መብዛሕትኦም ሰባት ብዛዕባ ገንዘብ ንምሕሳብ ፈጺሞም ደው ኣይብሉን።

ብዛዕባ ምእታዉ ወይ ምውጻኡ ዘይኮነስ፣ ብሓቂ እንታይ ምዃኑን ከመይ ከም ዝሰርሕን ምሕሳብ።

መዓልታዊ ገንዘብ ንጥቀም ኢና፣ እንተኾነ ግን ከመይ ከም ዝሰርሕ ሳሕቲ ጥራይ ኢና ንሓትት።

ንባብኩም ቅድሚ ምቕጻልኩም፣ ነዘን ሓሙሽተ ሕቶታት ቁሩብ ግዜ ሂብኩም ሕሰቡለን። እንተ ኽኢልኩም፣ ንነፍሲ ወከፈን ሓጺር መልሲ ጽሓፉ፦

1. ሰባት ስለምንታይ ገንዘብ የድልዮም፧
2. ንሓደ ነገር ገንዘብ ዝገብሮ እንታይ እዩ፧
3. ነቲ እትጥቀሙሉ ገንዘብ ክፈጥር ወይ ክቆጻጸር ዝኽእል መን እዩ፧
4. እቲ እትጥቀሙሉ ገንዘብ ስለምንታይ ዋጋ ኣለዎ፧
5. ገንዘብኩም ሎሚ ከምቲ ኣብ ዝሓለፈ ግዜ ዝገዝኦ ዝነበረ መጠን ክገዝእ ይኽእል ድዩ፧

መልስታትኩም ዓቅቡ። ኣብ መወዳእታ እንደገና ተመለሱዎም። እዚ መምርሒ ንገለ ካብ ኣረኣእያታትኩም ከደልድሎም፣ ንኻልኦት ድማ ክቕይሮም ይኽእል እዩ።

ከተንብቡ ከለኹም፣ ኣብ መንጎ ሓቅን ርእይቶን ዘሎ ፍልልይ ኣስተብህሉ። "እዚ ናይ ወረቐት ገንዘብ ንኽፍሊት ግብሪ ተቐባልነት ኣለዎ" ዝብል፣ ክረጋገጽ ዝኽእል ሓቂ እዩ። "እዚ እቲ ዝበለጸ ዓይነት ገንዘብ እዩ" ዝብል ግን፣ መዐቀኒታትን መርትዖን ዘድልዮ መደምደምታ እዩ።

እዚ መምርሒ ኣብ ሽዱሽተ ሕቶታት ዝተመርኮሰ እዩ፦ ገንዘብ ስለምንታይ ኣገዳሲ ምዃኑ፣ እንታይ ምዃኑ፣ እንታይ ጸገማት ከጋጥምዎ ከም ዝኽእሉ፣ ቢትኮይን እንታይ ምዃኑ፣ ብውሑስ መንገዲ ከመይ ከም እትጥቀሙሉ፣ ከምኡውን ቀጺሉ እንታይ ከም ዝመጽእ።

ንትምህርቲ ጥራይ ዝተዳለወ እዩ። ፋይናንሳዊ፣ ናይ ወፍሪ፣ ሕጋዊ ወይ ናይ ግብሪ ምኽሪ ኣይህብን እዩ፣ ከምኡውን ዝኾነ ነገር ክትገዝኡ፣ ክትሸጡ ወይ ክትዕቅቡ ኣይነግረኩምን እዩ።

ገንዘብ መሳርሒ ልውውጥ እዩ።

ዋላ ሓደ ሰብ ንገንዘብ ንዕኡ ኢሉ ጥራይ ኣይደልዮን። እንደልዮ፡ ብእኡ ክንገዝኦ ብእንኽእል ነገር ምኽንያት እዩ። ናይ ወረቐት ገንዘብ ቁራጽ ወረቐት ጥራይ እዩ። ጠቓሚ ዝገብሮ፡ ካልኦት ሰባት እውን ጸኒሖም ክቕበልዎ እዮም ኢሎም ስለ ዝጽበዩ፡ ሰባት ብእኡ ነቶም ብሓቂ እንደልዮም ነገራት ክልውጡልና ፍቓደኛታት ምዃኖም እዩ።

