Abantu abengi tabatala baposa inshita ya kutontonkanya pa mpiya.

Te pa kushanga impiya, nangu pa kushibomfya, lelo pa kutontonkanya icinecine pali ifyo shili na filya shibomba.

Tubomfya impiya cila bushiku, lelo tatutemwa ukwipusha ifyo shibomba.

Ilyo tamulalundilila ukubelenga, poseniko akashita pa mepusho yasano. Lembeni ubwasuko ubwipi pali cila lipusho nga kuti mwacita ifyo:

1. Cinshi abantu bakabilila impiya?
2. Cinshi cilenga icintu ukuba impiya?
3. Ni nani engapanga nangu ukutungulula impiya mubomfya?
4. Cinshi impiya mubomfya shikwatila umutengo?
5. Bushe impiya shenu shingashita ifintu ifingi lelo ukulingana na filya shaleshita kale?

Sungeni amasuko yenu. Mukabweleleko pa mpela. Ubu bulondoloshi kuti bwakoselesha yamo pa matontonkanyo yenu no kupilibula yambi.

Ilyo mulebelenga, moneni ubupusano ubuli pakati ka cishinka ne tontonkanyo lya muntu. "Iyi ndalama ya pepala yalipokelelwa pa kulipila imisonkho" cishinka icingafwailishishiwa. "Uyu e musango wa mpiya uwacila pa yonse" kutontonkanya ukulekabilwa ifya kulinganishishako no bunte.

Ubu bulondoloshi bwashintilila pa mepusho mutanda: umulandu impiya shacindamila, ifyo shili, ifingalubana pali shena, ifyo Bitcoin ili, ifya kuibomfya mu mutende, ne fikonkapo.

Bwa kusambilila fye. Tabupele mafunde ya pa mpiya, pa kubika impiya mu fyuma, pa mafunde ya calo, nangu pa misonkho, kabili tabumweba ukushita, ukushitisha, nangu ukusunga icintu conse.

Indalama ni cibomfya ca kusanshishanya ifintu.

Tapaba uufwaya indalama pa mulandu wa kuti ni ndalama fye. Tulashifwaya pa mulandu wa fyo shingashita. Ipepala lya ndalama lipepala fye. Icilenga libe ilya kwafwa ni cakuti abantu bambi bakalipokelela mu kusanshishanya ne fintu ifyo tufwaya icine cine, pantu balacetekela ukuti na bambi bakalipokelela kuntanshi.

Ici e cilekanya indalama ku kusanshishanya ifintu ku fintu.

Mu musango wa kusanshishanya ifintu ku fintu, ukusanshishanya kulacitika fye nga abantu bonse babili balefwaya ifyo umunabo akwete, pa nshita imo no mu bwingi ubwalingenena. Abasambilila ifya bunonshi balaita ici ukuti ukukumana kwa fyo abantu babili bafwaya kuli umo no munankwe. Nga mulima umupunga kabili mulefwaya insapato, uwapanga insapato kuti alefwaya amafuta ya kwipikila, te mupunga iyo. Indalama shilapwisha ubu bwafya ukupitila mu kulekanya ukushitisha no kushita: mulashitisha umupunga wenu ku muntu umo no kushita insapato ku muntu umbi.

Indalama ilingi shilabomba imilimo itatu.

Ni nshila ya kusanshishanya ifintu: abantu balashipokelela mu kulipilwa. Ni cipimo ca kupendelamo umutengo: imitengo ilalandwa mu ndalama, e co kuti twapashanya imitengo ya fintu ifyapusana. Kabili ni busungilo bwa mutengo: shilasunga umutengo ukufuma lelo ukufika kuntanshi. Takwaba indalama ishasunga umutengo mu nshila iyapwililika, lelo imisango imo iya ndalama ilaluza amaka ya kushita panono panono ukucila imbi.

