Abantu abasinga obungi tebawaayo budde kulowooza ku ssente.

Si ku kuzikolera, wadde ku kuzisaasaanya, wabula ku kulowooza ddala ku kye ziri n'engeri gye zikolamu.

Tukozesa ssente buli lunaku, naye tetutera kwebuuza ngeri gye zikolamu.

Nga temunnagenda mu maaso na kusoma, musooke mutwale akaseera mulowooze ku bibuuzo bitaano. Bwe muba musobola, muwandiike eky'okuddamu ekimpi ku buli kimu:

1. Lwaki abantu beetaaga ssente?
2. Kiki ekifuula ekintu okuba ssente?
3. Ani asobola okukola oba okufuga ssente ze mukozesa?
4. Lwaki ssente ze mukozesa zirina omuwendo?
5. Ssente zammwe zigula ebintu ebyenkana leero nga bwe zaagulanga edda?

Mutereke eby'okuddamu byammwe. Muddemu mubirabe ku nkomerero. Ekitabo kino kiyinza okunyweza ezimu ku ndowooza zammwe ne kikyusa endala.

Nga musoma, mwetegereze enjawulo eri wakati w'ekintu eky'amazima n'endowooza. "Enoti eno ekkirizibwa okusasula emisolo" kye kintu eky'amazima ekiyinza okukakasibwa. "Kino kye kika kya ssente ekisinga obulungi" kwe kusalawo okwetaaga emitendera egy'okupimirako n'obujulizi.

Ekitabo kino kyesigamiziddwa ku bibuuzo mukaaga: lwaki ssente nkulu, ssente kye ki, biki ebiyinza okutambula obubi ku ssente, Bitcoin kye ki, engeri y'okugikozesaamu awatali kabi, n'ebiddirira.

Kigendereddwamu kuyigiriza kwokka. Tekiwa magezi ku by'ensimbi, ku kuteeka ssente mu bintu ebivaamu amagoba, ku by'amateeka oba ku misolo, era tekibalagira kugula, kutunda oba kusigaza kintu kyonna.

Ssente kye kimu ku bikozesebwa mu kuwaanyisiganya.

Tewali ayagala ssente ku lwazo zokka. Tuzaagala olw'ebyo bye zisobola okugula. Nooti ya ssente kiba kipapula bupapula. Ekigifuula ey'omugaso kwe kuba nti abantu abalala bagikkiriza ne bagituwaanyisamu ebintu bye twagala ddala, kubanga basuubira nti n'abalala bajja kugikkiriza oluvannyuma.

Kino kye kyawula ssente ku kuwaanyisiganya ebintu butereevu.

Mu nkola y'okuwaanyisiganya ebintu butereevu, obusuubuzi busoboka abantu bombi bwe baba nga buli omu ayagala ekyo munne ky'alina, mu kiseera kye kimu era mu bungi obusaanira. Abakugu mu by'enfuna kino bakiyita okukwatagana kw'ebyetaago by'abantu bombi. Bwe mulima omuceere nga mwetaaga engatto, omukozi w'engatto ayinza okuba nga ye ayagala mafuta ga kufumba, so si muceere. Ssente zigonjoola kino nga zaawula okutunda ku kugula: mutunda omuceere gwammwe eri omuntu omu ne mugula engatto ku mulala.

Ssente zitera okukola ebintu bisatu.

Ziba kikozesebwa mu kuwaanyisiganya: abantu bazikkiriza nga basasulwa. Ziba kipimo ky'okubala: emiwendo giragibwa mu zo, ne kitusobozesa okugeraageranya omuwendo gw'ebintu eby'enjawulo. Era ziba terekero ly'omuwendo: zisobozesa okutereka omuwendo okuva leero okutuusa mu biseera eby'omu maaso. Tewali ssente zikuuma mu bujjuvu omuwendo gwazo, naye ezimu zifiirwa obusobozi bwazo obw'okugula mpola okusinga endala.

