ਇੱਕ ਬਿਟਕੋਇਨ ਵਾਲਿਟ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇੱਕ ਐਪ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਬਿਟਕੋਇਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਆਪਣਾ ਬਕਾਇਆ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਬਿਟਕੋਇਨ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਡਾ ਬਿਟਕੋਇਨ ਤੁਹਾਡੇ ਫ਼ੋਨ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ: ਇਹ ਬਲਾਕਚੇਨ ਉੱਤੇ ਦਰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਾਲਿਟ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ ਉਹ ਕੁੰਜੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸਾਬਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੁਗਤਾਨ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਾਲਿਟ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾ ਸਵਾਲ ਹੈ: ਕੁੰਜੀਆਂ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਕਿਸ ਕੋਲ ਹੈ?
ਤੁਹਾਡਾ ਬਿਟਕੋਇਨ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਕੋਲ ਹੈ?
ਇੱਕ ਸਵੈ-ਕਸਟਡੀ ਵਾਲਿਟ ਵਰਤਣ ਵੇਲੇ, ਕੁੰਜੀਆਂ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੈੱਟਅੱਪ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਸੀਡ ਵਾਕੰਸ਼ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿਕਵਰੀ ਵਾਕੰਸ਼ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ): ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਤਰਤੀਬਵਾਰ ਸੂਚੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ 12 ਜਾਂ 24 ਸ਼ਬਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਡਿਵਾਈਸ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਕੁੰਜੀਆਂ ਮੁੜ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਵੀ ਇਹ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਬਿਟਕੋਇਨ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੀਡ ਵਾਕੰਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਬੈਕਅੱਪ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ: ਇਹ ਪੂਰੀ ਪਹੁੰਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੋ:
- ਵਾਲਿਟ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਗਜ਼ ਉੱਤੇ ਸਹੀ-ਸਹੀ ਲਿਖ ਲਵੋ;
- ਇਸ ਨੂੰ ਆਫ਼ਲਾਈਨ, ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਰੱਖੋ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਗੁੰਮ ਜਾਂ ਖ਼ਰਾਬ ਨਾ ਹੋਵੇ;
- ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਫ਼ੋਟੋ ਨਾ ਖਿੱਚੋ, ਇਸ ਨੂੰ ਈਮੇਲ ਨਾ ਕਰੋ, ਕਲਾਊਡ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਸਟੋਰ ਨਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸੁਨੇਹੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਭੇਜੋ;
- ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਉੱਤੇ ਟਾਈਪ ਨਾ ਕਰੋ।
ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸੀਡ ਵਾਕੰਸ਼ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਡਿਵਾਈਸ ਦੋਵੇਂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਤੁਹਾਡਾ ਬਿਟਕੋਇਨ ਵਾਪਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
ਇੱਕ ਕਸਟਡੀਅਲ ਵਾਲਿਟ ਵਰਤਣ ਵੇਲੇ, ਇੱਕ ਕੰਪਨੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੁੰਜੀਆਂ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ, ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬੈਂਕ ਵਾਂਗ। ਤੁਹਾਡਾ ਬਕਾਇਆ ਕੰਪਨੀ ਵੱਲੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੈੱਟਅੱਪ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਵੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਕੰਪਨੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦੇ ਹੋ: ਉਹ ਨਿਕਾਸੀ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਖਾਤਾ ਫ੍ਰੀਜ਼ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਹੈਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਬੰਦ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
| ਸਵਾਲ | ਕਸਟਡੀਅਲ | ਸਵੈ-ਕਸਟਡੀ |
|---|
| ਕੁੰਜੀਆਂ ਕਿਸ ਕੋਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ? | ਕੰਪਨੀ ਕੋਲ | ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ |
| ਰਿਕਵਰੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਕਿਸ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? | ਕੰਪਨੀ ਦੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਖਾਤੇ ਰਾਹੀਂ | ਤੁਹਾਡੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਸੀਡ ਵਾਕੰਸ਼ ਰਾਹੀਂ |
| ਮੁੱਖ ਲਾਭ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਮਝੌਤਾਵਾਰੀ | ਸਹੂਲਤ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਕੰਪਨੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦੇ ਹੋ | ਸਿੱਧਾ ਕੰਟਰੋਲ, ਪਰ ਬੈਕਅੱਪਾਂ ਅਤੇ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੁਹਾਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ |
ਬਿਟਕੋਇਨ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੰਮ ਦੀ ਕਹਾਵਤ ਹੈ: ਕੁੰਜੀਆਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਸਿੱਕੇ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਹੀਂ। ਕਸਟਡੀ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨਾ ਤੁਹਾਡੀ ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਪਰਖ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਸਟਡੀ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹੋ ਅਤੇ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ।
My First Bitcoin ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਵਾਲਿਟ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਸਾਧਨ, ਫ਼ੀਸਾਂ ਅਤੇ ਮਾਲਕ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਨਹੀਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਕਿਸੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਿੱਖਿਅਕ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਕੀ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਾਲਿਟ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਖ਼ੁਦ ਜਾਂਚੋ:
- ਕੁੰਜੀਆਂ: ਕੁੰਜੀਆਂ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਕਿਸ ਕੋਲ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਕੰਪਨੀ ਕੋਲ?