Ukufuma kale, ifintu ifingi fyalebomfiwa nga ndalama: ifikolopwa, umucele, ubulungu, ifitekwa, umukuba, siliva, na golide. Ifyela fya mutengo fyalishile bomfiwa ku ncende ishingi pantu fyali ifyakusanga mu bwafya, fyalekokola ukwisaonaika, kabili fyalepokelelwa na bantu abengi. Lelo ukusenda no kucingilila ifyela kwaliba ukwayafya, e co amabanki yatendeke ukufumya amapeepala ayaleiminina ubusokololo bwa kupokelela ubwingi bwa fyela ubwalembelwepo. Mu misango iyapusana iya ndinganizo ya ndalama na golide, icipimo ca ndalama calekakanishiwa ku bwingi bwa golide ukulingana ne funde. Amafunde yalepusana ukulingana ne ncende ne nshita.

Mu kupita kwa nshita, indalama shatendeke ukushintilila sana pa mabumba ne filayo ukucila pa fyela. Mu 1971, United States yalilekele ukusanshishanya amadola na golide mu nshila ya buteko ku mabuteko ya ku fyalo fimbi na ku mabanki yakalamba aya fyalo. Lelo, indalama sha fyalo ifingi ni ndalama shashimikwa na buteko: indalama ishafulumishiwa ku maka ya buteko, ilingi ukupitila mu banki ikalamba iya calo, ishingasangululwa mu bwingi bwa golide ubwashimikwa nangu mu cipe icili conse. Ishiwi lya kuti fiat lya Cilatini ilipilibula ukuti "lekeni cicitwe", ilingi lilyumfwika ukuti "ku cikambisho".

Indalama shashimikwa na buteko shilabomba pantu abantu, amakwebo, amabanki, na mabuteko balashipokelela. Amafunde ilingi yalashicita ukuba indalama ishilefwaikwa ukupokelelwa mu kulipila inkongole kabili yalafwaya ukuti shibomfiwe mu kulipila imisonko, na bantu balashifwaya pantu bonse ababashinguluka balashibomfya.

Twafumine ku ndalama ishashintilile pa cintu cimo, ukuya ku ndalama ishashintilila pa kucetekela umuntu umo.

Nga abantu baumfwa ishiwi lya kukwela kwa mitengo, ilingi batontonkanya pa mitengo ileya pa muulu.

Ukukwela kwa mitengo ni mitengo ya fintu mu bwanshiko ukutwalilila ukuya pa muulu. Ulubali lumbi lwa ici ni maka ya kushita: ubwingi bwa fintu ifyo ulupimo lumo lwa ndalama lungashita. Nga umutengo wa ciseke ca fintu ifikabilwa cila bushiku wakwela ukufuma ku fipimo 100 ifya ndalama ukuya ku 110, filya fine ifipimo 100 tafingashita na kabili ifintu fyonse ifili mu ciseke.

Ukukwela kwa mitengo kwaba ne filenga ifingi, kabili abasambilila pa fyabunonshi balatalikisana pa mu musango cila cimo caba icikalamba: ukulunduluka kwa ndalama ne nkongole, ukutendwa kwa kupelekwa kwa fintu, ukupilibuka kwa fyo abantu bafwaya ukushita, ukunaka kwa ndalama, imisonko, ne ndalama sha kupanga ifintu. Icimo pa filenga ici cilingile ukubikwako amano pantu ni cintu abantu basala ukucita, te cintu icicitika fye: mu musango wa ndalama ishisuminishiwa ne buteko, amabumba ayanono kuti yalundulula ubwingi bwa ndalama ne nkongole no kupilibula amafunde yafitungulula.

Tontonkanyeni pa cilenga icintu ukuba no mutengo.

Mona Lisa uwa ntanshi akwata umutengo ukucila ikope lyonse ilyaiko, te pa mulandu wa kuti amoneka bwino ukucila ayanankwe, lelo ni pa mulandu wa kuti e umo eka. Ukubula kwa cintu kwine takucilenga ukuba no mutengo, lelo nga abantu balefwaya icintu, ubwingi bwaciko bwaliba ubukankala.

