Bato mingi bazwaka ata ntango te ya kokanisa na ntina ya mbongo.

Ezali te koluka yango to kobimisa yango, kasi kokanisa mpenza na ntina ya soki yango ezali nini mpe ndenge esalaka.

Tosalelaka mbongo mokolo na mokolo, kasi tomitunaka mpenza te ndenge esalaka.

Liboso bókoba kotánga, bózwa mwa ntango mpo na kokanisa na mituna mitano. Bókoma eyano ya mokuse na motuna mokomoko soki bokoki:

1. Mpo na nini bato bazalaka na mposa ya mbongo?
2. Nini esalaka ete eloko moko ezala mbongo?
3. Nani akoki kokela to kotambwisa mbongo oyo bosalelaka?
4. Mpo na nini mbongo oyo bosalelaka ezali na motuya?
5. Mbongo na bino esombaka lelo biloko mingi ndenge moko na kala?

Bóbatela biyano na bino. Bózongela yango na nsuka. Buku oyo ekoki kolendisa makanisi na bino mosusu mpe kobongola mosusu.

Ntango bozali kotánga, bótya likebi na bokeseni kati na likambo ya solo mpe likanisi ya moto. "Lokasa oyo ya mbongo endimami mpo na kofuta mpako" ezali likambo ya solo oyo bakoki kotala soki ezali bongo. "Oyo ezali lolenge ya mbongo oyo eleki malamu" ezali likanisi ya nsuka oyo esɛngaka mibeko ya kotalela yango mpe bilembeteli.

Buku oyo ebongisami na kotalela mituna motoba: mpo na nini mbongo ezali na ntina, mbongo ezali nini, mikakatano nini ekoki kobima na yango, Bitcoin ezali nini, ndenge ya kosalela yango kozanga likama, mpe nini ekolanda.

Ezali kaka mpo na koteya. Epesaka toli te na makambo ya mosolo, ya kotya mosolo mpo na kozwa litomba, ya mibeko, to ya mpako, mpe eyebisaka bino te ete bósomba, bótekisa, to bóbatela eloko moko.

Mbongo ezali esaleli ya kosombitana.

Moto moko te alukaka mbongo kaka mpo na mbongo yango moko. Tolukaka yango mpo na biloko oyo ekoki kosomba. Mbongo ya lokasa ezali kaka eteni ya papye. Ezali na ntina mpo bato mosusu bakondima yango na esika ya biloko oyo tozali mpenza na mposa na yango, mpo bazali kokanisa ete bato mosusu mpe bakondima yango na nsima.

Yango nde ekesenisaka mbongo na kosombitana biloko na biloko.

Na ebongiseli ya kosombitana biloko na biloko, kosombitana ekoki kosalema kaka soki bato mibale bazali na mposa ya eloko oyo moninga azali na yango, na ntango moko mpe na motángo oyo ebongi. Bato ya mayele na nkita babengaka yango bokokani ya bamposa ya bato mibale na ntango moko. Soki bozali kolona loso mpe bozali na mposa ya sapato, mosali ya sapato akoki kozala na mposa ya mafuta ya kolamba, kasi ya loso te. Mbongo esilisaka mokakatano yango na kokabola kotɛka ná kosomba: botɛkaka loso na bino epai ya moto moko mpe bosombaka sapato epai ya moto mosusu.

Mbongo esalaka mingimingi makambo misato.

Ezali esaleli ya kosombitana: bato bandimaka yango lokola lifuti. Ezali emekeli ya motuya: ntalo ya biloko elakisamaka na yango, yango wana tokoki kokokanisa motuya ya biloko ndenge na ndenge. Mpe ezali ebombelo ya motuya: ebatelaka motuya ya lelo mpo na mikolo ezali koya. Mbongo moko te ebatelaka motuya na ndenge ya kokoka, kasi ndenge mosusu ya mbongo ebungisaka makoki na yango ya kosomba malɛmbɛ koleka mosusu.

