ፣ ከዚያም ከቻሉ አስተማማኝ መዝገብ ያረጋግጡ። ገቢዎች በተመሳሳይ መጠን ጨምረዋል? ለውጡን ሊያብራራ የሚችል ሌላ ምን ነገር ሊኖር ይችላል?

ይህ ሁሉ የፊያት ገንዘብ አይሠራም ማለት አይደለም። ምቹ ክፍያዎችን፣ ተለዋዋጭ ብድርን እና ቀውሶችን ለመቋቋም የሚያገለግሉ መሣሪያዎችን ያቀርባል። ነገር ግን ይህ ተለዋዋጭነት ራሱ አደጋ ይፈጥራል፦ አቅርቦቱና ደንቦቹ ሊቀየሩ ይችላሉ፣ የሚጠቀሙበት ሰዎች ግን በውሳኔዎቹ ላይ ያላቸው ተሳትፎ አነስተኛ ነው።

ሰዎች አማራጮችን የሚፈልጉትም፣ ቢትኮይን የተፈጠረውም ለዚህ ነው።

ከቢትኮይን በፊት፣ በበይነመረብ ገንዘብ መላክ ሁልጊዜ በሚታመን ድርጅት ላይ የተመሠረተ ነበር፤ ይህም የሂሳብ መዝገቡን የሚይዝ፣ ሂሳቦችን የሚያጸድቅ፣ እንዲሁም ክፍያን ሊያዘገይ፣ ሊያግድ ወይም ሊቀለብስ የሚችል ባንክ ወይም የክፍያ ኩባንያ ነበር። ለአሥርተ ዓመታት፣ የኮምፒውተር ሳይንቲስቶች ማዕከላዊ አውጪ የሌለው ዲጂታል ገንዘብ ለመፍጠር ሞክረዋል። አስቸጋሪው ነገር ዲጂታል መረጃ በቀላሉ ሊቀዳ መቻሉ ነበር። አንድ ዲጂታል ሳንቲም ተቀድቶ ሁለት ጊዜ ሊወጣ የሚችል ከሆነ፣ እንደ ገንዘብ ሊያገለግል አይችልም። ይህ የሚባለው የሁለት ጊዜ ማውጣት ችግር ነው።

በ31 ኦክቶበር 2008፣ ሳቶሺ ናካሞቶ የሚለውን ስም የተጠቀመ ሰው ወይም ቡድን መፍትሔ የሚገልጽ ጽሑፍ አሳተመ። የጽሑፉ ርዕስ፦ ቢትኮይን፦ ከአቻ ወደ አቻ የሚሠራ የኤሌክትሮኒክ ጥሬ ገንዘብ ሥርዓት። አውታረ መረቡ በጃንዋሪ 2009 ሥራ ጀመረ።

ቢትኮይን ዲጂታል ገንዘብ ሲሆን፣ ያልተማከለ ነው፣ እንዲሁም የተገደበ አቅርቦት አለው፣ እና ሊላክ የሚችለው ከአቻ ወደ አቻ ያለ ባንክ ፈቃድ ነው።

ይህ ያልተማከለ መሆኑ፣ ሂሳቦችን የሚከፍት፣ የሂሳብ ቀሪ መጠኖችን የሚቀይር ወይም ማን እንደሚቀላቀል የሚያጸድቅ ማዕከላዊ ጽሕፈት ቤት እንደሌለ ያመለክታል። ማንኛውም ሰው ክፍት ምንጭ ያለውን ሶፍትዌር ማውረድና መመርመር ይችላል፤ ብዙ ገለልተኛ ኮምፒውተሮችም የመዝገቡን ቅጂ ይይዛሉ። ይህ ሁሉም ሰው እኩል ተጽዕኖ አለው ማለት አይደለም። ይልቁንም አንድ ተሳታፊ ብቻውን የሁሉንም የሂሳብ መዝገብ ወይም የገንዘብ ደንቦች መቀየር አይችልም ማለት ነው።