Mu byafaayo byonna, ebintu bingi bibadde bikozesebwa nga ssente: ensimbi z'omu nnyanja, omunnyo, obulungu, ebisolo ebirundibwa, ekikomo, ffeeza ne zzaabu. Ebyuma eby'omuwendo byatandika okukozesebwa ennyo kubanga byali bya bbula, nga biwangaala era nga bikkirizibwa abantu bangi. Naye okusitula n'okukuuma ebyuma kizibu, kale bbanka ne zitandika okugaba empapula ezikakasa obwannannyini ku bungi bw'ekyuma obwalagibwa, ezaali zisobola okuwaanyisibwamu ekyuma ekyo. Mu ngeri ez'enjawulo ez'enkola y'omusingi gwa zzaabu, buli yuniti y'ensimbi yali eyungiddwa mu mateeka ku bungi bwa zzaabu obumu. Amateeka gaali gaawukana okusinziira ku kifo n'ekiseera.

Ekiseera bwe kyagenda kiyitawo, ssente zeeyongera okwesigama ku bitongole n'ebisuubizo okusinga ku byuma. Mu 1971, United States yakomya mu butongole enkola eyasobozesanga gavumenti z'amawanga amalala ne bbanka enkulu okuwaanyisamu ddoola zaazo zzaabu. Leero, ensimbi z'amawanga ezisinga obungi ziba ssente eziteekebwawo ku buyinza bwa gavumenti: ensimbi ezifulumizibwa ku buyinza bwa gavumenti, emirundi egisinga okuyita mu bbanka enkulu, ezitasobola kuwaanyisibwamu bungi bwa zzaabu obugere oba ekintu ekirala kyonna eky'obusuubuzi. Ekigambo fiat kya Lulatini ekitegeeza "kikolebwe", era kitera okutegeerwa nga "ku kiragiro".

Ssente eziteekebwawo ku buyinza bwa gavumenti zikola kubanga abantu, bizinensi, bbanka ne gavumenti bazikkiriza. Amateeka gatera okuzifuula ssente ezikkirizibwa mu mateeka okusasula era ne galagira zikozesebwe okusasula emisolo, era abantu bazaagala kubanga buli muntu abeetoolodde azikozesa.

Twava ku ssente ezaali ziwanirirwa ekintu, ne tutuuka ku ssente eziwanirirwa okwesiga omuntu.

Abantu bwe bawulira ekigambo okulinnya kw'ebbeeyi, batera okulowooza ku bbeeyi z'ebintu okweyongera.

Okulinnya kw'ebbeeyi kwe kweyongera kw'ebbeeyi z'ebintu okutwalira awamu okumala ekiseera. Oludda lwakwo olulala bwe busobozi bwa ssente okugula ebintu: obungi bw'ebintu ekitundu kimu eky'ensimbi bye kisobola okugula. Singa ekisero ky'ebintu ebyetaagisa mu bulamu bwa bulijjo kiva ku bitundu by'ensimbi 100 ne kituuka ku 110, ebitundu 100 bye bimu biba tebikyasobola kugula kisero ekijjuvu.

Okulinnya kw'ebbeeyi kulina ebikuvaako ebiwerako, era abakugu mu by'enfuna bakubaganya ebirowoozo ku ngeri buli kimu gye kikosaamu embeera: okweyongera kwa ssente n'amabanja, okutaataaganyizibwa kw'okutuusa ebintu ku katale, enkyukakyuka mu bwetaavu bw'ebintu, okunafuwa kw'ensimbi, emisolo, n'ensaasaanya y'okukola ebintu. Ekimu ku bikireeta kisaana okufiibwako kubanga kiva ku kusalawo, so si ku butanwa: mu nkola ya ssente za fiat, ebitongole ebitono bisobola okwongera ku bungi bwa ssente n'amabanja era ne bikyusa amateeka agafuga enkola eyo.

Mulowooze ku kiki ekifuula ekintu okuba eky'omuwendo.