Na boumeli ya lisolo ya bato, biloko mingi esalelamaki lokola mbongo: mbɛmbɛ, mungwa, mayaka, bibwɛlɛ, motako, palata mpe wolo. Bibende ya motuya ekómaki kosalelama mingi mpo ezalaki mingi te, ezalaki koumela mpe bato mingi bazalaki kondima yango. Kasi komema mpe kobatela bibende ezali mpasi, yango wana babanki ebandaki kobimisa mikanda oyo ezalaki kopesa mokóló na yango lotomo ya kozwa motángo moko ya bibende oyo elakisamaki. Na lolenge ndenge na ndenge ya ebongiseli ya mbongo oyo etongami na wolo, eteni ya moboko ya mbongo ezalaki kokangisama na motángo moko ya wolo na kolanda mibeko. Mibeko yango ezalaki kokesana na kolanda esika mpe eleko.

Na boumeli ya ntango, mbongo ekómaki kotyela bibongiseli mpe bilaka motema mingi koleka bibende. Na 1971, États-Unis esukisaki bosangisi ya dolare na wolo oyo ezalaki kosalema na ndenge ya mibeko mpo na baguvɛrnema ya mikili ya bapaya mpe babanki monene ya mikili. Lelo oyo, mbongo ya bikólo mingi ezali mbongo ya fiat: mbongo oyo ebimisami na bokonzi ya guvɛrnema, mingimingi na nzela ya banki monene ya ekólo, mpe oyo ekoki kopesama te mpo na kozwa motángo ya wolo to ya eloko mosusu oyo ekatamá liboso. Liloba fiat euti na Latin mpe elakisi "tika esalema", oyo mbala mingi esosolamaka lokola "na etinda ya bokonzi".

Mbongo ya fiat esalaka mpo bato, bakompanyi, babanki mpe baguvɛrnema bandimaka yango. Mbala mingi, mibeko epesaka yango lotomo ya kosalelama mpo na kofuta mpe esɛngaka ete mpako efutama na yango, mpe bato balukaka yango mpo bato nyonso oyo bazali zingazinga na bango basalelaka yango.

Touti na mbongo oyo ezalaki na eloko lokola ndanga, tokómi na mbongo oyo ndanga na yango ezali kotyela moto motema.

Ntango bato bayokaka liloba inflation, mbala mingi bakanisaka ete ntalo ya biloko ezali komata.

Inflation ya ntalo ezali bomati oyo ezali koumela ya ntalo ya biloko na mobimba. Ngámbo na yango mosusu ezali makoki ya kosomba: biloko boni eteni moko ya mbongo ekoki kosomba. Soki ntalo ya kitunga ya biloko ya ntina emati longwa na biteni 100 ya mbongo kino na 110, biteni 100 wana ekoki lisusu te kosomba kitunga mobimba.

Inflation ezali na bantina mingi, mpe bato ya mayele na makambo ya nkita batyaka ntembe mpo na koyeba ntina mokomoko ezali na bokasi boni: kobakisama ya mbongo mpe ya kodefa, mikakatano na bopesi biloko, mbongwana ya bosɛnga, kokita ya motuya ya mbongo, mpako, mpe mbongo oyo esengeli mpo na kobimisa biloko. Ntina moko ebongi kotyelama likebi mpo euti na ekateli, kasi na likama te: na ebongiseli ya mbongo ya fiat, mwa bibongiseli moke ekoki kobakisa mbongo mpe kodefa oyo ezali mpe kobongola mibeko na yango.

Bókanisa nini esalaka ete eloko ezala na motuya.

Mona Lisa ya ebandeli ezali na motuya koleka kopi na yango nyonso, ezalaka te mpo ezali kitoko koleka, kasi mpo ezali kaka moko. Kozala moke ya eloko yango moko ekoki te kopesa yango motuya, kasi ntango bato balingi eloko moko, motángo na yango oyo ezali ezali na ntina.