ንገንዘብ ካብ ቀጥታዊ ልውውጥ ኣቑሑ ዝፈልዮ እዚ እዩ።

ኣብ ስርዓት ቀጥታዊ ልውውጥ ኣቑሑ፡ ንግዲ ዝሰርሕ፡ ክልቲኦም ሰባት ነቲ እቲ ካልእ ዘለዎ ነገር፡ ኣብ ሓደ ግዜን ብዝሰማማዕ መጠንን ምስ ዝደልዩ ጥራይ እዩ። ክኢላታት ቁጠባ ነዚ ዝህብዎ ስም ድርብ ምግጣም ድሌታት እዩ። ሩዝ እንተ ተፍርዩን ጫማ እንተ ደሊኹምን፡ እቲ ሰራሕ ጫማ ሩዝ ዘይኮነስ ዘይቲ ምግቢ ክደሊ ይኽእል እዩ። ገንዘብ ንምሻጥ ካብ ምግዛእ ብምፍላይ ነዚ ይፈትሖ፦ ሩዝኩም ንሓደ ሰብ ትሸጡ፡ ጫማ ድማ ካብ ካልእ ሰብ ትገዝኡ።

ገንዘብ መብዛሕትኡ ግዜ ሰለስተ ተግባራት ይፍጽም።

ገንዘብ መሳርሒ ልውውጥ እዩ፦ ሰባት ከም ክፍሊት ይቕበልዎ። ከምኡውን መለክዒ ሕሳብ እዩ፦ ዋጋታት ብእኡ ስለ ዝግለጹ፡ ክብሪ ዝተፈላለዩ ነገራት ከነነጻጽር ንኽእል። ብተወሳኺ ድማ መዕቆሪ ክብሪ እዩ፦ ክብሪ ካብ ሎሚ ናብ መጻኢ የሰጋግር። ዋላ ሓደ ዓይነት ገንዘብ ንክብሪ ብፍጹም ኣይዕቅቦን፣ ገሊኦም ዓይነታት ግና ናይ ምግዛእ ዓቕሞም ካብ ካልኦት ብዝያዳ ቀስ እናበለ ይቕንስ።

ኣብ ምሉእ ታሪኽ፡ ብዙሓት ነገራት ከም ገንዘብ ኣገልጊሎም እዮም፦ ቅርፊት ዓሳ፡ ጨው፡ ዕንቊ፡ እንስሳታት ዘቤት፡ ነሓስ፡ ብሩርን ወርቅን። ክቡራት ብረታት ሳሕቲ ስለ ዝርከቡ፡ ነዊሕ ዕድመ ስለ ዘለዎምን ብሰፊሑ ተቐባልነት ስለ ዝነበሮምን፡ ኣጠቓቕማኦም ተስፋሕፍሐ። እንተኾነ፡ ብረት ምስካምን ምሕላውን ኣጸጋሚ ስለ ዝኾነ፡ ባንክታት ብዝተወሰነ መጠን ብረት ክቕየሩ ዝኽእሉ ናይ ወረቐት መረጋገጺታት መሰል ከውጽኣ ጀመራ። ብመሰረት ዝተፈላለዩ ዓይነታት መዐቀኒ ወርቂ፡ ሓደ ኣሃዱ ባጤራ ብሕጊ ምስ ዝተወሰነ መጠን ወርቂ ይተኣሳሰር ነበረ። እቶም ሕግታት ከከም ቦታን ዘመንን ይፈላለዩ ነበሩ።

ምስ ግዜ፡ ገንዘብ ካብ ኣብ ብረት፡ ብዝያዳ ኣብ ትካላትን መብጽዓታትን ክምርኮስ ጀመረ። ኣብ 1971፡ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ፡ ናይ ወጻኢ መንግስታትን ማእከላይ ባንክታትን ዶላር ብወርቂ ዝቕይራሉ ወግዓዊ ስርዓት ኣቋረጻ። ሎሚ፡ መብዛሕትኦም ሃገራውያን ባጤራታት ፊያት ገንዘብ እዮም፦ ብስልጣን መንግስቲ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ብማእከላይ ባንክ ዝወጹ፡ ብዝተወሰነ መጠን ወርቂ ወይ ካልእ ዝኾነ ኣቕሓ ክቕየሩ ዘይክእሉ ባጤራታት እዮም። ፊያት ዝብል ቃል ብላቲን "ይኹን" ማለት እዩ፣ መብዛሕትኡ ግዜ ድማ "ብኣዋጅ" ተባሂሉ ይርዳእ።

ፊያት ገንዘብ ዝሰርሕ፡ ሰባት፡ ትካላት ንግዲ፡ ባንክታትን መንግስታትን ስለ ዝቕበልዎ እዩ። ሕግታት መብዛሕትኡ ግዜ ሕጋዊ መኽፈሊ ይገብርዎ፡ ግብሪ ንምኽፋል እውን ክጥቀሙሉ ይጠልቡ፤ ሰባት ድማ ኣብ ዙርያኦም ዘሎ ኩሉ ሰብ ስለ ዝጥቀመሉ ይደልይዎ።