ይህ የተገደበ አቅርቦት መኖሩ፣ ከ21 ሚሊዮን ቢትኮይን በላይ ፈጽሞ እንደማይኖር ያመለክታል። አዲስ ቢትኮይን በይፋ በሚታወቅ የጊዜ ሰሌዳ መሠረት ይወጣል፤ ኖዶች የሚባሉ ገለልተኛ ኮምፒውተሮችም ይህን ደንብ የሚጥስ ማንኛውንም ብሎክ ውድቅ ያደርጋሉ። ማንም ሰው ሊያረጋግጠው ስለሚችል ይህ ገደብ አስተማማኝ ነው። ይሁን እንጂ የተፈጥሮ ሕግ አይደለም፤ የሚጸናው ተሳታፊዎች እንዲከበር ማድረጋቸውን ስለሚቀጥሉ ነው። የተገደበ አቅርቦት መኖሩም ዋጋው እንደሚጨምር ዋስትና አይሰጥም። ዋጋ በአቅርቦት ብቻ ሳይሆን በፍላጎትም ይወሰናል።

ይህ ከአቻ ወደ አቻ መሆኑ፣ እርስዎ በቢትኮይን አውታረ መረብ ሂሳብ ሳይከፍቱ ወይም ማዕከላዊ ባለሥልጣን ፈቃድ ሳይጠይቁ፣ ለማንኛውም ሰው በማንኛውም ቦታ ቢትኮይን መላክ እንደሚችሉ ያመለክታል። እርስዎ ራስዎ የሚቆጣጠሩትን ቢትኮይን ማንኛውም ኩባንያ ማገድ አይችልም። የዚህ ነፃነት ሌላኛው ገጽታ ኃላፊነት ነው፤ ትክክለኛ የሆነን ግብይት መቀልበስ ብዙውን ጊዜ አይቻልም፣ ለአውታረ መረቡም የእርዳታ መስጫ የለውም።

ከተሳሳቱ ግንዛቤዎች አንዱ፣ አንድ ቢትኮይን ውድ ስለሆነ ቢትኮይንን ማግኘት ከአቅም በላይ ነው የሚለው ነው። እርስዎ አንድ ሙሉ ቢትኮይን መግዛት ወይም መጠቀም አያስፈልግዎትም። አንድ ቢትኮይን በ100,000,000 ትናንሽ አሃዶች ይከፈላል፤ እነዚህም የሚጠሩት ሳቶሺዎች፣ ወይም ሳትስ ተብለው ነው። 100,000 ሳትስ መያዝ እና 0.001 ቢትኮይን መያዝ ተመሳሳይ መጠንን ይገልጻሉ።

አውታረ መረቡ በተለያዩ ተሳታፊዎች ላይ ይመሠረታል፦ ተጠቃሚዎች ቢትኮይን ይልካሉ፣ ይቀበላሉ፣ ይይዛሉ፤ ኖዶች እያንዳንዱን ግብይትና ብሎክ ከደንቦቹ ጋር በማነጻጸር ያረጋግጣሉ፤ እንዲሁም ማዕድን አውጪዎች በግምት በየአሥር ደቂቃው አዲስ ብሎክ ወደ መዝገቡ ለመጨመር ይወዳደራሉ። ይህ መዝገብ፣ ብሎክቼይን፣ ይፋዊ ነው፣ ማንም ሰው ሊያየው ይችላል፣ እንደገና መጻፉም እጅግ ከፍተኛ ወጪ ይጠይቃል።

ስለ አጻጻፍ ማስታወሻ፦ ቢትኮይን በእንግሊዝኛ በትልቁ ቢ ሲጀምር፣ ብዙውን ጊዜ አውታረ መረቡን ወይም ሥርዓቱን ያመለክታል። ቢትኮይን በእንግሊዝኛ በትንሹ ቢ ሲጀምር፣ ገንዘቡን ራሱን ያመለክታል።

