Karamihan sa mga tao ay hindi kailanman humihinto upang pag-isipan ang pera.

Hindi ang pagkita nito, hindi ang paggastos nito, kundi ang talagang pag-iisip kung ano ito at kung paano ito gumagana.

Gumagamit tayo ng pera araw-araw, ngunit bihira nating itanong kung paano ito gumagana.

Bago kayo magpatuloy sa pagbabasa, maglaan muna ng sandali para sa limang tanong. Sumulat ng maikling sagot sa bawat isa kung kaya ninyo:

1. Bakit kailangan ng mga tao ang pera?
2. Ano ang dahilan kung bakit itinuturing na pera ang isang bagay?
3. Sino ang maaaring lumikha o kumontrol sa perang ginagamit ninyo?
4. Bakit may halaga ang perang ginagamit ninyo?
5. Pareho pa ba ang dami ng nabibili ng inyong pera ngayon kumpara noon?

Itabi ang inyong mga sagot. Balikan ang mga ito sa pagtatapos. Maaaring patibayin ng gabay na ito ang ilan sa inyong mga pananaw at baguhin ang iba.

Habang nagbabasa kayo, pansinin ang pagkakaiba ng katotohanan at opinyon. Ang "Tinatanggap ang perang papel na ito bilang pambayad ng buwis" ay isang katotohanang maaaring mapatunayan. Ang "Ito ang pinakamahusay na anyo ng pera" ay isang konklusyong nangangailangan ng pamantayan at ebidensya.

Nakabatay ang gabay na ito sa anim na tanong: bakit mahalaga ang pera, ano ito, ano ang maaaring maging problema rito, ano ang Bitcoin, paano ito gamitin nang ligtas, at ano ang susunod.

Para lamang ito sa edukasyon. Hindi ito nagbibigay ng payo tungkol sa pananalapi, pamumuhunan, batas, o buwis, at hindi nito kayo inuutusang bumili, magbenta, o magpanatili ng anumang pag-aari.

Ang salapi ay kasangkapan sa palitan.

Walang sinuman ang nagnanais ng salapi para lamang sa salapi mismo. Gusto natin ito dahil sa mga mabibili nito. Ang perang papel ay isang piraso lamang ng papel. Nagiging kapaki-pakinabang ito dahil tinatanggap ito ng ibang tao kapalit ng mga bagay na talagang gusto natin, sapagkat inaasahan nilang tatanggapin din ito ng iba sa kalaunan.

Ito ang kaibahan ng salapi sa barter.

Sa sistemang barter, nagaganap lamang ang palitan kapag parehong gusto ng dalawang tao ang bagay na mayroon ang isa, sa parehong oras at sa angkop na dami. Tinatawag ito ng mga ekonomista na sabay na pagtutugma ng mga kagustuhan ng dalawang panig. Kung nagtatanim kayo ng palay at nangangailangan ng sapatos, maaaring mantika ang gusto ng tagagawa ng sapatos, hindi palay. Nilulutas ito ng salapi sa pamamagitan ng paghihiwalay ng pagbebenta sa pagbili: ibinebenta ninyo ang inyong palay sa isang tao at bumibili kayo ng sapatos mula sa iba.

Karaniwang may tatlong tungkulin ang salapi.

Isa itong midyum ng palitan: tinatanggap ito ng mga tao bilang bayad. Isa itong yunit ng pagtutuos: dito ipinapahayag ang mga presyo, kaya naihahambing natin ang halaga ng iba't ibang bagay. At isa itong imbakan ng halaga: naipapasa nito ang halaga mula sa kasalukuyan patungo sa hinaharap. Walang salaping ganap na nakapagpapanatili ng halaga, ngunit mas mabagal mawalan ng kakayahang bumili ang ilang anyo nito kaysa sa iba.

Sa buong kasaysayan, maraming bagay ang nagsilbing salapi: mga kabibe, asin, mga butil na palamuti, mga alagang hayop, tanso, pilak, at ginto. Naging malawakan ang paggamit ng mahahalagang metal dahil kakaunti ang mga ito, matibay, at malawakang tinatanggap. Ngunit mahirap magdala at mag-ingat ng metal, kaya nagsimulang maglabas ang mga bangko ng mga katibayang papel na maaaring ipalit sa isang nakasaad na dami ng metal. Sa ilalim ng iba't ibang bersiyon ng pamantayang ginto, ang isang yunit ng salapi ay nakaugnay sa isang dami ng ginto ayon sa batas. Nagkakaiba ang mga tuntunin depende sa lugar at panahon.

Sa paglipas ng panahon, mas naging saligan ng salapi ang mga institusyon at pangako kaysa sa metal. Noong 1971, winakasan ng Estados Unidos ang opisyal na pagpapalit ng mga dolyar sa ginto para sa mga dayuhang pamahalaan at bangko sentral. Ngayon, karamihan sa mga pambansang salapi ay salaping fiat: salaping inilalabas sa ilalim ng kapangyarihan ng pamahalaan, karaniwan sa pamamagitan ng isang bangko sentral, na hindi maaaring ipalit sa isang takdang dami ng ginto o anumang ibang kalakal. Ang salitang fiat ay Latin para sa "mangyari ito", na madalas unawain bilang "sa bisa ng kautusan".

