Fu san ede moni de prenspari?

Den moro furu sma noiti e teki ten fu prakseri abra moni.

No fu wini en, no fu gi en puru, ma fu prakseri trutru abra san a de nanga fa a e wroko.

Wi e gebroiki moni ala dei, ma wi no e aksi furu fa a e wroko.

Bifo un leisi go doro, teki wan moment fu prakseri abra feifi aksi. Skrifi wan syatu piki gi iniwan efu un kan:

  1. Fu sanede sma abi moni fanowdu?
  2. San e meki wan sani tron moni?
  3. Suma kan meki noso kontroli a moni di un e gebroiki?
  4. Fu sanede a moni di un e gebroiki abi warti?
  5. A moni fu un kan bai a srefi furu sani tide leki fosi?

Kibri den piki fu un. Luku den baka na a kba. Disi buku kan meki son feni fu un kon moro tranga, èn a kan kenki tra wan.

Te un e leisi, luku a difrenti mindri wan tru sani nanga wan feni. "Den e teki disi papira moni fu pai belasting" na wan tru sani di sma kan kontroli. "Disi na a moro bun sortu moni" na wan konklusi di abi marki fu oordeli nanga prufu fanowdu.

Disi buku e drai om siksi aksi: fu sanede moni de prenspari, san a de, san kan go fout nanga en, san Bitcoin de, fa fu gebroiki en sondro bigi frede, nanga san e kon baka dati.

A de fu leri nomo. A no e gi rai abra moni, abra fu poti moni fu wini moro moni, abra wet noso abra belasting, èn a no e taigi un fu bai, seri noso kibri noti.

San na moni?

Moni na wan middel fu froisi.

No wan sma wani moni nomo fu abi moni. Wi wani en fu san wi kan bai nanga en. Wan banknoti na wan pisi papira nomo. San meki en abi yepi, na dati tra sma sa teki en fu gi wi sani di wi wani tru, bika den e ferwakti taki tra sma sa teki en baka.

Disi na san e meki moni difrenti fu froisi sani nanga sani.

Ini wan sistema pe sma e froisi sani nanga sani, a froisi kan waka nomo te ala tu sma wani san a trawan abi, na a srefi ten èn ini den how furu di den abi fanowdu. Ekonomist e kari disi a dubru miti fu den wani. Efu yu e prani aleisi èn yu abi susu fanowdu, a susumekri kan wani oli fu bori, no aleisi. Moni e lusu a problema disi doro dati a e poti seri nanga bai aparti: yu e seri yu aleisi gi wan sma èn yu e bai susu na wan trawan.

Moni e du dri sani sonde moro.

A na wan middel fu froisi: sma e teki en leki pai. A na wan enheid fu reken: den e taki omeni sani e kosti ini a enheid disi, meki wi kan weri a warti fu difrenti sani nanga makandra. Èn a na wan fasi fu kibri warti: a e tyari warti fu tide go na a ten di e kon. No wan sortu moni e kibri warti sondro fu lasi wan pisi, ma son sortu e lasi den krakti fu bai moro safri leki tra sortu.

Doro a heri historie, sma ben gebroiki furu sani leki moni: skropu, sowtu, krara, kweki meti, kopro, sorfu nanga gowtu. Sma ben bigin gebroiki diri metali na furu presi, bika den no ben de furu, den ben kan tan bun langa èn furu sma ben e teki den. Ma fu tyari metali èn fu kibri en bun na wan tranga sani. Dati meki banki ben bigin gi papira di ben gi a sma a reti fu froisi en fu wan taki how furu metali. Na ondro difrenti sortu fu wan gowtustandarti, wan enheid fu moni ben de fasi na wan how furu gowtu doro wèt. Den wèt ben difrenti fu presi go na presi èn fu ten go na ten.