ቢትኮይንም ከጥቅሞቹ ጋር የሚመጡ ጉዳቶች አሉት። ዋጋው በፍጥነት ሊለወጥ ይችላል። ስህተቶች ብዙውን ጊዜ ሊታረሙ አይችሉም። በብዙ ቦታዎች እንደ ክፍያ መቀበሉ አሁንም ውስን ነው፣ በደህንነት ለመጠቀምም የተወሰነ ትምህርት ያስፈልጋል። ቢትኮይን በተቋማት ላይ ያለውን እምነት በከፊል በማረጋገጥ እና በግል ኃላፊነት ይተካል። አደጋን ግን አያስወግድም።

አንድ የቢትኮይን የኪስ ቦርሳ ቢትኮይን እንዲቀበሉ፣ እንዲያረጋግጡ እና እንዲልኩ የሚያስችልዎት፣ ብዙውን ጊዜ መተግበሪያ የሆነ መሣሪያ ነው። የእርስዎ ቢትኮይን በስልክዎ ውስጥ አይቀመጥም፤ በብሎክቼይን ላይ ይመዘገባል። የኪስ ቦርሳው ቁልፎችን ያስተዳድራል፤ እነዚህም ቢትኮይኑ የእርስዎ መሆኑን እንዲያረጋግጡ እና ክፍያ እንዲፈቅዱ ያስችሉዎታል።

ስለዚህ፣ ስለ ማንኛውም የኪስ ቦርሳ የመጀመሪያው ጥያቄ፦ ቁልፎቹን የሚቆጣጠረው ማን ነው?

በእርግጥ የእርስዎን ቢትኮይን የያዘው ማን ነው?

በአንድ በራስ ቁጥጥር ሥር ባለ የኪስ ቦርሳ ውስጥ፣ ቁልፎቹን የሚቆጣጠሩት እርስዎ ናቸው።

ሲያዘጋጁት፣ የሚያሳይዎት የዘር ሐረግ ነው፤ ይህም የመልሶ ማግኛ ሐረግ ተብሎም ይጠራል። ብዙውን ጊዜ 12 ወይም 24 ቃላትን በቅደም ተከተል የያዘ ዝርዝር ነው። ቁልፎችዎን በሌላ መሣሪያ ላይ እንደገና ሊፈጥር ይችላል። ይህን ሐረግ ያለው ማንኛውም ሰው የእርስዎን ቢትኮይን ሊወስድ ይችላል። የዘር ሐረጉ የመጠባበቂያ ቅጂ ብቻ አይደለም፤ ሙሉ የመጠቀም ሥልጣን ይሰጣል።

ይጠብቁት፦

• የኪስ ቦርሳውን ሲፈጥሩ በወረቀት ላይ በትክክል ይጻፉት፤
• ከበይነመረብ ውጭ፣ በሚስጥር፣ በማይጠፋበት ወይም በማይጎዳበት ቦታ ያስቀምጡት፤
• ፎቶ አያንሱት፣ በኢሜይል አይላኩት፣ በደመና ማስታወሻዎች ውስጥ አያስቀምጡት ወይም በመልእክት አይላኩት፤
• በድረ ገጽ ላይ ፈጽሞ አይጻፉት።

የዘር ሐረግዎን እና መሣሪያዎን ካጡ፣ ማንም ሰው ቢትኮይንዎን መልሶ ሊያስገኝልዎት አይችልም።

በአንድ በሌላ አካል ቁጥጥር ሥር ባለ የኪስ ቦርሳ ውስጥ፣ አንድ ኩባንያ እንደ ባንክ በመጠኑ ተመሳሳይ በሆነ መንገድ ቁልፎቹን ለእርስዎ ይይዝልዎታል። በሂሳብዎ የሚታየው ቀሪ ሂሳብ ኩባንያው እንደሚከፍልዎት የገባው ቃል ነው። የማዘጋጀቱ ሂደት የተለመደ ሲሆን ድጋፍም ሊኖር ይችላል፤ ሆኖም በዚያ ኩባንያ ላይ ጥገኛ ይሆናሉ። ኩባንያው ገንዘብ ማውጣትን ሊገድብ፣ ሂሳብን ሊያግድ፣ በሳይበር ጥቃት ሊጠለፍ ወይም ሊዘጋ ይችላል።

