Pifò moun pa janm kanpe pou yo reflechi sou lajan.

Pa pou yo touche l, pa pou yo depanse l, men pou yo reflechi vrèman sou sa li ye ak fason li fonksyone.

Nou sèvi ak lajan chak jou, men nou raman mande kijan li fonksyone.

Anvan ou kontinye li, pran yon ti moman pou reflechi sou senk kesyon. Ekri yon repons kout pou chak kesyon si ou kapab:

1. Poukisa moun bezwen lajan?
2. Kisa ki fè yon bagay se lajan?
3. Kiyès ki ka kreye oswa kontwole lajan ou sèvi ak li a?
4. Poukisa lajan ou sèvi ak li a gen valè?
5. Èske lajan ou achte menm kantite bagay jodi a tankou li te konn achte nan tan pase?

Kenbe repons ou yo. Retounen sou yo nan fen an. Gid sa a ka ranfòse kèk nan opinyon ou yo epi chanje lòt.

Pandan w ap li, remake diferans ant yon fè ak yon opinyon. "Biyè sa a aksepte pou peye taks" se yon fè ou ka verifye. "Sa a se pi bon fòm lajan" se yon konklizyon ki bezwen kritè ak prèv.

Gid sa a bati sou sis kesyon: poukisa lajan enpòtan, kisa li ye, kisa ki ka mal tounen avè l, kisa Bitcoin ye, kijan pou sèvi avè l an sekirite, ak kisa ki vini apre.

Li fèt sèlman pou edikasyon. Li pa bay konsèy finansye, konsèy envestisman, konsèy legal oswa konsèy sou taks, epi li pa di ou achte, vann oswa kenbe anyen.

Lajan se yon zouti pou fè echanj.

Pèsonn pa vle lajan pou lajan an menm. Nou vle l pou sa li ka achte. Yon biyè se jis yon moso papye. Sa ki fè l itil, se paske lòt moun ap aksepte l an echanj pou bagay nou vrèman bezwen, paske yo kwè lòt moun ap aksepte l pita tou.

Se sa ki fè diferans ant lajan ak troke.

Nan yon sistèm troke, komès la mache sèlman lè chak moun vle sa lòt la genyen, nan menm moman an epi nan kantite ki apwopriye. Ekonomis yo rele sa doub koyensidans bezwen yo. Si w ap plante diri epi w bezwen soulye, kòdonye a ka vle lwil pou kwit manje, li pa vle diri. Lajan rezoud pwoblèm sa a lè l separe vann ak achte: ou vann diri w bay yon moun epi ou achte soulye nan men yon lòt moun.

Anjeneral, lajan fè twa bagay.

Li se yon mwayen echanj: moun aksepte l kòm peman. Li se yon inite kont: nou eksprime pri yo avè l, konsa nou ka konpare valè diferan bagay. Epi li se yon rezèv valè: li transpòte valè depi jodi a rive nan lavni. Pa gen okenn lajan ki konsève valè yon fason pafè, men gen kèk fòm ki pèdi pouvwa dachta yo pi dousman pase lòt.

Atravè listwa, anpil bagay te sèvi kòm lajan: koki, sèl, grenn chaplèt, bèt, kwiv, ajan ak lò. Metal presye yo te vin itilize anpil paske yo te ra, yo te dirab epi anpil moun te aksepte yo. Men, li difisil pou pote metal epi pou pwoteje l, kidonk bank yo te kòmanse bay papye ki se reklamasyon moun te ka chanje kont yon kantite metal ki presize. Anba diferan vèsyon yon etalon lò, yon inite lajan te lye legalman ak yon kantite lò. Règ yo te varye selon kote ak epòk.

Avèk tan, lajan vin chita plis sou enstitisyon ak pwomès pase sou metal. An 1971, Etazini te mete fen ak echanj ofisyèl dola kont lò pou gouvènman etranje ak bank santral yo. Jodi a, pifò lajan nasyonal se lajan fiat: lajan ki emèt anba otorite gouvènman an, anjeneral atravè yon bank santral, epi moun pa ka chanje l kont yon kantite fiks lò oswa nenpòt lòt machandiz. Mo fiat la soti nan laten, li vle di "se pou sa fèt", e anpil fwa yo konprann li tankou "pa dekrè".