ብገለ ነገር ካብ ዝድገፍ ገንዘብ፡ ኣብ ገለ ኣካል ብዘሎ እምነት ናብ ዝድገፍ ገንዘብ ተሰጋጊርና።

ሰባት ዝቕባበ ዝብል ቃል ክሰምዑ ከለዉ፣ መብዛሕትኡ ግዜ ዋጋታት ክውስኹ እዮም ዝሓስቡ።

ዝቕባበ ዋጋ ኣብ ሓፈሻዊ ደረጃ ዋጋታት ዝርአ ቀጻሊ ወሰኽ እዩ። እቲ ካልእ ሸነኹ ድማ ናይ ምግዛእ ዓቕሚ፦ ማለት ሓንቲ ኣሃዱ ገንዘብ ክንደይ ክትገዝእ ከም እትኽእል እዩ። ዋጋ ሓደ ዘንቢል መሰረታዊ ኣቑሑ ካብ 100 ኣሃዱታት ገንዘብ ናብ 110 እንተ ወሲኹ፣ እተን ተመሳሰልቲ 100 ኣሃዱታት ደጊም ነቲ ምሉእ ዘንቢል ክገዝኣ ኣይክእላን እየን።

ዝቕባበ ብዙሓት ምኽንያታት ኣለዉዎ፣ ክኢላታት ቁጠባ ድማ ነፍሲ ወከፎም ክንደይ ጽልዋ ከም ዘለዎም ይከራኸሩ፦ ምስፋሕ ገንዘብን ልቓሕን፣ ምትእጉጓል ቀረብ፣ ለውጢ ጠለብ፣ ምድኻም ባጤራ፣ ግብርታትን ወጻኢታት ምፍራይን። ሓደ ምኽንያት ግን ኣጋጣሚ ዘይኮነስ ምርጫ ስለ ዝኾነ፣ ፍሉይ ትኹረት ይግብኦ፦ ኣብ ስርዓት ፊያት፣ ውሑዳት ትካላት ቀረብ ገንዘብን ልቓሕን ክውስኹን ሕግታቱ ክቕይሩን ይኽእሉ።

ሓደ ነገር ክቡር ዝገብሮ እንታይ ምዃኑ ሕሰቡ።

እቲ ኦሪጂናል Mona Lisa ካብ ዝኾነ ቅዳሑ ዝያዳ ዋጋ ኣለዎ፤ እዚ ድማ ዝሓሸ መልክዕ ስለ ዘለዎ ዘይኮነስ፣ እቲ እንኮ ስለ ዝኾነ እዩ። ሳሕቲ ምርካብ ጥራይ ዋጋ ኣይፈጥርን እዩ፣ ግን ሰባት ሓደ ነገር ክደልዩ ከለዉ፣ መጠን ቀረቡ ኣገዳሲ እዩ።

ቀረብ ገንዘብ ካብቲ ብእኡ ክግዛእ ዝኽእል ነገራት ብዝቐልጠፈ ክዓቢ ከሎ፣ ነፍሲ ወከፍ ኣሃዱ ገንዘብ ዝውሕድ ናይ ምግዛእ ዝንባለ ይህልዎ።

ዝቕባበ ንኹሉ ሰብ ብማዕረ ኣይጸልዎን እዩ። መብዛሕትኡ ገንዘቡ ብጥረ ገንዘብ ወይ ብዕቋር ዝሕዝ ሰብ፣ ናይ ምግዛእ ዓቕሙ ክጎድል ይኽእል። ዋጋኦም ዝውስኽ ንብረት ዘለዎ ሰብ ድማ ብኸፊል ክዕቆብ ይኽእል። ደሞዝን ዋጋታትን እውን ብዝተፈላለየ ፍጥነት ይተዓራረዩ።

ኣብ ሕሳብ ባንክኹም ዘሎ ገንዘብ እውን ካብቲ ኣብ ኢድኩም ዘሎ ጥረ ገንዘብ ይፍለ እዩ። ባንክ ንኹሉ ተቐማጢ ብጥረ ገንዘብ ኣይሕዞን እዩ፦ መብዛሕትኡ የለቅሖን ኣብ ወፍሪ የውዕሎን። ኣብ ሕሳብ ባንክኹም ዘሎ መጠን ገንዘብ፣ እቲ ባንክ ክኸፍለኩም ዝኣተዎ መብጽዓ እዩ። እቲ መብጽዓ መብዛሕትኡ ግዜ ይኽበር እዩ፣ ግን ኣብቲ ባንክን ኣብቶም ዝመሓደረሎም ሕግታትን ይምርኮስ።