Di ten ben e pasa, moni ben bigin leun moro tapu instansi nanga pramisi dan tapu metali. Na 1971, den Ferenigde Staten ben tapu a ofisri froisi fu dolari fu gowtu gi lantibasi nanga sentrale banki fu tra kondre. Tide, den moro furu moni fu kondre na fiatmoni: moni di den e gi na ondro a makti fu lanti, sonde moro doro wan sentrale banki, di yu no kan froisi fu wan fasi how furu gowtu noso tra bun. A wortu fiat na Latijn fu "meki a du", san sma e ferstan furu leki "nanga wan besroiti fu lanti".

Fiatmoni e wroko bika sma, bedrefi, banki nanga lantibasi e teki en. Sonde moro, wèt e meki en wan middel fu pai di a wèt e erken, èn den e eisi taki sma mus pai belasting nanga en. Sma wani en bika ala sma lontu den e gebroiki en.

Wi ben go fu moni di wan sani ben e gi en warti, go na moni di bribi ini wan sma e gi en warti.

San no bun nanga wi moni?

Te sma yere a wortu inflasi, den e prakseri hemen taki den prèis e go na loktu.

Inflasi fu den prèis na te den prèis fu sani e go na loktu fu wan langa ten. A tra sei fu en na baikr​akti: omeni sani wan moni-eenheid kan bai. Efu a prèis fu wan baskita nanga sani di sma abi fanowdu e opo fu 100 moni-eenheid go na 110, a srefi 100 eenheid no kan bai a heri baskita moro.

Inflasi abi moro leki wan krosi, èn ekonomisti e taki nanga makandra abra omeni ibriwan e tiri: moro moni nanga kredi, sani di e tapu a kon fu gudu na makandra, kenki ini san sma wani bai, wan moni di e lasi warti, belasting, nanga den kosti fu meki sani. Wan fu den krosi disi fiti fu kisi a antenti, bikasi na wan keus, no wan sani di pasa so nomo: ini wan fiatsistemi, wan pikin grupu fu institusi kan meki moro moni nanga kredi de èn kenki den reti fu en.

Prakseri abra san e meki wan sani abi warti.

A orijineli Mona Lisa warti moro leki ibri kopi fu en, no bikasi a e luktu betre, ma bikasi na a wanwan de. A fasi taki wan sani no de furu no e meki en abi warti en wawan, ma te sma wani wan sani, a e meki wan farki omeni fu en de.

Te a moni di de e gro moro esi leki den sani di a kan bai, ibri moni-eenheid e bai moro pikin.

Inflasi no e firi na ibri sma na a srefi fasi. Wan sma di abi moro kontant moni noso moni di a poti na sei kan lasi baikrakti. Wan sma di abi gudu di e kisi wan moro hei prèis kan de wan pisi tapu. Loon nanga prèis tu no e kenki na a srefi spidi.

A moni na yu bankrekening difrenti tu fu kontant moni ini yu anu. Wan bank no e hori ala moni di sma poti na en leki kontant moni: a e leni a moro bigi pisi èn a e poti en ini sani fu meki wini. A moni di de na yu bankrekening na a pramisi fu a bank taki a sa pai yu. A pramisi dati e tan bun moro furu ten, ma a e hanga na a bank nanga den reti di e tiri en.

Pruw en: luku efu a baikrakti kenki

Kisi wan sani di sma e gebroiki alaten ini yu birti, leki brede, transporti noso belkredi. Skrifi a prèis fu en fu tide. Aksi wan sma omeni a ben kosti wan pisi yari fosi, dan luku ini wan skrifi di yu kan fertrow efu yu kan. Den inkomen ben opo na a srefi fasi? Sortu tra sani kan sori san meki a kenki?

Ala disi no wani taki fiatmoni no e wroko. A e meki en makriki fu pai, a e gi kredi di kan kenki nanga san de fanowdu, èn a e gi fasi fu piki tapu krisis. Ma a srefi fasi fu kan kenki e tyari risiki kon: a hoeveelheid moni nanga den reti fu en kan kenki, èn den sma di e gebroiki en no abi furu fu taki ini a tori.