Lajan fiat mache paske moun, biznis, bank ak gouvènman aksepte l. Anjeneral, lalwa fè l tounen lajan legal epi yo egzije l pou peye taks, e moun vle l paske tout moun bò kote yo itilize l.

Nou soti nan yon lajan ki te gen yon bagay dèyè l, pou n rive nan yon lajan ki gen konfyans nan yon moun dèyè l.

Lè moun tande mo enflasyon an, yo konn panse ak pri k ap monte.

Enflasyon pri se yon ogmantasyon ki dire nan nivo jeneral pri yo. Lòt bò li se pouvwa acha: konbyen bagay yon inite lajan ka achte. Si yon panye pwodwi debaz monte soti nan 100 inite lajan rive nan 110, menm 100 inite yo pa ka achte tout panye a ankò.

Enflasyon gen plizyè koz, e ekonomis yo ap diskite sou ki enpòtans chak grenn genyen: yon ekspansyon lajan ak kredi, pwoblèm nan apwovizyonman, chanjman nan demand, yon lajan k ap febli, taks, ak pri pwodiksyon. Gen yon koz ki merite atansyon paske se yon chwa, se pa yon aksidan: nan yon sistèm lajan fiat, yon ti kantite enstitisyon ka ogmante kantite lajan ak kredi ki disponib epi chanje règ li yo.

Reflechi sou sa ki fè yon bagay gen valè.

Mona Lisa orijinal la vo plis pase nenpòt kopi li, se pa paske li pi bèl, men paske se sèl grenn li ye. Rate pou kont li pa kreye valè, men lè moun vle yon bagay, kantite ki disponib la gen enpòtans.

Lè kantite lajan an ogmante pi vit pase sa li ka achte, chak inite gen tandans achte mwens.

Enflasyon pa afekte tout moun menm jan. Yon moun ki gen sitou lajan kach oswa ekonomi ka pèdi pouvwa acha. Yon moun ki posede byen ki monte nan pri ka pwoteje an pati. Salè ak pri yo tou pa ajiste nan menm vitès.

Lajan ki nan kont labank ou a tou diferan de lajan kach ki nan men ou. Yon bank pa kenbe chak depo kòm lajan kach: li prete epi li envesti pi fò ladan l. Yon balans labank se pwomès bank lan fè pou l peye ou. Pwomès sa a konn kenbe, men li depann de bank lan ak règ ki antoure l yo.

Eseye l: yon verifikasyon pouvwa acha

Chwazi yon atik òdinè nan kominote ou, tankou pen, transpò, oswa kat telefòn. Ekri pri li jodi a. Mande yon moun konbyen li te koute sa gen plizyè ane, epi verifye nan yon dosye ki serye si ou kapab. Èske revni yo te monte nan menm vitès la? Ki lòt bagay ki ka esplike chanjman an?

Sa pa vle di lajan fiat pa mache. Li ofri peman ki pratik, kredi ki fleksib, ak zouti pou reponn a kriz. Men menm fleksibilite sa a kreye risk: kantite li ak règ li yo ka chanje, epi moun ki itilize l yo pa gen gwo mo pou yo di.

Se pou sa moun ap chèche altènativ, e se pou sa Bitcoin te kreye.

Anvan Bitcoin, voye lajan sou entènèt te toujou depann de yon òganizasyon moun fè konfyans: yon bank oswa yon konpayi peman ki te kenbe rejis kont yo, ki te apwouve kont yo, e ki te ka retade, bloke oswa anile yon peman. Pandan plizyè deseni, syantis enfòmatik te eseye kreye yon lajan nimerik san yon emetè santral. Pati ki te difisil la se ke enfòmasyon nimerik fasil pou kopye. Si yon pyès monnen nimerik te ka kopye epi depanse de fwa, li pa t ap ka fonksyone kòm lajan. Yo rele sa pwoblèm doub depans lan.

Le 31 oktòb 2008, yon moun oswa yon gwoup ki te itilize non Satoshi Nakamoto te pibliye yon dokiman ki dekri yon solisyon: Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System. Rezo a te kòmanse an janvye 2009.

Bitcoin se yon lajan nimerik ki desantralize, ki gen yon kantite limite, e ke yo ka voye de pè a pè san pèmisyon yon bank.