ፈትንዎ፦ ምርመራ ናይ ምግዛእ ዓቕሚ

ኣብ ማሕበረሰብኩም ልሙድ ዝኾነ ሓደ ነገር፣ ከም ባኒ፣ መጓዓዝያ ወይ ናይ ስልኪ ክሬዲት ምረጹ። ናይ ሎሚ ዋጋኡ ጽሓፉ። ቅድሚ ሓያሎ ዓመታት ክንደይ ከም ዝነበረ ንሓደ ሰብ ሕተቱ፣ ድሕሪኡ እንተ ኽኢልኩም ኣብ ዘተኣማምን መዝገብ ኣረጋግጹ። ኣታዊታት ብተመሳሳሊ መጠን ወሲኾምዶ፧ ነቲ ለውጢ ክገልጽ ዝኽእል ካልእ እንታይ ኣሎ፧

እዚ ኹሉ፣ ገንዘብ ፊያት ኣይሰርሕን እዩ ማለት ኣይኮነን። ምቹእ ክፍሊታት፣ ተዓጻጻፊ ልቓሕን ንቕልውላዋት ምላሽ ንምሃብ ዘኽእሉ መሳርሒታትን የቕርብ እዩ። እንተኾነ ግን፣ እዚ ተዓጻጻፍነት እዚ እውን ሓደጋ ይፈጥር፦ ቀረቡን ሕግታቱን ክቕየሩ ይኽእሉ፣ እቶም ዝጥቀሙሉ ሰባት ድማ ኣብቲ ውሳነ ዘለዎም ድምጺ ኣዝዩ ውሑድ እዩ።

ሰባት ኣማራጺታት ዝደልዩሉ፣ ቢትኮይን እውን ዝተፈጥረሉ ምኽንያት እዚ እዩ።

ቅድሚ ቢትኮይን፡ ብኢንተርነት ገንዘብ ምልኣኽ ወትሩ ኣብ ሓደ እሙን ትካል ይምርኮስ ነይሩ። እዚ ትካል መዝገብ ሕሳብ ዝሕዝ፡ ሕሳባት ዘጽድቕ፡ ከምኡውን ክፍሊት ከደናጉይ፡ ክዓግት ወይ ክምልስ ዝኽእል ባንክ ወይ ኩባንያ ክፍሊት እዩ ነይሩ። ንኣስታት ዓሰርተታት ዓመታት፡ ሊቃውንቲ ኮምፒዩተር ማእከላይ ኣውጻኢ ዘይብሉ ዲጂታላዊ ገንዘብ ክፈጥሩ ፈቲኖም። እቲ ኣጸጋሚ ክፋል፡ ዲጂታላዊ ሓበሬታ ብቐሊሉ ክቕዳሕ ዝኽእል ምዃኑ እዩ ነይሩ። ሓደ ዲጂታላዊ ሳንቲም ክቕዳሕን ክልተ ግዜ ክወጽእን ዝኽእል እንተ ኾይኑ፡ ከም ገንዘብ ክሰርሕ ኣይክእልን እዩ። እዚ ዝበሃል እቲ ጸገም ድርብ ወጻኢ እዩ።

ብ31 ጥቅምቲ 2008፡ Satoshi Nakamoto ዝብል ስም ዝጥቀም ሰብ ወይ ጉጅለ፡ ፍታሕ ዝገልጽ ጽሑፍ ኣሕቲሙ፦ ቢትኮይን፦ ካብ መዘና ናብ መዘና ዝሰርሕ ኤሌክትሮኒካዊ ስርዓት ጥረ ገንዘብ። እቲ መርበብ ኣብ ጥሪ 2009 ስራሕ ጀሚሩ።

ቢትኮይን ዲጂታላዊ ገንዘብ ኮይኑ፡ ማእከላይ ቁጽጽር የብሉን፡ ከምኡውን ውሱን ቀረብ ኣለዎ፡ ክለኣኽ ድማ ይኽእል ካብ መዘና ናብ መዘና ብዘይ ፍቓድ ባንክ።