Na fu dati ede sma e suku tra fasi, èn na fu dati ede den meki Bitcoin.

San na Bitcoin?

Bifo Bitcoin, fu seni moni na internet yu ben abi wan organisâsi nodig di yu kan fertrouw: wan bangi noso wan betaalbedreifi di ben hori a monibuku, gi goedkeuring fu rekeningi, èn di ben man tan nanga wan betaling, broko en noso drai en baka. Fu tin-tin yari, kompyutruwetenschapsma ben pruberi fu meki digitaal moni sondro wan sentrali organisâsi di e gi a moni puru. A tranga pisi ben de taki digitaal informâsi no moi fu kopi. Efu wan digitaal moni ben man kisi wan kopi èn den ben man pai tu leisi nanga en, a no ben sa man wroko leki moni. Disi nen a problema fu pai tu leisi nanga a srefi moni.

Na 31 oktober 2008, wan sma noso wan grupu di ben e gebroiki a nen Satoshi Nakamoto ben meki wan skrifi kon na dorosei di ben e sori wan oplossi: Bitcoin: Wan Elektronis Monisistèm Fu Seni Moni Direkti Fu Wan Sma Go Na Wan Tra Sma. A netwerk bigin na januari 2009.

Bitcoin na digitaal moni di no abi wan sentrali basi, abi wan limiti na a furu di kan de, èn di yu kan seni direkti fu wan sma go na wan tra sma sondro permissie fu wan bangi.

Te wan sani no abi wan sentrali basi dati wani taki taki no wan sentrali kanto de di kan meki rekeningi, kenki a moni di de na den rekeningi, noso gi goedkeuring fu suma mag kon dape. Ibri sma kan download èn ondrosuku a software di en bronkode de na dorosei, èn furu kompyutru di e wroko los fu makandra e hori wan kopi fu a buku. Disi no wani taki taki ibri sma abi a srefi furu invloed. A wani taki taki no wan enkri deelnemer kan kenki a monibuku noso a moniregel fu ala sma.

Te er de wan limiti na a furu di kan de dati wani taki taki noiti moro leki 21 miljoen bitcoin sa de. Nyun bitcoin e kon fri na ten di de na wan skema di ibri sma kan si, èn kompyutru di e wroko los fu makandra, di nen nodes, e weigri ibri blok di no e hori a regel dati. Yu kan fertrouw a limiti bikasi ibri sma kan kontroli en. Ma a no wan wet fu naturu: a e tan de bikasi den deelnemer e tan hori en. Èn wan limiti na a furu di kan de no e gi wan garanti taki a preis sa go na tapu. A preis e hang na o furu sma wani bai èn o furu moni de tu.

Te wan sani e waka direkti fu wan sma go na wan tra sma dati wani taki taki yu kan seni bitcoin gi ibri sma, na ibri presi, sondro fu opo wan rekeningi na a Bitcoin-netwerk noso aksi wan sentrali autoriteit fu goedkeuring. No wan bedreifi kan broko a gebroiki fu bitcoin di yu srefi e kontroli. A tra sei fu a fri libi dati na a plicht fu teki zorgu: te wan transaksie klopu, alamen yu no kan drai en baka, èn no wan helpdesk de fu a netwerk.

Wan fowtu denki na taki Bitcoin no de fu ibri sma bikasi wan bitcoin diri. Yu no abi fu bai noso gebroiki wan heri bitcoin. Yu kan prati wan bitcoin ini 100.000.000 moro pikin pisi di nen satoshis, noso sats. Te yu abi 100.000 sats noso yu abi 0,001 bitcoin, na a srefi furu moni yu abi.