Ntango motángo ya mbongo ezali kobakisama nokinoki koleka biloko oyo ekoki kosomba, eteni mokomoko ya mbongo ekómaka na momeseno ya kosomba biloko moke.

Inflation esimbaka bato nyonso ndenge moko te. Moto oyo abombaka mingi mbongo na mabɔkɔ to mbongo ya kobomba akoki kobungisa makoki ya kosomba. Moto oyo azali na biloko ya motuya oyo ntalo na yango ezali komata akoki kobatelama mwa moke. Lifuti mpe ntalo ya biloko ebongwanaka mpe na mbangu ekeseni.

Mbongo oyo ezali na kɔnti na bino ya banki ekeseni mpe na mbongo oyo bozali na yango na lobɔkɔ. Banki ebombaka te mbongo nyonso oyo batye epai na yango lokola mbongo ya mabɔkɔ: edefisaka mpe etyaka eteni na yango ya monene na misala mpo ebota. Motángo ya mbongo oyo ezali na kɔnti ezali elaka ya banki ya kofuta bino. Mbala mingi elaka yango ekokisamaka, kasi yango etaleli banki mpe mibeko oyo etambwisaka yango.

Bómeka yango: kotala makoki ya kosomba

Bópona eloko to mosala moko ya bomoi ya mokolo na mokolo na esika bofandaka, lokola limpa, transport, to kredi ya telefone. Bókoma ntalo na yango ya lelo. Bótuna moto ezalaki na ntalo boni eleki bambula mingi, na nsima bótala mokanda ya kotyela motema soki bokoki. Mbongo oyo bato bazwaka emataki na ndenge moko? Nini mosusu ekoki kolimbola mbongwana yango?

Makambo nyonso wana elingi koloba te ete mbongo ya fiat esalaka te. Epesaka nzela ya kofuta na pɛtɛɛ, ya kodefa na kolanda mposa, mpe bisaleli ya koyanola na ntango ya mikakatano minene. Kasi makoki yango ya komesana na makambo ebimisaka mpe likama: motángo ya mbongo mpe mibeko na yango ekoki kobongwana, mpe bato oyo basalelaka yango bazali na likoki moke ya kopesa makanisi na bikateli.

Yango wana bato balukaka banzela mosusu, mpe yango wana Bitcoin esalemaki.

Liboso ya Bitcoin, kotinda mbongo na nzela ya internet ezalaki ntango nyonso kosɛnga ebongiseli moko ya kotyela motema: banki to kompanyi ya kofuta mbongo oyo ezalaki kobatela buku ya makomi, kondima bakɔnti, mpe ekokaki koumisa, kopekisa to kozongisa bofuti moko nsima. Na boumeli ya bambula mingi, bato ya siansi ya informatiki bamekaki kokela mbongo ya nimɛriki oyo ebimaka te na ebongiseli moko ya katikati. Mokakatano ezalaki ete ezali pɛtɛɛ kosala bakopi ya bansango ya nimɛriki. Soki mbongo moko ya nimɛriki ekokaki kosalelama kopi mpe kobimisama mbala mibale, elingaki kokoka kosala lokola mbongo te. Yango ebengami mokakatano ya kobimisa mbongo moko mbala mibale.

Na mokolo ya 31 ya sanza ya zomi 2008, moto moko to etuluku moko oyo ezalaki kosalela nkombo Satoshi Nakamoto ebimisaki mokanda oyo elimbolaki ndenge ya kosilisa mokakatano yango: Bitcoin: Ebongiseli ya mbongo ya elɛktroniki oyo etambolaka kati na bato mbala moko. Réseau ebandaki na sanza ya yambo 2009.

Bitcoin ezali mbongo ya nimɛriki oyo ezali na nse ya bokonzi ya esika moko te, ezali na motango oyo ezali na ndelo, mpe ekoki kotindama kati na bato mbala moko kozanga ndingisa ya banki.