Gumagana ang salaping fiat dahil tinatanggap ito ng mga tao, negosyo, bangko, at pamahalaan. Karaniwang itinatakda ng mga batas na legal itong pambayad at kinakailangang gamitin sa pagbabayad ng buwis, at gusto ito ng mga tao dahil ginagamit ito ng lahat ng nasa paligid nila.

Mula sa salaping sinusuportahan ng isang bagay, lumipat tayo sa salaping sinusuportahan ng tiwala sa isang tao.

Kapag naririnig ng mga tao ang salitang implasyon, karaniwan nilang naiisip ang pagtaas ng mga presyo.

Ang implasyon ng presyo ay ang patuloy na pagtaas ng pangkalahatang antas ng mga presyo. Ang kabilang panig nito ay ang kakayahang bumili: kung gaano karami ang mabibili ng isang yunit ng pera. Kung ang halaga ng isang basket ng mga pangunahing bilihin ay tumaas mula 100 yunit ng salapi tungo sa 110, hindi na mabibili ng parehong 100 yunit ang buong laman ng basket.

May ilang sanhi ang implasyon, at pinagtatalunan ng mga ekonomista kung gaano kalaki ang ambag ng bawat isa: paglawak ng suplay ng pera at pautang, mga pagkagambala sa suplay, mga pagbabago sa demand, paghina ng salapi, mga buwis, at mga gastos sa produksiyon. Isang sanhi ang dapat pagtuunan ng pansin dahil ito ay isang pasya, hindi isang aksidente: sa isang sistemang fiat, maaaring dagdagan ng iilang institusyon ang suplay ng pera at pautang at baguhin ang mga patakaran nito.

Pag-isipan ninyo kung ano ang nagbibigay ng halaga sa isang bagay.

Mas mahalaga ang orihinal na Mona Lisa kaysa sa alinmang kopya nito, hindi dahil mas maganda itong tingnan, kundi dahil ito lamang ang nag-iisa. Hindi sapat ang pagiging limitado upang magkaroon ng halaga ang isang bagay, ngunit kapag gusto ito ng mga tao, mahalaga kung gaano karami ang suplay nito.

Kapag mas mabilis lumaki ang suplay ng pera kaysa sa dami ng mga bagay na mabibili nito, karaniwang mas kaunti ang nabibili ng bawat yunit.

Hindi pantay-pantay ang epekto ng implasyon sa lahat. Ang taong ang karamihan ng hawak ay perang salapi o ipon ay maaaring mawalan ng kakayahang bumili. Ang taong nagmamay-ari ng mga ari-ariang tumataas ang presyo ay maaaring bahagyang maprotektahan. Magkakaiba rin ang bilis ng pag-aangkop ng mga sahod at presyo.

Ang pera sa inyong account sa bangko ay iba rin sa perang hawak ninyo. Hindi itinatabi ng bangko ang bawat deposito bilang perang salapi: ipinapautang at ipinupuhunan nito ang malaking bahagi ng mga deposito. Ang balanse sa account sa bangko ay pangako ng bangko na babayaran kayo. Karaniwang natutupad ang pangakong iyon, ngunit nakasalalay ito sa bangko at sa mga patakarang sumasaklaw dito.

Subukan ninyo: pagsusuri sa kakayahang bumili

Pumili kayo ng isang karaniwang bilihin o serbisyo sa inyong komunidad, gaya ng tinapay, pamasahe, o load sa telepono. Isulat ninyo ang presyo nito ngayon. Magtanong kayo sa isang tao kung magkano ito ilang taon na ang nakalipas, pagkatapos ay suriin ang isang mapagkakatiwalaang tala kung maaari. Tumaas ba ang mga kita sa parehong antas? Ano pa ang maaaring magpaliwanag sa pagbabago?

Wala sa mga ito ang nangangahulugang hindi gumagana ang perang fiat. Nagbibigay ito ng maginhawang pagbabayad, pautang na naiaangkop sa pangangailangan, at mga kasangkapan sa pagtugon sa mga krisis. Ngunit ang kakayahan ding ito na umangkop ay lumilikha ng panganib: maaaring magbago ang suplay at mga patakaran nito, at kaunti lamang ang boses ng mga taong gumagamit nito sa mga pagpapasya.

Ito ang dahilan kung bakit naghahanap ang mga tao ng mga alternatibo, at kung bakit nilikha ang Bitcoin.

Bago nagkaroon ng Bitcoin, ang pagpapadala ng pera online ay laging nakasalalay sa isang pinagkakatiwalaang organisasyon: isang bangko o kompanya ng pagbabayad na nag-iingat ng talaan, nag-aapruba ng mga account, at maaaring magpaantala, humarang, o magbaligtad ng isang pagbabayad. Sa loob ng ilang dekada, sinubukan ng mga siyentipiko sa kompyuter na lumikha ng digital na pera nang walang sentral na tagapag-isyu. Ang mahirap ay madaling kopyahin ang digital na impormasyon. Kung maaaring kopyahin at gastusin nang dalawang beses ang isang digital na barya, hindi ito maaaring gumana bilang pera. Tinatawag itong problema ng dobleng paggastos.