Nga ubwingi bwa ndalama bulelunduluka bwangu ukucila ubwingi bwa fintu isho shingashita, ulupimo lumo lumo lwa ndalama lutendeka ukushita ifintu ifyanono.

Ukukwela kwa mitengo takukuma bonse mu musango umo wine. Umuntu uwasunga ubunonshi bwakwe ubwingi mu ndalama sha mu minwe nangu isha kusungila kuti alufya amaka ya kushita. Umuntu uwakwata ifipe ifilekwela mu mutengo kuti acingililwa panono. Imishahara ne mitengo na fyo fipilibuka pa bwangu ubwapusana.

Indalama ishili mu akawunti yenu iya ku banki na sho shalipusana ne ndalama ishili mu minwe yenu. Banki taisunga ndalama shonse ishabikwamo mu musango wa ndalama sha mu minwe: ishafula ilashikongwesha no kushibika mu milimo ya kunonkela. Indalama ishalembwa mu akawunti yenu ni bulayo bwa banki ubwa kumulipila. Ubwo bulayo ilingi bulafikilishiwa, lelo icacitika cishintilila pali banki na ku mafunde ayitungulula.

Esheni: ukupima amaka ya kushita

Sankheni icintu cimo icibomfiwa ilingi mu ncende yenu, pamo nga umukate, ulwendo, nangu amalaiti ya pa foni. Lembeni umutengo waciko uwa lelo. Ipusheni umuntu umutengo ico cali kale pa myaka iyapitapo, elyo, nga kuti mwakwanisha, shimikisheni ukupitila mu malembo ayakushininkisha. Bushe indalama abantu bapoka shakwela pa mulingo umo wine? Ni cinshi cimbi icingalondolola ukupilibuka uku?

Ici conse tacilepilibula ukuti indalama ishisuminishiwa ne buteko tashibomba. Shalenga ukulipila ukuba ukwayanguka, inkongole ishingapilibulwa ukukonka ubukabilo, ne nshila sha kwasuka ku mafya ayakalamba. Lelo ukwanguka uku ukwa kupilibula kwalenga na mabvuto kuti yacitika: ubwingi bwa ndalama ne mafunde yashiko kuti fyapilibuka, kabili abantu abashibomfya tabakwata sana ishiwi pa fisalo ificitwa.

E mulandu wine abantu bafwailira inshila shimbi, kabili e mulandu wine Bitcoin yapangilwe.

Ilyo Bitcoin tailabako, ukutuma indalama pa intaneti lyonse kwaleigamika pa bungwe ubwashintililwapo: ibanki nangu kampani ya kulipilisha iyalesunga ibuuku lya ndalama, iyalesuminisha amaakaunti, kabili iyali na maka ya kukokola, ukulesha, nangu ukubwesesha indalama ishatumwa. Pa myaka amakumi, abasambilila ifya makompyuta baaleesha ukupanga indalama sha pa kompyuta ukwabula uwashifumya umo uwa pakati. Icaliko icayafya ni cakuti ilyashi lya pa kompyuta lyalyanguka ukukopa. Nga ulupiya lwa pa kompyuta kuti lwakopwa no kubomfiwa imiku ibili, tekuti lubombe nge ndalama. Ici citwa ubwafya bwa kubomfya indalama shimo imiku ibili.

Pa 31 Oktoba 2008, umuntu nangu ibumba ilyalebomfya ishina lya Satoshi Nakamoto lyalifumishe icilembo icalelondolola umuti wa ubu bwafya: Bitcoin: Inshila ya Ndalama sha pa Kompyuta Ishitumwa Ukufuma ku Muntu Ukuya ku Munankwe. Ulukonde lwatendeke mu Januwali 2009.

Bitcoin ni ndalama sha pa kompyuta ishikwete ubutungulushi bwa pakati, shikwata umupaka wa bwingi bwashiko, kabili kuti shatumwa ukufuma ku muntu ukuya ku munankwe ukwabula ukusuminishiwa ne banki.