Lè li desantralize, sa vle di pa gen okenn biwo santral ki ka kreye kont, chanje balans, oswa apwouve kiyès ki antre. Nenpòt moun ka telechaje epi enspekte lojisyèl sous louvri a, e anpil òdinatè endepandan kenbe yon kopi rejis la. Sa pa vle di tout moun gen menm enfliyans. Sa vle di okenn patisipan pou kont li pa ka chanje rejis la oswa règ monetè yo pou tout moun.

Lè li gen yon kantite limite, sa vle di p ap janm gen plis pase 21 milyon bitcoin. Nouvo bitcoin yo lage selon yon kalandriye piblik, e òdinatè endepandan yo rele ne rejte nenpòt blòk ki vyole règ sa a. Limit la kredib paske nenpòt moun ka verifye l. Men, se pa yon lwa lanati: li kenbe paske patisipan yo kontinye fè respekte l. Epi yon kantite limite pa garanti pri a ap monte. Pri a depann de demann ansanm ak òf.

Lè li de pè a pè, sa vle di ou ka voye bitcoin bay nenpòt moun, nenpòt kote, san ou pa louvri yon kont nan rezo Bitcoin an ni mande yon otorite santral otorizasyon. Okenn konpayi pa ka bloke bitcoin ou kontwole tèt ou. Lòt bò libète sa a se responsablite: yon tranzaksyon valab souvan enposib pou anile, e pa gen okenn sèvis èd pou rezo a.

Gen yon move konpreyansyon ki di Bitcoin pa aksesib paske yon bitcoin chè. Ou pa bezwen achte oswa itilize yon bitcoin antye. Yon bitcoin divize an 100 000 000 ti inite yo rele satoshis, oswa sats. Posede 100 000 sats oswa posede 0,001 bitcoin, se menm kantite a.

Rezo a depann de diferan patisipan: itilizatè ki voye, resevwa epi kenbe bitcoin; ne ki verifye chak tranzaksyon ak chak blòk dapre règ yo; epi minè ki fè konpetisyon pou ajoute yon nouvo blòk nan rejis la apeprè chak dis minit. Rejis sa a, blockchain lan, piblik e nenpòt moun ka wè l, e li koute anpil chè pou reekri l.

Yon nòt sou òtograf: Bitcoin ak yon B majiskil anjeneral vle di rezo a oswa sistèm nan. bitcoin ak yon b miniskil vle di lajan an li menm.

Bitcoin gen dezavantaj tou. Pri li ka chanje rapidman. Erè yo souvan pèmanan. Nan anpil kote, moun poko aksepte l anpil, e pou itilize l an sekirite, fòk ou aprann kèk bagay. Bitcoin ranplase yon pati nan konfyans nan enstitisyon yo ak verifikasyon ak responsablite pèsonèl. Li pa elimine risk.

Yon pòtfèy Bitcoin se yon zouti, anjeneral yon aplikasyon, ki pèmèt ou resevwa, verifye epi voye bitcoin. Bitcoin ou pa estoke andedan telefòn ou: li anrejistre sou blockchain lan. Pòtfèy la jere kle ki pèmèt ou pwouve se pou ou li ye epi otorize yon peman.

Kidonk, premye kesyon pou nenpòt pòtfèy se: kiyès ki kontwole kle yo?

Kiyès ki vrèman kenbe bitcoin ou?

Avèk yon pòtfèy oto-gadyennaj, se ou menm ki kontwole kle yo.

Lè ou konfigire l, li montre ou yon fraz semans (yo rele l tou fraz rekiperasyon): yon lis mo nan yon lòd presi, souvan 12 oswa 24. Li ka rekreye kle ou yo sou yon lòt aparèy. Nenpòt moun ki genyen l ka pran bitcoin ou. Fraz semans lan se pa sèlman yon kopi sekou: li bay aksè total.

Pwoteje l:

• ekri l byen egzak sou papye lè ou kreye pòtfèy la;
• kenbe l san entènèt, an prive, epi yon kote li p ap pèdi ni domaje;
• pa janm fè foto l, voye l pa imèl, mete l nan nòt sou cloud, ni voye l nan yon mesaj;
• pa janm tape l sou yon sit entènèt.

Si ou pèdi fraz semans ou ak aparèy ou, pèsonn pa ka rekipere bitcoin ou pou ou.

Avèk yon pòtfèy gadyennaj, se yon konpayi ki kenbe kle yo pou ou, yon ti jan tankou yon bank. Balans ou se pwomès konpayi an fè pou l peye ou. Konfigirasyon an abityèl e gen sipò ki ka disponib, men ou depann de konpayi sa a: li ka limite retrè, bloke yon kont, li ka pirate, oswa li ka fèmen.