A netwerk e hang na difrenti sortu deelnemer: gebruker di e seni, kisi èn hori bitcoin; nodes di e kontroli efu ibri transaksie nanga blok e hori den regel; èn miners di e stré fu poti wan nyun blok na a buku, moro òf moro ibri tin miniti. A buku dati, a blok-keti, de na dorosei èn ibri sma kan si en, èn a e kosti furu fu skrifi en baka.

Wan noti abra a skrifi fasi: Bitcoin nanga wan bigi B wani taki a netwerk noso a sistèm alamen. bitcoin nanga wan pikin b wani taki a moni srefi.

Bitcoin abi bun sei nanga takru sei tu. En preis kan kenki esi. Fowtu di yu meki no man kisi seti alamen. Na furu presi den no e teki en ete, èn fu gebroiki en na wan seifi fasi yu mus leri wantu sani. Bitcoin e teki a presi fu wan pisi fu a fertrouw ini organisâsi nanga kontroli èn a plicht fu teki zorgu fu yu eigi sani. A no e puru riski.

Fa yu e gebroiki Bitcoin?

Wan Bitcoin-portmoni na wan wrokosani, moro furu wan app, san e meki taki yu kan kisi, luku èn seni bitcoin. Yu bitcoin no de kibri ini yu telefon: a de skrifi na a blockchain. A portmoni e sorgu fu den sroto san e meki taki yu kan sori taki a na fu yu èn gi pasi fu wan peymenti.

So a fosi aksi fu ibri portmoni na: suma abi a kontrol abra den sroto?

Suma e hori yu bitcoin fu tru?

Nanga wan portmoni san yu srefi e kibri, yu abi a kontrol abra den sroto.

Te yu e meki en klari fu gebroiki, a e sori yu wan sid-freyse (san den e kari tu wan herstel-freyse): wan rij wortu ini wan vaste fasi, furu leisi 12 noso 24. A kan meki yu sroto baka na wan tra aparati. Ibriwan san abi en kan teki yu bitcoin. A sid-freyse no na wan kopi fu kibri nomo: a e gi pasi fu gebroiki ala sani.

Kibri en bun:

  • skrifi en bun na papira te yu e meki a portmoni;
  • kibri en sondro internet, na wan presi pe tra sma no kan si en, èn pe a no sa lasi noso kisi pori;
  • noiti teki wan foto fu en, seni en nanga e-mail, kibri en ini noti na a cloud, noso seni en ini wan boskopu;
  • noiti typ en na wan website.

Efu yu lasi yu sid-freyse nanga yu aparati, no wan sma kan kisi yu bitcoin baka gi yu.

Nanga wan portmoni san wan bedrefi e kibri, wan bedrefi e hori den sroto gi yu, leki fa wan bank e du. A moni san de na yu saldo na a bedrefi en pramisi fu pai yu. A fasi fu meki en klari na wan sani san yu sabi kba, èn kande yu kan kisi yepi, ma yu e hang na a bedrefi: a kan poti wan marki na omeni yu kan puru, tapu yu rekening, kisi hack, noso tapu en wroko.

AksiWan bedrefi e kibriYu srefi e kibri
Suma e hori den sroto?A bedrefiYu
Suma e sorgu fu kisi en baka?A bedrefi, nanga yu rekeningYu, nanga yu sid-freyse
A moro bigi bunsei nanga a ogri seiA de makriki èn yu kan kisi yepi, ma yu e hang na a bedrefiYu abi a kontrol srefi, ma yu musu sorgu fu den kopi fu kibri èn yu musu tyari den fowtu

Wan wortu san abi nanga yepi ini a Bitcoin-werelt: no yu sroto, no yu moni. A keus fu suma sa kibri en no e sori omeni warde yu abi. A sani san de fanowdu na taki yu sabi sortu yu e gebroiki èn san yu e poti yu fertrow na.