Ekifaananyi kya Mona Lisa ekyasooka kirina omuwendo ogusinga ogw'ekifaananyi kyonna ekyakoppibwa ku kyo, si lwa kuba kirabika bulungi okusinga ebirala, wabula kubanga kye kyokka. Obutono bw'ekintu bwokka tebukireetera kuba kya muwendo, naye abantu bwe baba baagala ekintu, obungi bwakyo obuliwo buba bukulu.

Obungi bwa ssente bwe bweyongera ku sipiidi esinga ey'ebintu bye zisobola okugula, buli kitundu ky'ensimbi kitera okugula ebintu ebitono.

Okulinnya kw'ebbeeyi tekukosa buli muntu kyenkanyi. Omuntu asinga okuba ne ssente enkalu oba eziterekeddwa ayinza okufiirwa obusobozi bwa ssente ze okugula ebintu. Omuntu alina eby'obugagga ebirinnya omuwendo ayinza okuba n'obukuumi obw'ekitundu. Emisaala n'ebbeeyi nabyo bikyuka ku sipiidi za njawulo.

Ssente eziri ku akawunti yammwe eya bbanka nazo za njawulo ku ssente enkalu eziri mu ngalo zammwe. Bbanka tetereka buli ssente eziteekeddwayo nga ssente nkalu: ezisinga obungi eziwola era n'ezissa mu by'obusuubuzi. Omuwendo gwa ssente oguli ku akawunti ya bbanka kye kisuubizo kya bbanka okubasasula. Ekisuubizo ekyo kitera okutuukirizibwa, naye kisinziira ku bbanka ne ku mateeka agigenga.

Mugezeeko: okukebera obusobozi bwa ssente okugula ebintu

Mulonde ekintu kimu ekya bulijjo mu kitundu kyammwe, gamba ng'omugaati, entambula, oba eyayita ku ssimu. Muwandiike ebbeeyi yaakyo leero. Mubuuze omuntu bwe kyagulangamu emyaka egiwerako emabega, oluvannyuma muke bere ekiwandiiko ekyesigika bwe muba musobola. Ennyingiza nayo yeeyongera ku mutindo gwe gumu? Kiki ekirala ekiyinza okunnyonnyola enkyukakyuka eno?

Ku bino byonna tewali kitegeeza nti ssente za fiat tezikola. Zisobozesa okusasula mu ngeri ennyangu, okwewola okusobola okukyusibwa okusinziira ku mbeera, n'engeri z'okwankulamu ebizibu eby'amaanyi. Naye obusobozi obwo obw'okukyuka bwe bumu buleeta akabi: obungi bwazo n'amateeka agazifuga bisobola okukyuka, ate abantu abazikozesa balina obuyinza butono ku kusalawo okwo.

Eno y'ensonga lwaki abantu banoonya ebirala eby'okukozesa, era lwaki Bitcoin yatondebwawo.

Nga Bitcoin tennabaawo, okuweereza ssente ku mutimbagano bulijjo kwali kwesigamye ku kitongole ekyesigibwa: bbanka oba kampuni ekola ku kusasula eyakuumanga ekitabo ky'ebibaliriro, eyakkirizanga akawunti, era eyasobolanga okulwisa, okuziyiza, oba okusazaamu okusasula. Okumala emyaka mingi, bannassaayansi ba kompyuta baagezaako okutondawo ssente za digito nga tewali kitongole kya wakati kizifulumya. Ekizibu kyali nti amawulire ga digito gangu okukoppa. Singa ekinusu kya digito kyali kisobola okukoppibwa ne kikozesebwa okusasula emirundi ebiri, tekyandisobodde kukola nga ssente. Kino kiyitibwa ekizibu ky'okukozesa ssente ze zimu okusasula emirundi ebiri.

Nga 31 Okitobba 2008, omuntu oba ekibinja ekyakozesanga erinnya Satoshi Nakamoto kyafulumya ekiwandiiko ekyannyonnyola eky'okugonjoola ekizibu kino: Bitcoin: Enkola y'Okusasula n'Obubaka bwa Ssente okuva ku Muntu okudda ku Muntu. Omukutu gwatandika mu Janwali 2009.