Ukuba ukwabula ubutungulushi bwa pakati cipilibula ukuti takwaba ofeshi ya pakati iyo ingapanga amaakaunti, ukupilibula indalama ishili mu maakaunti, nangu ukusuminisha abengafumamo. Umunthu onse kuti akopolola no kusanda amaprogramu ya kompyuta ayaisulwa ku bantu bonse, kabili amakompyuta ayengi ayaiminina pa yeka yasunga ikopi ya malembelo. Ici tacipilibula ukuti bonse bakwata amaka ayalingana. Cipilibula ukuti takwaba uwabamo umo uwingapilibula ibuuku lya ndalama nangu amafunde ya ndalama ku bantu bonse.

Ukukwata umupaka wa bwingi bwashiko cipilibula ukuti takwakabe bitcoin ukucila pa mamiliyoni 21. Bitcoin ishipya shifumishiwa ukukonka indondomeko iyishibikwa ku bantu bonse, kabili amakompyuta ayaiminina pa yeka ayitwa amanodi yakana ibulo lyonse ilyapula ifunde ilyo. Uyu mupaka kuti washintekilwapo pantu umuntu onse kuti awasuzuma. Nomba te funde lya cilengedwe: ulasungililwa pantu abali mu lukonde batwalilila ukukonka no kukonkelesha ilyo ifunde. Kabili ukukwata umupaka wa bwingi bwashiko tacishininkisha ukuti umutengo ukatumbuluka. Umutengo uigamika pa bwingi bwa balefwaya ukushita pamo ne bwingi bwa ndalama ishilipo.

Ukuba ukufuma ku muntu ukuya ku munankwe cipilibula ukuti kuti mwatuma bitcoin ku muntu onse, konse uko ali, ukwabula ukwisula akaunti ku lukonde lwa Bitcoin nangu ukulomba ukusuminishiwa ku butungulushi bwa pakati. Takwaba kampani iingaikanya bitcoin iyo mwaitungulula mwebene. Ulubali lumbi lwa ubu buntungwa ni kusenda ubwasuko: ukutuma indalama ukwasuminishiwa ilingi line tekuti kubweshiwe, kabili takwaba ofeshi ya kwafwilisha ababomfya ulukonde.

Ukwiluka kumo ukwalubana ni kwakuti Bitcoin tekuti ifikilwe pantu bitcoin imo ni ya mutengo wapama. Tamufwile ukushita nangu ukubomfya bitcoin imo iyapwililika. Bitcoin imo kuti yaakanishiwa mu fiputulwa ifinono 100,000,000 ifyitwa satoshis, nangu sats. Ukukwata 100,000 sats no kukwata 0.001 bitcoin filondolola indalama ishilingana.

Ulukonde lwigamika pa babamo abapusana-pusana: ababomfya Bitcoin abatuma, ukupokelela, no kusunga bitcoin; amanodi ayasuzuma ukutuma indalama konse ne bulo lyonse ukumona nga fyalakonka amafunde; na bakumba abapikishanya ukubika ibulo ilipya ku malembelo nalimo pa numa ya maminiti ikumi lyonse. Ayo malembelo, ayitwa ulukombo lwa mabulo, yali pa mbilibili kabili umuntu onse kuti ayamona, kabili ukulemba ayapya mu ncende ya aya kulafwaya indalama ishingi sana.

Icakwishiba pa kulemba: Bitcoin iyalembwa na B mukalamba ilingi line ipilibula ulukonde nangu inshila ya kubomba. bitcoin iyalembwa na b munono ipilibula indalama shene.

Bitcoin nayo ilikwata ifisuma ne fyakosa. Umutengo wayo kuti wapilibuka bwangu. Ifilubo ilingi line tafilungamikwa. Ukwipokelela kukali ukwacepa mu ncende ishingi, kabili ukuyibomfya mu mutende kufwaya ukusambilila. Mu ncende ya kushintilila pa mabungwe mu fintu fimo, Bitcoin ibomfya ukusuzuma no kusenda ubwasuko bwa mwine. Taifumyapo ubusanso.