እዚ ማእከላይ ቁጽጽር ዘይብሉ ምዃን ማለት፡ ሕሳባት ክኸፍት፡ መጠን ገንዘብ ሕሳባት ክቕይር ወይ መን ከም ዝጽንበር ከጽድቕ ዝኽእል ማእከላይ ቤት ጽሕፈት የለን ማለት እዩ። ዝኾነ ሰብ ነቲ ክፉት ምንጪ ዘለዎ ሶፍትዌር ከውርዶን ክምርምሮን ይኽእል፡ ብዙሓት ናጻ ኮምፒዩተራት ድማ ቅዳሕ ናይቲ መዝገብ ይሕዛ። እዚ ግን ኩሉ ሰብ ማዕረ ጽልዋ ኣለዎ ማለት ኣይኮነን። ዝኾነ ሓደ ተሳታፊ ንበይኑ፡ ንኹሉ ዝምልከት መዝገብ ሕሳብ ወይ ገንዘባዊ ሕግታት ክቕይር ኣይክእልን እዩ ማለት እዩ።

እዚ ውሱን ቀረብ ምህላው ማለት፡ ፈጺሙ ካብ 21 ሚልዮን ቢትኮይን ንላዕሊ ኣይክህሉን እዩ ማለት እዩ። ሓደስቲ ቢትኮይን ብኹሉ ዝፍለጥ መደብ ግዜ መሰረት ይወጹ፡ ኖድ ዝበሃሉ ናጻ ኮምፒዩተራት ድማ ነቲ ሕጊ ዝጥሕስ ዝኾነ ብሎክ ይነጽግዎ። ዝኾነ ሰብ ነቲ ገደብ ከረጋግጾ ስለ ዝኽእል፡ እቲ ገደብ እሙን እዩ። ይኹን እምበር፡ ሕጊ ተፈጥሮ ኣይኮነን፤ ተሳተፍቲ ብቐጻሊ ስለ ዘተግብርዎ እዩ ዝጸንዕ። ውሱን ቀረብ ምህላው ድማ ዋጋ ክውስኽ ምዃኑ ኣየረጋግጽን እዩ። ዋጋ ኣብ ቀረብ ጥራይ ዘይኮነስ ኣብ ጠለብ እውን ይምርኮስ።

እዚ ካብ መዘና ናብ መዘና ምዃን ማለት፡ ኣብ መርበብ ቢትኮይን ሕሳብ ከይከፈቱ ወይ ካብ ማእከላይ በዓል ስልጣን ፍቓድ ከይሓተቱ፡ ቢትኮይን ናብ ዝኾነ ሰብ፡ ኣብ ዝኾነ ቦታ ክልእኩ ይኽእሉ ማለት እዩ። ንባዕሎም ዝቆጻጸርዎ ቢትኮይን ዝኾነ ኩባንያ ከደስክሎ ኣይክእልን እዩ። እቲ ካልእ ወገን ናይዚ ናጽነት ሓላፍነት እዩ፦ ቅቡል ዝኾነ ዝውውር ገንዘብ መብዛሕትኡ ግዜ ክምለስ ኣይክእልን እዩ፡ ነቲ መርበብ ዝምልከት ናይ ሓገዝ ቤት ጽሕፈት ድማ የለን።

ሓደ ካብቶም ዘይቅኑዓት ግንዛበታት፡ ሓደ ቢትኮይን ክቡር ስለ ዝኾነ፡ ቢትኮይን ካብ ዓቕሚ ሰባት ንላዕሊ እዩ ዝብል እዩ። ምሉእ ሓደ ቢትኮይን ክዕድጉ ወይ ክጥቀሙ ኣየድልዮምን እዩ። ሓደ ቢትኮይን ናብ 100,000,000 ንኣሽቱ ኣሃዱታት ይምቀል፤ እዞም ኣሃዱታት ድማ ይበሃሉ ሳቶሺታት፡ ወይ ሳትስ። 100,000 ሳትስ ምውናንን 0.001 ቢትኮይን ምውናንን ሓደ መጠን እዮም ዝገልጹ።

እቲ መርበብ ኣብ ዝተፈላለዩ ተሳተፍቲ ይምርኮስ፦ ተጠቀምቲ ቢትኮይን ይልእኩ፡ ይቕበሉን ይሕዙን፤ ኖድታት ነፍሲ ወከፍ ዝውውር ገንዘብን ብሎክን ምስቶም ሕግታት ይሰማማዕ እንተ ኾይኑ ይምርምሩ፤ ከምኡውን ማዕደንቲ ኣስታት ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓሰርተ ደቓይቕ ሓድሽ ብሎክ ኣብቲ መዝገብ ንምውሳኽ ይወዳደሩ። እቲ መዝገብ፡ ማለት ብሎክቸይን፡ ንህዝቢ ክፉት እዩ፡ ዝኾነ ሰብ ክርእዮ ይኽእል፡ ከም ብሓድሽ ምጽሓፉ ድማ ኣዝዩ ውድ እዩ።