Bitcoin ssente za digito ezitafugibwa kitongole kimu ekya wakati, nga zirina ekkomo ku bungi bwazo, era nga zisobola okuweerezebwa okuva ku muntu okudda ku muntu awatali lukusa lwa bbanka.

Okuba nga tezifugibwa kitongole kimu ekya wakati kitegeeza nti tewali ofiisi ya wakati esobola okuggulawo akawunti, okukyusa ssente eziziriko, oba okukkiriza ani abeegattako. Omuntu yenna asobola okuwanula n'okwekenneenya pulogulaamu nga koodi yaayo nzigule eri bonna, era kompyuta nnyingi ezeetongodde zikuuma kkopi y'ebiwandiiko. Kino tekitegeeza nti buli muntu alina obuyinza obwenkanankana. Kitegeeza nti tewali muntu omu eyeetabamu asobola okukyusa ekitabo ky'ebibaliriro oba amateeka ga ssente ku lwa bonna.

Okuba n'ekkomo ku bungi bwa ssente kitegeeza nti tewalibaawo bitcoin ezisukka mu bukadde 21. Bitcoin empya zifulumizibwa ku nteekateeka emanyiddwa bonna, era kompyuta ezeetongodde eziyitibwa enodi zigaana bulooka yonna emenya etteeka eryo. Ekkomo lino lyesigika kubanga omuntu yenna asobola okulikakasa. Kyokka si tteeka lya butonde: lisigalawo kubanga abeetabamu beeyongera okulissa mu nkola. Era okuba n'ekkomo ku bungi bwa ssente tekikakasa nti omuwendo gwazo gulinnya. Omuwendo gwesigama ku bwetaavu awamu n'obungi obuliwo.

Okuba nga ssente zitambula okuva ku muntu okudda ku muntu kitegeeza nti musobola okuweereza bitcoin eri omuntu yenna, wonna, awatali kuggulawo akawunti ku mukutu gwa Bitcoin oba okusaba olukusa okuva mu buyinza obwa wakati. Tewali kampuni esobola kuziyiza kukozesa bitcoin ze mufuga mmwe bennyini. Obwetwaze obwo bujjira wamu n'obuvunaanyizibwa: okutambuza ssente okutuukiriza amateeka kutera obutasoboka kusazibwamu, era omukutu tegulina ofiisi ey'obuyambi.

Endowooza emu enkyamu eri nti Bitcoin teyinza kufunibwa bantu ba bulijjo kubanga bitcoin emu ya bbeeyi. Temwetaaga kugula oba kukozesa bitcoin nnamba. Bitcoin emu egabanyizibwamu obutundutundu 100,000,000 obuyitibwa satoshi, oba sats. Okuba ne sats 100,000 n'okuba ne bitcoin 0.001 bitegeeza omuwendo gwe gumu.

Omukutu gwesigama ku beetabamu ab'enjawulo: abakozesa abaweereza, abafuna, era abatereka bitcoin; enodi ezikebera buli kutambuza ssente ne buli bulooka okulaba oba bigoberera amateeka; n'abasimi abavuganya okugatta bulooka empya ku biwandiiko kumpi buli ddakiika kkumi. Ebiwandiiko ebyo, ebiyitibwa olujegere lwa bulooka, bya lukale era omuntu yenna asobola okubiraba, era okukyusa ebibirimu kyetaagisa ensimbi nnyingi nnyo.

Eky'okwetegereza ku mpandiika: Bitcoin eriko B ennene etera okutegeeza omukutu oba enkola. bitcoin eriko b entono etegeeza ssente zennyini.

Bitcoin nayo erina ebirungi n'ebisoomooza. Omuwendo gwayo gusobola okukyuka amangu. Ensobi ezikolebwa zitera obutasoboka kutereezebwa. Okukkirizibwa kwayo kukyali kutono mu bifo bingi, era okugikozesa mu ngeri ey'obukuumi kyetaagisa okuyiga. Bitcoin ekendeeza ku kwesiga ebitongole, n'essa mu kifo kyakwo okukakasa n'obuvunaanyizibwa bw'omuntu yennyini. Temalawo bulabe.