Yon fraz itil nan mond Bitcoin lan: si kle yo pa pou ou, pyès yo pa pou ou. Chwazi kalite gadyennaj la se pa yon tès valè. Sa ki enpòtan se konnen ki kalite w ap itilize ak nan kisa w ap fè konfyans.

My First Bitcoin pa rekòmande okenn pòtfèy espesifik. Zouti, frè ak pwopriyetè yo chanje, e sa ki bon pou yon kominote ka pa bon pou yon lòt. Mande yon edikatè ou fè konfyans kisa moun itilize nan zòn nan, epi verifye pwen sa yo ou menm anvan ou itilize nenpòt pòtfèy:

• Kle: kiyès ki kontwole kle yo, ou menm oswa yon konpayi?
• Rekiperasyon: kisa k ap pase si ou pèdi telefòn ou oswa si konpayi an disparèt?
• Sous: èske ou telechaje l sou sit ofisyèl la oswa sou paj ofisyèl li nan magazen aplikasyon an, epi pa atravè yon lyen yon moun voye ba ou?
• Kòd: èske se sous louvri (open source) epi èske yo kontinye ap mete l ajou? (Sous louvri pou kont li pa pwouve yon zouti an sekirite.)
• Pri: ki frè ki aplike lè ou voye, resevwa oswa retire?
• Peman: èske li sipòte peman ou bezwen yo, on-chain oswa Lightning?

Bitcoin gen de fason komen pou peye. Peman on-chain yo anrejistre dirèkteman nan blockchain an. Lightning se yon rezo peman ki bati sou Bitcoin pou peman rapid, piti, e souvan, tankou achte yon kafe. Yon pòtfèy Lightning ka gen gadyen tou oswa li ka san gadyen.

Twa règ ap kenbe ou an sekirite pandan w ap aprann:

1. Aprann anvan. Pa aji poutèt eksitasyon, laperèz oswa presyon.
2. Kòmanse piti. Eseye zouti ou pa konnen ak yon kantite ou ka pèmèt tèt ou pèdi.
3. Pa fè konfyans, verifye. Verifye moun nan, metòd peman an, adrès la ak kantite a anvan ou apwouve yon peman.

Pataje enfòmasyon pou resevwa, pa janm sekrè. Ou ka pataje yon adrès oswa yon demann peman. Ou pa dwe janm pataje yon fraz seed oswa yon kle prive. Okenn edikatè, konpayi pòtfèy oswa travayè sipò ki serye p ap janm mande ou li.

Kanpe si yon moun ap kreye ijans oswa sekrè, si li pwomèt ou benefis garanti, si li mande ou voye bitcoin anvan, oswa si li mande ou fraz seed ou. Fè yon poz. Pa pataje anyen. Pa voye anyen. Apre sa, verifye ak yon sous ou deja konnen.

Lajan depann de règ ak konfyans

Lajan fiat fè peman yo pi fasil, men se yon ti kantite enstitisyon ki fikse kantite lajan ki genyen ak règ li yo, epi pouvwa acha li ka bese avèk tan.

Bitcoin ofri lòt règ

Depi 2009, Bitcoin ofri yon lajan ki gen yon kantite piblik e limite, ki louvri pou tout moun, e ou ka verifye l olye ou oblije fè l konfyans. Li gen dezavantaj tou: pri a monte desann, erè yo pa ka korije, epi chak moun gen pwòp responsablite pa l.

Sekirite an premye

Aprann anvan, kòmanse piti, epi verifye tout bagay. Pa janm pataje fraz sekrè (seed phrase) ou. Ou pa bezwen fè tout bagay an menm tan: yon sèl pwochen etap ki an sekirite ase.

Se jis kòmansman an

Retounen sou senk kesyon ki te nan kòmansman an. Ki sa ou ta reponn kounye a?

Pwochen etap la se Diplòm Bitcoin an. Kat modil li yo ap mennen ou pi lwen, depi konprann lajan, rive nan fason Bitcoin fonksyone, nan itilize Bitcoin an sekirite, jiska Bitcoin nan kominote ou. Rete kirye, kontinye poze kesyon, epi aprann plis sou myfirstbitcoin.org.