ብዛዕባ ኣጸሓሕፋ ዝምልከት መዘኻኸሪ፦ ቢትኮይን ብዓቢ ፊደል B ክጽሓፍ ከሎ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ነቲ መርበብ ወይ ስርዓት የመልክት። ቢትኮይን ብንእሽቶ ፊደል b ክጽሓፍ ከሎ፡ ነቲ ገንዘብ ባዕሉ የመልክት።

ቢትኮይን እውን ረብሓን ጉድኣትን ኣለዎ። ዋጋኡ ብቕልጡፍ ክቀያየር ይኽእል። ጌጋታት መብዛሕትኡ ግዜ ክእረሙ ኣይክእሉን እዮም። ተቐባልነቱ ኣብ ብዙሓት ቦታታት ገና ውሱን እዩ፡ ብውሑስ መንገዲ ንምጥቃሙ ድማ ዝተወሰነ ትምህርቲ የድሊ። ቢትኮይን ንገለ ካብቲ ኣብ ትካላት ዝግበር እምነት፡ ብምርግጋጽን ውልቃዊ ሓላፍነትን ይትክኦ። ሓደጋ ግን ኣየወግድን እዩ።

ሓደ ቦርሳ ቢትኮይን ቢትኮይን ንኽትቅበሉ፣ ንኽትምርምሩን ንኽትልእኩን ዘኽእለኩም መሳርሒ እዩ፣ መብዛሕትኡ ግዜ ድማ መተግበሪ እዩ። ቢትኮይንኩም ኣብ ውሽጢ ስልክኹም ኣይክዘንን እዩ፤ ኣብ ብሎክቸይን እዩ ዝምዝገብ። እቲ ቦርሳ ነቶም መፋትሕ ቢትኮይንኩም ናትኩም ምዃኑ ንኸተረጋግጹን ክፍሊት ንኽትፈቕዱን ዘኽእሉኹም የመሓድር።

ስለዚ፣ ብዛዕባ ዝኾነ ቦርሳ እቲ ቀዳማይ ሕቶ፦ ነቶም መፋትሕ መን ይቆጻጸሮም?

ብሓቂ ንቢትኮይንኩም መን ይሕዞ?

ብሓደ ባዕልኹም እትቆጻጸርዎ ቦርሳ፣ ነቶም መፋትሕ ንስኹም ኢኹም እትቆጻጸርዎም።

ክትውቅርዎ ከለኹም፣ ሓደ ሓረግ ዘርኢ (ሓረግ መመለሲ ተባሂሉ እውን ዝጽዋዕ) የርእየኩም፤ እዚ ብቕደም ተኸተል ዝተሰርዐ ዝርዝር ቃላት ኮይኑ፣ መብዛሕትኡ ግዜ 12 ወይ 24 ቃላት ይህልውዎ። ንመፋትሕኩም ኣብ ካልእ መሳርሒ ዳግማይ ክፈጥሮም ይኽእል። ዝኾነ ሰብ እዚ ሓረግ ዘለዎ ንቢትኮይንኩም ክወስዶ ይኽእል። እቲ ሓረግ ዘርኢ መጠባበቒ ቅዳሕ ጥራይ ኣይኮነን፤ ምሉእ መሰል ምጥቃም ይህብ።

ሓልውዎ፦

• ነቲ ቦርሳ ክትፈጥርዎ ከለኹም፣ ብትኽክል ኣብ ወረቐት ጽሓፍዎ፤
• ካብ ኢንተርነት ርሒቑ፣ ብምስጢርን ኣብ ዘይጠፍኣሉ ወይ ዘይበላሸወሉ ቦታን ኣቐምጥዎ፤
• ፈጺምኩም ኣይትስኣልዎ፣ ብኢመይል ኣይትልኣኽዎ፣ ኣብ ደበናዊ መዘኻኸሪታት ኣይትኽዘንዎ፣ ወይ ብመልእኽቲ ኣይትልኣኽዎ፤
• ፈጺምኩም ኣብ መርበብ ሓበሬታ ኣይትጽሓፍዎ።