Icikwama ca Bitcoin ni cibombelo, ilingi ni pulogilamu ya pa foni, icimwafwa ukupokelela, ukulolesha, no kutuma bitcoin. Bitcoin yenu taisungwa mu foni yenu: ilembwa pali blockchain. Icikwama cisunga no kubomfya imfungulo ishimwafwa ukushininkisha ukuti ni yenu no kusuminisha ukulipila.

E ico, icipusho ca kubalilapo pa cikwama conse ni ici: nani atungulula imfungulo?

Ni nani uwasunga bitcoin yenu mu cine?

Nga mulebomfya icikwama ca kuisungila, ni mwe mutungulula imfungulo.

Ilyo muleciteyanya, cimilangisha amashiwi ya kupanga imfungulo (ayatwa kabili amashiwi ya kubweseshapo): ni mashiwi ayalondene mu kupekanywa, ilingi 12 nangu 24. Yalashobora ukupanga imfungulo shenu na kabili pa cibombelo cimbi. Uuli onse uwakwata aya mashiwi alashobora ukusenda bitcoin yenu. Aya mashiwi ya kupanga imfungulo tayali fye ya kusungila ukwafwa pa nyuma: yalapeela amaka yonse ya kubomfya bitcoin yenu.

Yacingilileni:

• yalembeni bwino bwino pa pepala ilyo mulepanga icikwama;
• yasungeni ukwabula ukulundwa ku intaneti, mu nkama, na pa ncende apo tayakalube nangu ukonaika;
• mwiyakope ifikope, mwiyatume pa imelo, mwiyasunge mu fyalembwa ifisungwa pa intaneti, nangu ukuyatuma mu mbila;
• mwiyalembelepo nangu limo pa webusaiti.

Nga mwalufya amashiwi yenu ya kupanga imfungulo ne cibombelo cenu, takuli uwingamubweseshapo bitcoin yenu.

Nga mulebomfya icikwama ca kusungilwa, ikampani e imusungila imfungulo, nga filya banki icita. Impendwa ya ndalama ishili mu cikwama cenu ni bulayo bwa kampani ukuti ikamulipila. Ukuciteyanya kwaba nga filya mwaishiba kale, kabili kuti mwapokelela ubwafwilisho, lelo mushintilila pali iyo kampani: kuti yapungula isho mwingafumyamo, yalesha ukubomfya akaunti, yengililwa na bapondo ba pa intaneti, nangu yaisala.

Amashiwi ayakwafwa mu ba Bitcoin ni aya: nga imfungulo tashili shenu, ne ndalama tashili shenu. Ukusala uwasunga imfungulo te kupimwa kwa mutengo wenu. Icacindama ni ukwishiba umutundu wa cikwama mulebomfya ne co mwacetekela.

My First Bitcoin tailanga ifikwama fimo ifyo mulingile ukubomfya. Ifibombelo, indalama sha kubomfya, na bene fyalacinja, kabili icabombela ibumba limo kuti tacibombele libiye. Ipusheni kafundisha uwo mwacetekela pa fyo abantu babomfya mu ncende yenu, kabili muleishininkishishe mwebene ifi fintu ilyo tamulabomfya icikwama conse:

• Imfungulo: nani atungulula imfungulo, ni mwe nangu ni kampani?
• Ukubweseshapo: cinshi cicitika nga foni yenu yaluba nangu ikampani yapwa?
• Uko cafuma: bushe mwacikopolola ukufuma pa webusaiti ya cine iya bene nangu pa cifulo ca cine mu sitolo ya mapulogilamu, te pa linki iyo umuntu amutumina?
• Koodi: bushe koodi yaciko yalaisuka ku bonse kabili balitwalilila ukuyisakamana no kuiwamya? (Ukuti koodi yalaisuka ku bonse ce cine tacishininkisha ukuti icibombelo calicingililwa.)
• Indalama sha kubomfya: ni ndalama nshi mulipila pa kutuma, ukupokelela, nangu ukufumya?
• Imilipile: bushe cilasuminisha imilipile mulefwaya, pa blockchain nangu pa Lightning?