Kozala na nse ya bokonzi ya esika moko te elakisi ete biro moko ya katikati ezali te oyo ekoki kofungola bakɔnti, kobongola motango ya mbongo oyo ezali na bakɔnti, to kopesa ndingisa ya kokɔta na réseau. Moto nyonso akoki kozwa mpe kotalela programɛ oyo kode na yango ezali polele mpo na bato nyonso, mpe baordinatɛrɛ mingi oyo esalaka na bonsomi ebatelaka kopi ya makomi. Yango elakisi te ete bato nyonso bazali na nguya ndenge moko. Elakisi ete mosangani moko ye moko akoki te kobongola buku ya makomi to mibeko ya mbongo mpo na bato nyonso.

Kozala na motango oyo ezali na ndelo elakisi ete motango ya bitcoin ekoleka ata mokolo moko te milio 21. Bitcoin ya sika ebimisamaka na kolanda manaka oyo bato nyonso bakoki koyeba, mpe baordinatɛrɛ oyo esalaka na bonsomi, oyo babengaka banɔdi, eboyaka blɔkɛ nyonso oyo ebuki mobeko yango. Ndelo yango ebongi kotyelama motema mpo moto nyonso akoki kotala soki ezali kotosa yango. Kasi ezali mobeko ya bozalisi te: eumelaka mpo basangani bakobaka kotosa mpe kosala ete etosama. Mpe motango oyo ezali na ndelo ezali ndanga te ete ntalo ekomata. Ntalo etaleli ezala bosɛnga ya kosomba to motango oyo ezali mpo na kotɛka.

Kozala kati na bato mbala moko elakisi ete bokoki kotindela moto nyonso bitcoin, bisika nyonso, kozanga kofungola kɔnti na réseau Bitcoin to kosɛnga ndingisa epai ya bokonzi moko ya katikati. Kompanyi moko te ekoki kopekisa bino kosalela bitcoin oyo bino moko bozali kokamba. Bonsomi yango ezali mpe na mokumba: mbala mingi, ekoki kosalema te kozongisa nsima tranzaksio oyo endimami, mpe réseau ezali na biro ya lisalisi te.

Likanisi moko ya libunga ezali ete Bitcoin ekoki kozwama te mpo bitcoin moko ezali ntalo mingi. Ezali na ntina te ete bósomba to bósalela bitcoin moko mobimba. Bitcoin moko ekabolamaka na biteni mike 100 000 000 oyo babengaka satoshis, to sats. Kozala na sats 100 000 mpe kozala na bitcoin 0,001 ezali motango moko ya mbongo.

Réseau etalelaka basangani ya ndenge na ndenge: basaleli oyo batindaka, bazwaka mpe babatelaka bitcoin; banɔdi oyo etalaka soki tranzaksio mpe blɔkɛ mokomoko etosi mibeko; mpe batimoli oyo bazalaka na momekano mpo na kobakisa blɔkɛ ya sika na makomi pene na nsima ya miniti zomi nyonso. Makomi yango, oyo ebengami monyɔlɔlɔ ya bablɔkɛ, ezali polele mpe moto nyonso akoki komona yango, mpe kokoma yango lisusu esɛngaka mosolo mingi mpenza.

Liyebisi mpo na lolenge ya kokoma: Bitcoin oyo ebandi na B ya monene elakisaka mbala mingi réseau to ebongiseli. bitcoin oyo ebandi na b ya moke elakisi mbongo yango moko.

Bitcoin ezali mpe na matomba mpe makambo oyo esɛngi kondima. Ntalo na yango ekoki kobongwana nokinoki. Mbala mingi, mabunga ekoki kobongisama lisusu te. Bisika oyo endimamaka ezali naino mingi te na bisika mingi, mpe kosalela yango na bokɛngi esɛngaka koyekola mwa makambo. Bitcoin elongolaka ndambo ya kotyela bibongiseli motema mpe etyaka na esika na yango kotala soki makambo ezali solo mpe mokumba ya moto ye moko. Elongolaka likama te.