ሓረግ ዘርእኹምን መሳርሒኹምን እንተ ኣጥፊእኩም፣ ዋላ ሓደ ሰብ ንቢትኮይንኩም ክመልሰልኩም ኣይክእልን እዩ።

ብሓደ ኩባንያ ዝቆጻጸሮ ቦርሳ፣ ልክዕ ከም ባንኪ ዝኣመሰለ ኩባንያ ነቶም መፋትሕ ኣብ ክንዳኹም ይሕዞም። ሚዛን ሕሳብኩም፣ እቲ ኩባንያ ክኸፍለኩም ዝኣተዎ መብጽዓ እዩ። ኣወቓቕራኡ ልሙድ እዩ፣ ደገፍ እውን ክርከብ ይኽእል፣ ግን ኣብቲ ኩባንያ ኢኹም እትምርኮሱ፤ ንምውጻእ ገንዘብ ክድርት፣ ሕሳብ ከደስክል፣ ብሰርሰርቲ ክጥቃዕ ወይ ክዕጾ ይኽእል።

ኣብ ዓለም ቢትኮይን ጠቓሚ ኣበሃህላ፦ መፋትሕኩም እንተ ዘይኮይኖም፣ ሳናቲምኩም ኣይኮኑን። መን ከም ዝሕዞ ምምራጽ መለክዒ ብቕዓት ኣይኮነን። እቲ ዘገድስ፣ ኣየናይ ዓይነት ትጥቀሙ ከም ዘለኹምን ኣብ ምንታይ እምነት ተንብሩ ከም ዘለኹምን ምፍላጥ እዩ።

My First Bitcoin ንዝተወሰኑ ቦርሳታት ኣይላቦን እዩ። መሳርሒታት፣ ክፍሊታትን ወነንትን ይቀያየሩ እዮም፣ ንሓደ ማሕበረሰብ ዝሰማማዕ ድማ ንኻልእ ክሰማማዕ ኣይክእልን ይኸውን። ኣብ ከባቢኹም ሰባት እንታይ ከም ዝጥቀሙ ንእትኣምንዎ መምህር ሕተቱ፣ ዝኾነ ቦርሳ ቅድሚ ምጥቃምኩም ድማ ነዞም ነጥብታት ባዕልኹም መርምሩ፦

• መፋትሕ፦ ነቶም መፋትሕ መን ይቆጻጸሮም፣ ንስኹም ወይስ ኩባንያ?
• ምምላስ፦ ስልክኹም እንተ ጠፊኡ ወይ እቲ ኩባንያ እንተ ተሰዊሩ እንታይ የጋጥም?
• ምንጪ፦ ካብቲ ወግዓዊ መርበብ ሓበሬታ ወይ ካብቲ ኣብ መደብር መተግበሪታት ዘሎ ወግዓዊ ዝርዝር ዲኹም ኣውሪድኩምዎ፣ ካብ ሓደ ሰብ ዝለኣኸልኩም መላግቦ ዘይኮነ?
• ኮድ፦ ክፉት ምንጪ ዘለዎን ብቐጻሊ ዝእለን ድዩ? (ክፉት ምንጪ ምዃኑ ጥራይ ሓደ መሳርሒ ውሑስ ምዃኑ ኣየረጋግጽን እዩ።)
• ወጻኢታት፦ ንምልኣኽ፣ ንምቕባል ወይ ንምውጻእ እንታይ ክፍሊታት ይሕተቱ?
• ክፍሊታት፦ ነቶም ዘድልዩኹም ክፍሊታት፣ ኣብ ሰንሰለት ወይ ብላይትኒንግ፣ ይድግፍ ድዩ?

ቢትኮይን ክልተ ልሙዳት ኣገባባት ክፍሊት ኣለዉዎ። ኣብ ሰንሰለት ዝፍጸሙ ክፍሊታት ብቐጥታ ኣብ ብሎክቸይን ይምዝገቡ። ላይትኒንግ ከም ቡን ምግዛእ ዝኣመሰሉ ቅልጡፋት፣ ንኣሽቱን ተደጋገምትን ክፍሊታት ንምፍጻም ኣብ ልዕሊ ቢትኮይን ዝተሃንጸ መርበብ ክፍሊት እዩ። ቦርሳ ላይትኒንግ እውን ብሳልሳይ ወገን ዝመሓደር ወይ ባዕልኹም እትቆጻጸሩዎ ክኸውን ይኽእል እዩ።

እናተማሃርኩም ከለኹም ሰለስተ ሕግታት ካብ ሓደጋ ክሕልዉኹም እዮም፦

1. ቅድም ተማሃሩ። ብሰንኪ ሃንቀውታ፣ ፍርሒ ወይ ጸቕጢ ስጉምቲ ኣይትውሰዱ።
2. ብንእሽቶ ጀምሩ። ዘይትፈልጡዎም መሳርሒታት፣ እንተጠፊኡኩም ክትጻወሩዎ ብእትኽእሉ መጠን ገንዘብ ፈትኑ።
3. ኣይትእመኑ፣ ኣረጋግጹ። ክፍሊት ቅድሚ ምፍቃድኩም፣ ነቲ ሰብ፣ ኣገባብ ክፍሊት፣ ኣድራሻን መጠን ገንዘብን ኣረጋግጹ።