- ਰਿਕਵਰੀ: ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਫ਼ੋਨ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਕੰਪਨੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
- ਸਰੋਤ: ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਜਾਂ ਐਪ ਸਟੋਰ ਦੀ ਲਿਸਟਿੰਗ ਤੋਂ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭੇਜੇ ਗਏ ਲਿੰਕ ਤੋਂ?
- ਕੋਡ: ਕੀ ਇਹ ਓਪਨ ਸੋਰਸ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਇਸ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? (ਸਿਰਫ਼ ਓਪਨ ਸੋਰਸ ਹੋਣਾ ਇਹ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਕੋਈ ਸਾਧਨ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।)
- ਖ਼ਰਚੇ: ਭੇਜਣ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਜਾਂ ਕਢਵਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹੜੀਆਂ ਫ਼ੀਸਾਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ?
- ਭੁਗਤਾਨ: ਕੀ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਨ-ਚੇਨ ਜਾਂ ਲਾਈਟਨਿੰਗ ਰਾਹੀਂ?
ਬਿਟਕੋਇਨ ਨਾਲ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋ ਆਮ ਤਰੀਕੇ ਹਨ। ਆਨ-ਚੇਨ ਭੁਗਤਾਨ ਸਿੱਧੇ ਬਲਾਕਚੇਨ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲਾਈਟਨਿੰਗ ਬਿਟਕੋਇਨ ਦੇ ਉੱਪਰ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਭੁਗਤਾਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹੈ, ਜੋ ਤੇਜ਼, ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਭੁਗਤਾਨਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੌਫੀ ਖਰੀਦਣਾ। ਲਾਈਟਨਿੰਗ ਵਾਲਿਟ ਵੀ ਕਸਟੋਡੀਅਲ ਜਾਂ ਸੈਲਫ਼-ਕਸਟੋਡੀਅਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਿੱਖਣ ਦੌਰਾਨ ਤਿੰਨ ਨਿਯਮ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਗੇ:
- ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖੋ। ਉਤਸ਼ਾਹ, ਡਰ ਜਾਂ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਕਦਮ ਨਾ ਚੁੱਕੋ।
- ਛੋਟੀ ਰਕਮ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ। ਅਣਜਾਣ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਰਕਮ ਨਾਲ ਅਜ਼ਮਾਓ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣਾ ਤੁਸੀਂ ਸਹਿਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।
- ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਤਸਦੀਕ ਕਰੋ। ਕਿਸੇ ਭੁਗਤਾਨ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਅਕਤੀ, ਭੁਗਤਾਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ, ਪਤੇ ਅਤੇ ਰਕਮ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ।
ਭੁਗਤਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰੋ, ਗੁਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਕੋਈ ਪਤਾ ਜਾਂ ਭੁਗਤਾਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੀਡ ਫ੍ਰੇਜ਼ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕੀ ਕਦੇ ਵੀ ਸਾਂਝੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਕੋਈ ਵੀ ਜਾਇਜ਼ ਸਿੱਖਿਅਕ, ਵਾਲਿਟ ਕੰਪਨੀ ਜਾਂ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਕਦੇ ਵੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਮੰਗੇਗਾ।
ਜੇ ਕੋਈ ਕਾਹਲੀ ਕਰਨ ਜਾਂ ਗੱਲ ਗੁਪਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪੱਕੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਬਿਟਕੋਇਨ ਭੇਜਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸੀਡ ਫ੍ਰੇਜ਼ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰੁਕ ਜਾਓ। ਠਹਿਰੋ। ਕੁਝ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਭੇਜੋ। ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਸਰੋਤ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂਚ ਕਰੋ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ।