Ekintu ekiyitibwa ensawo ya Bitcoin kye kikozesebwa, emirundi mingi nga pulogulaamu, ekibasobozesa okufuna, okukebera n'okusindika bitcoin. Bitcoin yammwe teterekebwa munda mu ssimu yammwe: ewandiikibwa ku lujegere lw'ebiwandiiko oluyitibwa blockchain. Ensawo eddukanya ebisumuluzo ebibasobozesa okukakasa nti bitcoin eyo yammwe n'okukkiriza okusasula.

N'olwekyo ekibuuzo ekisooka ku nsawo yonna kiri nti: ani afuga ebisumuluzo?

Ani ddala akwata bitcoin yammwe?

Bwe mukozesa ensawo gye mwekuumira, mmwe mufuga ebisumuluzo.

Bwe mugiteekateeka okutandika okugikozesa, ebalaga ebigambo eby'ensibuko (era ebiyitibwa ebigambo eby'okuzzaawo ensawo): olukalala lw'ebigambo ebisengekeddwa mu nsengeka ey'enjawulo, emirundi mingi nga 12 oba 24. Bisobola okuddamu okukola ebisumuluzo byammwe ku kyuma ekirala. Omuntu yenna alina ebigambo bino asobola okutwala bitcoin yammwe. Ebigambo eby'ensibuko si bya kwekuumisa byokka: biwa obuyinza obujjuvu ku nsawo.

Mubikuume:

• mubiwandiike bulungi ku lupapula nga mutondawo ensawo;
• mubitereke nga tebiri ku yintaneeti, nga bya kyama, era mu kifo mwe bitajja kubulira oba kwonoonekera;
• temubikubanga kifaananyi, temubisindikanga ku yimayiro, temubiterekanga mu biwandiiko ebiterekebwa ku yintaneeti, wadde okubisindika mu bubaka;
• temubiwandiikanga ku mukutu gwa yintaneeti.

Singa mufiirwa ebigambo byammwe eby'ensibuko n'ekyuma kyammwe, tewali ayinza kubaddiza bitcoin yammwe.

Bwe mukozesa ensawo ekuumibwa kampuni, kampuni y'ebakwatira ebisumuluzo, nga bwe kiba ku bbanka. Omuwendo oguli ku akawunti yammwe kye kisuubizo kya kampuni okubasasula. Engeri y'okugiteekateeka ya bulijjo era muyinza okufuna obuyambi, naye mwesigama ku kampuni eyo: esobola okussa ekkomo ku kuggyayo ssente, okuyimiriza akawunti, okulumbibwa abayingirira enkola za kompyuta, oba okuggalawo.

Ekigambo eky'omugaso mu nsi ya Bitcoin kiri nti: ebisumuluzo bwe bitaba byammwe, ne ssente si zammwe. Okusalawo ani akuuma ensawo si kigezo kya muwendo gwammwe. Ekikulu kwe kumanya kika ki kye mukozesa n'ekyo kye mwesiga.

My First Bitcoin tewagira nsawo za njawulo. Ebikozesebwa, ebisale n'ababirina bikyuka, era ekisaanira ekitundu ekimu kiyinza obutasaanira kirala. Mubuuze omusomesa eyeesigika abantu mu kitundu kye bakozesa, era mwekeberere ensonga zino nga temunnakozesa nsawo yonna:

• Ebisumuluzo: ani afuga ebisumuluzo, mmwe oba kampuni?
• Okuzzaawo ensawo: kiki ekibaawo singa essimu yammwe ebula oba kampuni n'eba nga tekyaliwo?
• Ensibuko: mwagiwanula ku mukutu omutongole oba ku lupapula lwayo mu dduuka lya pulogulaamu, so si ku kakwate omuntu ke yabadde abasindikidde?
• Koodi: koodi yaayo ya lukale era erabirirwa buli kiseera? (Okuba nti koodi ya lukale kyokka tekikakasa nti ekikozesebwa kirina obukuumi.)
• Ebisale: bisale ki ebisasulibwa okusindika, okufuna oba okuggyayo ssente?
• Okusasula: esobozesa engeri z’okusasula ze mwetaaga, ku lujegere oba ku Lightning?