ገንዘብ ንምቕባል ዘድሊ ሓበሬታ ኣካፍሉ፣ ምስጢራት ግን ፈጺምኩም ኣይተካፍሉ። ኣድራሻ ወይ ሕቶ ክፍሊት ክካፈል ይኽእል እዩ። ናይ መመለሲ ሓረግ ቃላት ወይ ብሕታዊ መፍትሕ ግን ፈጺሙ ክካፈል የብሉን። ዝኾነ ሕጋዊ መምህር፣ ኩባንያ ቦርሳ ወይ ሰራሕተኛ ደገፍ ፈጺሙ ኣይክሓትተኩምን እዩ።

ሓደ ሰብ ብህጹጽ ክትስጉሙ ወይ ብምስጢር ክትሕዙ እንተገበረኩም፣ ውሕስነት ዘለዎ መኽሰብ እንተተመባጽዐልኩም፣ ቅድም ቢትኮይን ክትሰዱ እንተሓተተኩም፣ ወይ ናይ መመለሲ ሓረግ ቃላትኩም እንተሓተተኩም፣ ደው በሉ። ዕረፍቲ ውሰዱ። ዋላ ሓንቲ ኣይተካፍሉ። ዋላ ሓንቲ ኣይትስደዱ። ድሕሪኡ ብኣቐዲምኩም እትፈልጡዎ ምንጪ ኣቢልኩም ኣረጋግጹ።

ገንዘብ ኣብ ሕግታትን እምነትን ይምርኮስ

ገንዘብ ፊያት ክፍሊታት ምፍጻም የቃልል፣ እንተኾነ ግን ቀረቡን ሕግታቱን ብውሑዳት ትካላት ይውሰኑ፣ ናይ ምግዛእ ዓቕሙ ድማ ምስ ግዜ ክወርድ ይኽእል።

ቢትኮይን ዝተፈልዩ ሕግታት የቕርብ

ካብ 2009 ጀሚሩ፣ ቢትኮይን ቀረቡ ንህዝቢ ግሉጽን ውሱንን ዝኾነ፣ ንዝኾነ ሰብ ክፉት ዝኾነ፣ ኣብ እምነት ጥራይ ኣብ ክንዲ ምምርኳስ ከተረጋግጽዎ እትኽእሉ ገንዘብ ኣቕሪቡ እዩ። ምስኡ ድማ ክቕበልዎም ዘለኩም ጸገማት ኣለዉ፦ ምውሳኽን ምውራድን ዋጋ፣ ክእረሙ ዘይክእሉ ጌጋታትን ውልቃዊ ሓላፍነትን።

ድሕነት ቀዳምነት ይሕዝ

ቅድም ተምሃሩ፣ ብውሑድ ጀምሩ፣ ንኹሉ ድማ ኣረጋግጹ። ናይ መመለሲ ሓረግኩም ንማንም ፈጺምኩም ኣይተካፍሉ። ንኹሉ ብሓንሳብ ክትገብርዎ ኣየድልን እዩ፦ ሓደ ውሑስ ቀጻሊ ስጉምቲ እኹል እዩ።

እዚ ገና መጀመርታ ጥራይ እዩ

ናብቶም ኣብ መጀመርታ ዝነበሩ ሓሙሽተ ሕቶታት ተመለሱ። ሕጂ እንታይ ምመለስኩም?

እቲ ዲፕሎማ ቢትኮይን ቀጻሊ ስጉምቲ እዩ። እቶም ኣርባዕተ ሞጁላቱ፣ ካብ ገንዘብ ምርዳእ፣ ናብ ቢትኮይን ከመይ ከም ዝሰርሕ፣ ቀጺሉ ናብ ቢትኮይን ብውሑስ መንገዲ ምጥቃም፣ ከምኡውን ናብ ቢትኮይን ኣብ ማሕበረሰብኩም፣ ንቕድሚት ይወስዱኹም። ናይ ምፍላጥ ህንጡይነትኩም ሓልዉ፣ ሕቶታት ምሕታት ቀጽሉ፣ ኣብዚ ድማ ዝያዳ ተምሃሩ፦ myfirstbitcoin.org።