Libenga moko ya Bitcoin ezali esaleli, mbala mingi aplikasyo, oyo epesaka bino nzela ya kozwa, kotala mpe kotinda bitcoin. Bitcoin na bino ebombamaka na kati ya telefone na bino te: ekomamaka na monyɔlɔlɔ ya bablɔkɛ. Libenga etambwisaka bafungola oyo epesaka bino nzela ya kolakisa ete ezali ya bino mpe ya kopesa ndingisa ya kofuta.

Yango wana, motuna ya liboso mpo na libenga nyonso ezali: nani azali na bokonzi likoló ya bafungola?

Nani mpenza azali kobatela bitcoin na bino?

Na libenga oyo bobatelaka bafungola na yango bino moko, bino nde bozali na bokonzi likoló ya bafungola.

Ntango bobongisaka yango mpo na kosalela yango, elakisaka bino fraze ya ebandeli (oyo babengaka mpe fraze ya bozongisi): molɔngɔ ya maloba oyo etyami na molɔngɔ moko ya sikisiki, mbala mingi 12 to 24. Ekoki kosala lisusu bafungola na bino na aparɛyi mosusu. Moto nyonso oyo azali na yango akoki kozwa bitcoin na bino. Fraze ya ebandeli ezali kaka ebombelo ya lisungi te: epesaka nzela ya kokɔta mpe kosalela nyonso.

Bobatela yango:

• bokoma yango na bosikisiki na papye ntango bozali kosala libenga;
• bobomba yango kozanga kotya yango na Internet, na sekele, mpe na esika oyo ekobunga to ekobeba te;
• bókanga yango fɔtɔ soki moke te, bótinda yango na email te, bóbomba yango na banɔti ya cloud te, mpe bótinda yango na mesaje te;
• bókoma yango na site Internet soki moke te.

Soki bobungisi fraze na bino ya ebandeli mpe aparɛyi na bino, moto moko te akoki kozongisela bino bitcoin na bino.

Na libenga oyo kompanyi ebombelaka bino bafungola, kompanyi moko ebatelaka bafungola mpo na bino, mwa lokola banki. Motuya oyo emonisami na kɔnti na bino ezali elaka ya kompanyi ya kofuta bino. Lolenge ya kobongisa yango ezali oyo boyebi, mpe lisungi ekoki kozala, kasi bozali kotalela kompanyi yango: ekoki kotya ndelo na kobimisa mbongo, kokanga kɔnti, kokɔtelama na bayibi ya informatique, to kokanga misala na yango.

Liloba moko ya ntina na mokili ya Bitcoin: soki bafungola ezali ya bino te, mbongo mpe ezali ya bino te. Kopona nani akobatela bafungola ezali te komekama mpo na koyeba motuya na bino. Oyo ezali na ntina ezali koyeba lolenge nini bozali kosalela mpe nini bozali kotyela motema.

My First Bitcoin epesaka toli ya kopona mabenga moko ya sikisiki te. Bisaleli, bafrɛ mpe bankolo ebongwanaka, mpe oyo ebongi na lisanga moko ekoki kobonga na mosusu te. Botuna moteyi oyo botyelaka motema nini bato basalelaka na esika bozali, mpe bótala makambo oyo bino moko liboso ya kosalela libenga nyonso:

• Bafungola: nani azali na bokonzi likoló ya bafungola, bino to kompanyi?
• Bozongisi: nini ekosalema soki telefone na bino ebungi to kompanyi elimwe?
• Esika euti: bozwaki yango na site Internet ya solo ya basali na yango to na lokasa na yango na zando ya baaplikasyo, kasi na lien oyo moto atindelaki bino te?
• Kode: kode na yango ezali polele mpo bato nyonso bátala yango mpe ezali kobatelama mpe kobongisama mbala na mbala? (Kozala kaka na kode ya polele elakisi te ete esaleli ezali na libateli.)
• Bafrɛ: bafrɛ nini esɛngamaka mpo na kotinda, kozwa to kobimisa mbongo?
• Kofuta: epesaka nzela na kofuta ndenge bozali na mposa, na blockchain to na Lightning?