Bitcoin erina engeri bbiri ezimanyiddwa ennyo ez’okusasula. Ku lujegere okusasula kuwandiikibwa butereevu mu lujegere lwa bulooka. Lightning gwe mukutu gw’okusasula ogwazimbibwa ku Bitcoin okusobozesa okusasula amangu, mu bungi obutono era enfunda nnyingi, gamba ng’okugula kaawa. Waleti ya Lightning nayo esobola okuba ng’ekuumikibwa omuweereza oba nga mugikuuma mwekka.

Amateeka asatu gajja kubakuuma nga muyiga:

1. Musooke muyige. Temukola kintu olw’essanyu erisukkiridde, okutya, oba okupikirizibwa.
2. Mutandike n’ekitono. Mugezese ebikozesebwa bye mutamanyi nga mukozesa omuwendo gwe musobola okufiirwa.
3. Temwesiga Bwesizi, Mukakase. Muke bere omuntu, engeri y’okusasula, endagiriro, n’omuwendo nga temunnakkiriza kusasula.

Mugabane ebikwata ku kufuna obusasule, so si byama. Endagiriro oba okusaba okusasulwa bisobola okugabanyizibwa abalala. Ebigambo ebizzaawo waleti oba ekisumuluzo eky’ekyama tebiteekwa kugabanyizibwa muntu yenna. Tewali musomesa mutuufu, kkampuni ya waleti, oba mukozi ayamba bakozesa alibisaba.

Muleke awo singa omuntu abapikiriza okwanguwa oba okukweka ebyo bye mukola, abasuubiza amagoba agakakasiddwa, abasaba okusooka okuweereza bitcoin, oba abasaba ebigambo ebizzaawo waleti yammwe. Musooke muyimirire. Temugabana kintu kyonna. Temuweereza kintu kyonna. Oluvannyuma mukakase nga muyita mu nsibuko y’amawulire gye mumanyi edda.

Ssente zeesigama ku mateeka n'obwesige

Ssente za fiat zifuula okusasula okwangu, naye omuwendo gwazo n'amateeka agazifuga biteekebwawo ebitongole bitono, era obusobozi bwazo obw'okugula ebintu buyinza okukendeera ekiseera bwe kigenda kiyitawo.

Bitcoin ereeta amateeka ag'enjawulo

Okuva mu 2009, Bitcoin ereese ssente ezirina omuwendo ogumanyiddwa abantu bonna era ogukoma, nga buli muntu asobola okuzikozesa, era nga zisobola okukakasibwa mu kifo ky'okuzesiga obwesizi. Naye era erina ebisoomooza: ebbeeyi okulinnya n'okukka, ensobi ezitasobola kutereezebwa, n'obuvunaanyizibwa obw'omuntu kinnoomu.

Obukuumi bwe busooka

Musooke muyige, mutandike n'ebitono, era mukakase buli kimu. Temugabanangako na muntu yenna ebigambo byammwe eby'okuzzaawo waleti. Temwetaaga kukola buli kimu omulundi gumu: eddaala limu eriddako eritaliimu kabi limala.

Eno ntandikwa yokka

Mudde ku bibuuzo ebitaano ebiri ku ntandikwa. Kati mwandizzeemu mutya?

Eno Dipulooma ya Bitcoin y'eddaala eriddako. Ebitundu byayo ebina bibongerayo, okuva ku kutegeera ssente, okutuuka ku ngeri Bitcoin gy'ekolamu, ku kukozesa Bitcoin mu ngeri ey'obukuumi, n'okutuuka ku Bitcoin mu kitundu kyammwe. Musigale nga mwagala okumanya, mweyongere okubuuza ebibuuzo, era muyige ebisingawo ku myfirstbitcoin.org.