በቢትኮይን ዓለም ውስጥ ጠቃሚ የሆነ አባባል፦ ቁልፎቹ የእርስዎ ካልሆኑ፣ ሳንቲሞቹም የእርስዎ አይደሉም። የቁጥጥር አይነት መምረጥ የብቃት ፈተና አይደለም። አስፈላጊው የትኛውን አይነት እየተጠቀሙ እንደሆነ እና እምነትዎን በምን ላይ እንደጣሉ ማወቅ ነው።

My First Bitcoin የተወሰኑ የኪስ ቦርሳዎችን አይመክርም። መሣሪያዎች፣ ክፍያዎች እና ባለቤቶች ይለዋወጣሉ፤ ለአንድ ማኅበረሰብ የሚስማማው ለሌላው ላይስማማ ይችላል። በአካባቢዎ ሰዎች ምን እንደሚጠቀሙ የሚያምኑትን አስተማሪ ይጠይቁ፤ ማንኛውንም የኪስ ቦርሳ ከመጠቀምዎ በፊት የሚከተሉትን ነጥቦች እርስዎ ራስዎ ያረጋግጡ፦

• ቁልፎች፦ ቁልፎቹን የሚቆጣጠረው ማን ነው፣ እርስዎ ወይስ ኩባንያ?
• መልሶ ማግኘት፦ ስልክዎ ቢጠፋ ወይም ኩባንያው ከእንግዲህ ባይኖር ምን ይሆናል?
• ምንጭ፦ ያወረዱት ከይፋዊው ድረ ገጽ ወይም ከመተግበሪያ መደብሩ መዝገብ ነው፣ እንጂ አንድ ሰው ከላከልዎት አገናኝ አይደለም?
• ኮድ፦ ምንጩ ክፍት ነው? በቀጣይነትስ እየተጠገነ እና እየተሻሻለ ነው? ምንጩ ክፍት መሆኑ ብቻ መሣሪያው ደህንነቱ የተጠበቀ መሆኑን አያረጋግጥም።
• ወጪዎች፦ ለመላክ፣ ለመቀበል ወይም ገንዘብ ለማውጣት ምን ክፍያዎች ይኖራሉ?
• ክፍያዎች፦ በሰንሰለት ላይ ወይም በላይትኒንግ በኩል ለማድረግ የሚፈልጓቸውን ክፍያዎች ይደግፋል?

ቢትኮይን ክፍያ ለመፈጸም ሁለት የተለመዱ መንገዶች አሉት። በሰንሰለት ላይ የሚፈጸሙ ክፍያዎች በቀጥታ በብሎክቼይን ውስጥ ይመዘገባሉ። ላይትኒንግ እንደ ቡና መግዛት ላሉ ፈጣን፣ አነስተኛና ተደጋጋሚ ክፍያዎች በቢትኮይን ላይ የተገነባ የክፍያ አውታረ መረብ ነው። የላይትኒንግ የገንዘብ ቦርሳም በሌላ አካል ቁጥጥር ሥር ወይም በራስዎ ቁጥጥር ሥር ሊሆን ይችላል።

እየተማሩ ሳሉ ሦስት ደንቦች ደህንነትዎን ይጠብቃሉ፦

1. መጀመሪያ ይማሩ። በጉጉት፣ በፍርሃት ወይም በግፊት ተነሳስተው እርምጃ አይውሰዱ።
2. በትንሹ ይጀምሩ። የማያውቋቸውን መሣሪያዎች ቢያጡት ሊቋቋሙት በሚችሉት የገንዘብ መጠን ይሞክሩ።
3. አይመኑ፣ ያረጋግጡ። ክፍያን ከማጽደቅዎ በፊት ግለሰቡን፣ የክፍያ ዘዴውን፣ አድራሻውንና የገንዘብ መጠኑን ያረጋግጡ።