My First Bitcoin no e gi a rai fu gebroiki wan spesrutu portmoni. Wrokosani, kostu èn eygenari e kenki, èn san e fiti wan grupu sma no musu fiti wan tra grupu. Aksi wan leriman san yu e fertrow san den sma na yu sei e gebroiki, èn ondrosuku den punt disi yusrefi bifo yu gebroiki wan portmoni:

  • Sroto: suma abi a kontrol abra den sroto, yu noso wan bedrefi?
  • Kisi baka: san e psa efu yu telefon lasi noso a bedrefi no de moro?
  • Bron: yu download en fu a ofisieli website noso fu a ofisieli presi ini a appwinkel, èn no fu wan link san wan sma ben seni gi yu?
  • Kode: a bronkode de opo fu ala sma, èn den e tan wroko na en fu hori en bun? (A taki a bronkode de opo nomo no e bewensi taki wan wrokosani de seifi.)
  • Kostu: sortu kostu yu musu pai fu seni, kisi noso puru moni?
  • Paiman: a e gi yu pasi fu du den paiman di yu abi fanowdu, na a blockchain noso nanga Lightning?

Bitcoin abi tu furu gebroiki fasi fu pai. On-chain paiman e skrifi doro ini a blockchain. Lightning na wan netwerki fu paiman di bow na tapu Bitcoin fu du esi, pikin paiman, furu leisi, leki te yu e bai wan kofi. Wan Lightning-portmoni kan de ondro boskopu fu wan tra sma noso ondro yu eigi boskopu.

Dri weti sa kibri yu leki yu e leri:

  1. Leri fosi. No du wan sani fu di yu prisiri tumusi, frede, noso fu di sma e poti presi na yu.
  2. Bigin pikin. Pru e werki nanga yepimarki di yu no sabi ete, nanga wan moni di yu kan lasi sondro yu kisi nowtu.
  3. No fertrow, tyek. Tyek a sma, a fasi fu pai, a adres nanga a moni bifo yu gi pasi fu wan paiman.

Prati inform taki fa sma kan seni gi yu, noiti yu kibritori. Yu kan prati wan adres noso wan aksi fu paiman. Yu no musu prati wan sidiwortu noso wan prive sroto noiti. No wan tru leriman, portmoni-bedreifi noso yepiman sa aksi yu fu dati.

Tapu efu wan sma e meki yu firi taki yu musu du wan sani esesi noso kibri en, e pramisi winstu di yu sa kisi zeker, e aksi yu fu seni bitcoin fosi, noso e aksi fu yu sidiwortu. Wakti wan pikin. No prati noti. No seni noti. Dan tyek a tori nanga wan bròn di yu sabi kba.

San e kon baka disi?

Moni e dipen fu regel nanga bribi

Fiatmoni e meki a makriki fu pai, ma wan pikin furu instansi e seti o furu moni de nanga den regel, èn te ten e pasa, a furu sani di yu kan bai nanga a moni kan saka.

Bitcoin e gi tra regel

Sensi 2009, Bitcoin e gi moni di ala sma kan gebroiki, nanga wan furu di ala sma kan si èn di no man pasa wan marki. Yu kan tjek en, yu no abi fu bribi nomo. Ma a abi en mindri bun tu: a moniwerde e go opo nanga saka, fowtu kan de fu têgo, èn yu srefi musu teki ferantwordu.

Veiligheid e kon fosi

Leri fosi, bigin nanga pikin sani, èn tjek ala sani. Noiti prati yu herstelwortu nanga tra sma. Yu no abi fu du ala sani wanten: wan veilige neks stap de nofo.

Disi na a bigin nomo

Go baka na den feifi aksi na a bigin. San yu sa piki now?

A Bitcoin Diploma na a neks stap. Den fo moduli fu en e tyari yu moro fara: fu ferstan moni, go na fa Bitcoin e wroko, go na fa fu gebroiki Bitcoin sondro dyompo ini nowtu, go na Bitcoin ini yu komuniti. Tan wani sabi, tan aksi, èn leri moro na myfirstbitcoin.org.