Bitcoin ili ne nshila shibili isho abantu babomfya sana pakulipila. Pa blockchain imilipile ilembwa ukulolenkana muli blockchain. Lightning ni netiweki ya kulipililapo iyakulwa pa Bitcoin, iya kulipila bwangu indalama shinono inshita ishingi, pamo nga pakushita kofi. Icikwama ca Lightning kuti calasungilwa kuli bambi nangu kuti mwacisungila mwebene.

Amafunde yatatu yakamucingilila ilyo muleisambilila:

1. Isambilileni intanshi. Mwibomba icintu pa mulandu wa nsansa ishafulisha, umwenso, nangu ukupatikishiwa.
2. Tampeni na panono. Esheni ifibomfya ifyo tamulaishiba ne ndalama isho nangu shingaluba tashingamuletela ubwafya.
3. Mwisumina fye, Shimikisheni. Shimikisheni umuntu, inshila ya kulipila, adiresi, ne mpendo ya ndalama ilyo tamulaitikila ukulipila.

Peleni bambi ilyashi lya kupokelelapo indalama, lelo tamufwile ukupela inkaama. Adiresi nangu ubulombelo bwa kulipilwa kuti fyapelwa bambi. Amashiwi ya kubweseshapo icikwama nangu kiyi ya nkama tafifwile ukupelwa bambi nakalya. Takuli kasambilisha wa cine, kampani ya fikwama, nangu umubomfi wa kwafwilisha uwacine uwakamulomba ifi.

Lekeni nga umuntu alemununsha ukuti mubombe bwangu nangu musunge icintu mu nkama, alemulaya ukuti mukasangamo indalama ukwabula ukutwishika, alemulomba ukutumina bitcoin intanshi, nangu alemulomba amashiwi yenu ya kubweseshapo icikwama. Imikenipo. Mwipela nangu cimo. Mwituma nangu cimo. Elyo shimikisheni ukupitila ku nshiko ya lyashi iyo mwaishiba kale.

Indalama shashintilila pa mafunde na pa kucetekela

Indalama sha fiat shalenga ukulipila ukuba ukwayanguka, lelo ubwingi bwasho na mafunde yashitungulula fipangwa na mabungwe ayanono, kabili amaka yasho aya kushita ifintu kuti yaceepa ilyo inshita ilepita.

Bitcoin ipeela amafunde ayapusana

Ukufuma mu 2009, Bitcoin yapeela indalama ishingabomfiwa na onse, isha bwingi ubwishibikwa ku bantu bonse kabili ubukwata impela, ishingasuzumwa mu ncende ya kucetekelafye. Lelo na yo ilikwata amafya: ukulunduluka kwa mutengo, amalubo ayashingakonkololwa, na kusenda ubwasuko pa ficitwa fyenu.

Ubucingililo e bufwile ukutangila

Mubalilepo ukusambilila, mutendeke na finono, kabili musuzume fyonse. Mwilaabana amashiwi ya kubweseshapo icikwama cenu na muntu nangu umo. Tamufwile ukucita fyonse pa muku umo: ukucita icintu cimo icakonkapo mu kucingililwa kwalilinga.

Uku ni ku tendekafye

Mubwelele ku mepusho yasano yali ku ntendekelo. Mwingasuka shani nomba?

Iyi Diploma ya Bitcoin e ntampulo yakonkapo. Ifiputulwa fyayo fine filemutwala pantanshi, ukufuma pa kwiluka indalama, ukuya pa musango Bitcoin ibomba, pa kubomfya Bitcoin mu kucingililwa, na pa Bitcoin mu bwikashi bwenu. Mutwalilile ukukabila ukwishiba, mutwalilile ukwipusha amepusho, kabili musambililepo na fimbi pa myfirstbitcoin.org.