ገንዘብ ለመቀበል የሚያስፈልጉ መረጃዎችን ያጋሩ፣ ሚስጥሮችን ግን ፈጽሞ አያጋሩ። አድራሻ ወይም የክፍያ ጥያቄ ማጋራት ይቻላል። የመልሶ ማግኛ ቃላትን ወይም የግል ቁልፍን ግን ፈጽሞ ማጋራት የለብዎትም። ማንኛውም ሕጋዊ አስተማሪ፣ የገንዘብ ቦርሳ ኩባንያ ወይም የድጋፍ ሠራተኛ እነዚህን እንዲሰጡት በፍጹም አይጠይቅዎትም።

አንድ ሰው ነገሩ አስቸኳይ ወይም ሚስጥራዊ እንዲሆን ካደረገ፣ የተረጋገጠ ትርፍ ቃል ከገባ፣ በቅድሚያ ቢትኮይን እንዲልኩ ከጠየቀዎት ወይም የመልሶ ማግኛ ቃላትዎን ከጠየቀዎት ያቁሙ። ቆም ይበሉ። ምንም አያጋሩ። ምንም አይላኩ። ከዚያም ቀድሞውኑ በሚያውቁት የመረጃ ምንጭ በኩል ያረጋግጡ።

ገንዘብ በደንቦችና በእምነት ላይ ይመረኮዛል

ፊያት ገንዘብ ክፍያዎችን ምቹ ያደርጋል፤ ሆኖም አቅርቦቱና ደንቦቹ የሚወሰኑት በጥቂት ተቋማት ነው፣ የመግዛት አቅሙም ከጊዜ ወደ ጊዜ ሊቀንስ ይችላል።

ቢትኮይን የተለዩ ደንቦችን ያቀርባል

ከ2009 ጀምሮ፣ ቢትኮይን አቅርቦቱ በይፋ የሚታወቅና የተገደበ፣ ለሁሉም ክፍት የሆነ፣ በእምነት ብቻ ከመቀበል ይልቅ ማረጋገጥ የሚቻልበትን ገንዘብ አቅርቧል። እንዲሁም ከጥቅሞቹ ጋር አንዳንድ ችግሮችና ግዴታዎች አሉት፦ የዋጋ መዋዠቅ፣ የማይቀለበሱ ስህተቶች እና የግል ኃላፊነት።

ደህንነት ቅድሚያ ይሰጠዋል

መጀመሪያ ይማሩ፣ በትንሹ ይጀምሩ፣ ሁሉንም ያረጋግጡ። የመልሶ ማግኛ ቃላትዎን ፈጽሞ ለማንም አያጋሩ። ሁሉንም በአንድ ጊዜ ማድረግ አያስፈልግዎትም፦ አንድ ደህንነቱ የተጠበቀ ቀጣይ እርምጃ በቂ ነው።

ይህ ገና መጀመሪያው ነው

በመጀመሪያ ወደነበሩት አምስት ጥያቄዎች ይመለሱ። አሁን ምን ብለው ይመልሳሉ?

ይህ የቢትኮይን ዲፕሎማ ቀጣዩ እርምጃ ነው። አራቱ ሞጁሎቹ ገንዘብን ከመረዳት ጀምሮ፣ ቢትኮይን እንዴት እንደሚሠራ፣ ቢትኮይንን በደህንነት እንዴት እንደሚጠቀሙ እና ቢትኮይን በማኅበረሰብዎ ውስጥ ያለውን ሚና እስከመረዳት ድረስ ወደ ጥልቅ እውቀት ያሸጋግሩዎታል። የማወቅ ጉጉትዎን ይጠብቁ፣ ጥያቄዎችን መጠየቅዎን ይቀጥሉ፣ እና የበለጠ ለማወቅ ይህን ድረ ገጽ ይጎብኙ፦ ማይፈርስትቢትኮይን.ኦርግ።