Bitcoin ezali na ndenge mibale oyo esalelamaka mingi mpo na kofuta. Na blockchain makambo ya kofuta ekomamaka mbala moko. Lightning ezali réseau ya kofuta oyo etongami likoló ya Bitcoin mpo na kofuta mbongo moke nokinoki mpe mbala na mbala, lokola ntango bozali kosomba kafe. Potefe ya Lightning ekoki mpe kozala na bokɛngɛli ya moto mosusu to na bokɛngɛli na bino moko.

Mibeko misato ekobatela bino ntango bozali koyekola:

1. Bóyekola liboso. Bósala likambo te mpo na esengo ya koleka ndelo, kobanga, to kotyama mbamba.
2. Bóbanda na mbongo moke. Bómeka bisaleli oyo boyebi naino te na motángo ya mbongo oyo bokoki kondima kobungisa.
3. Bótya motema te, bótala soki ezali solo. Bótala moto yango, lolenge ya kofuta, adrɛsi, mpe motángo ya mbongo liboso ya kopesa ndingisa ya kofuta.

Bópesa makambo oyo esengeli mpo na kozwa mbongo, kasi ata moke te basekele. Bokoki kopesa adrɛsi to bosɛngi ya kofuta. Bosengeli ata moke te kopesa molɔngɔ ya maloba ya bozongisi to fungola ya sekele. Molakisi moko te ya solo, kompanyi moko te ya potefe, to mosali moko te ya lisalisi akosɛnga bino yango.

Bótika soki moto azali kotinda bino bósala nokinoki to na sekele, azali kolaka matomba oyo akozanga te, azali kosɛnga bino bótinda bitcoin liboso, to azali kosɛnga molɔngɔ na bino ya maloba ya bozongisi. Bópema naino. Bópesa eloko moko te. Bótinda eloko moko te. Na nsima, bótala soki ezali solo na nzela ya liziba ya bansango oyo boyebi deja.

Mbongo etalelaka mibeko mpe kotyelana motema

Mbongo ya fiat esalaka ete kofuta ezala pɛtɛɛ, kasi motángo na yango mpe mibeko na yango ekatamaka na mwa bibongiseli moke, mpe makoki na yango ya kosomba ekoki kokita na boumeli ya ntango.

Bitcoin epesaka mibeko ekeseni

Banda 2009, Bitcoin epesaka mbongo oyo motángo na yango eyebani na bato nyonso mpe ezali na ndelo, oyo moto nyonso akoki kosalela mpe oyo bakoki kotala soki ezali solo na esika ya kotyela yango kaka motema. Ezali mpe na mikakatano na yango: komata mpe kokita ya ntalo, mabunga oyo ekoki kobongisama lisusu te, mpe mokumba ya moto na moto.

Libateli ezali na esika ya liboso

Bóyekola liboso, bóbanda na mwa moke, mpe bótala soki makambo nyonso ezali solo. Bópesa ata mokolo moko te moto mosusu maloba na bino ya bozongisi. Bozali na mposa te ya kosala nyonso na mbala moko: litambe moko ya nsima oyo ezali na likama te ekoki.

Oyo ezali kaka ebandeli

Bózonga na mituna mitano ya ebandeli. Bokopesa biyano nini sikoyo?

Programɛ ya Diplome ya Bitcoin ezali litambe ya nsima. Biteni na yango minei ya mateya ekomema bino mosika koleka, banda na kososola mbongo, tii na ndenge Bitcoin esalaka, na kosalela Bitcoin na libateli, mpe na esika ya Bitcoin na lisanga na bino. Bókoba kozala na mposa ya koyeba, bókoba kotuna mituna, mpe bóyekola makambo mosusu na myfirstbitcoin.org.