Noong 31 Oktubre 2008, isang tao o grupo na gumagamit ng pangalang Satoshi Nakamoto ang naglathala ng isang papel na naglalarawan ng solusyon: Bitcoin: Isang Sistema ng Elektronikong Salaping Direkta sa Kapwa. Nagsimula ang network noong Enero 2009.

Ang Bitcoin ay digital na pera na desentralisado, may limitadong suplay, at maaaring ipadala direkta sa kapwa nang walang pahintulot ng bangko.

Ang pagiging desentralisado ay nangangahulugang walang sentral na tanggapan na maaaring gumawa ng mga account, magbago ng mga balanse, o mag-apruba kung sino ang maaaring sumali. Maaaring i-download at suriin ng sinuman ang software na bukas ang source code, at maraming independiyenteng kompyuter ang nag-iingat ng kopya ng talaan. Hindi nito ibig sabihin na pantay-pantay ang impluwensiya ng lahat. Ang ibig sabihin nito ay walang iisang kalahok na maaaring magbago ng talaan o ng mga patakaran sa pananalapi para sa lahat.

Ang pagkakaroon ng limitadong suplay ay nangangahulugang hindi kailanman lalampas sa 21 milyong bitcoin ang kabuuang dami nito. Inilalabas ang mga bagong bitcoin ayon sa isang iskedyul na bukas sa publiko, at tinatanggihan ng mga independiyenteng kompyuter na tinatawag na mga node ang anumang bloke na lumalabag sa patakarang iyon. Kapani-paniwala ang limitasyon dahil maaari itong suriin ng sinuman. Gayunman, hindi ito batas ng kalikasan: nananatili ito dahil patuloy itong ipinapatupad ng mga kalahok. At hindi ginagarantiya ng limitadong suplay na tataas ang presyo. Nakadepende ang presyo sa demand gayundin sa suplay.

Ang pagiging direkta sa kapwa ay nangangahulugang maaari kayong magpadala ng bitcoin sa sinuman, saanman, nang hindi nagbubukas ng account sa network ng Bitcoin o humihingi ng pag-apruba mula sa isang sentral na awtoridad. Walang kompanyang maaaring mag-freeze ng bitcoin na kayo mismo ang may kontrol. Kaakibat ng kalayaang iyon ang responsibilidad: karaniwang imposibleng baligtarin ang isang wastong transaksiyon, at walang tanggapan ng tulong para sa network.

Isang maling akala na hindi abot-kaya ang Bitcoin dahil mahal ang isang bitcoin. Hindi ninyo kailangang bumili o gumamit ng isang buong bitcoin. Ang isang bitcoin ay nahahati sa 100,000,000 mas maliliit na yunit na tinatawag na satoshi, o sats. Ang pagmamay-ari ng 100,000 sats at pagmamay-ari ng 0.001 bitcoin ay tumutukoy sa parehong halaga.

Umaasa ang network sa iba't ibang kalahok: mga gumagamit na nagpapadala, tumatanggap, at nag-iingat ng bitcoin; mga node na sumusuri kung ang bawat transaksiyon at bloke ay sumusunod sa mga patakaran; at mga minero na nagpapaligsahang magdagdag ng bagong bloke sa talaan humigit-kumulang bawat sampung minuto. Ang talaang iyon, ang blockchain, ay pampubliko at makikita ng sinuman, at napakamahal nitong isulat muli.

Isang paalala tungkol sa pagbabaybay: Bitcoin na may malaking B ay karaniwang tumutukoy sa network o sa sistema. bitcoin na may maliit na b ay tumutukoy sa mismong pera.

May mga kapalit ding kahinaan ang mga bentahe ng Bitcoin. Maaaring mabilis na magbago ang presyo nito. Karaniwang permanente ang mga pagkakamali. Limitado pa rin ang pagtanggap dito sa maraming lugar, at kailangan ng kaunting pag-aaral upang magamit ito nang ligtas. Pinapalitan ng Bitcoin ang ilang bahagi ng pagtitiwala sa mga institusyon ng pagberipika at personal na responsibilidad. Hindi nito inaalis ang panganib.

Ang Bitcoin wallet ay isang kasangkapan, karaniwang isang app, na nagbibigay-daan sa inyong tumanggap, suriin, at magpadala ng bitcoin. Hindi nakaimbak sa loob ng inyong telepono ang inyong bitcoin: nakatala ito sa blockchain. Pinamamahalaan ng wallet ang mga susi na nagbibigay-daan sa inyong patunayang sa inyo ito at magpahintulot ng pagbabayad.

Kaya ang unang tanong tungkol sa anumang wallet ay: sino ang may kontrol sa mga susi?

Sino talaga ang may hawak ng inyong bitcoin?

Sa isang wallet na sariling pinamamahalaan, kayo ang may kontrol sa mga susi.

Kapag isinasaayos ninyo ito, ipinapakita nito sa inyo ang isang seed phrase (tinatawag ding parirala sa pagbawi): isang listahan ng mga salita na may tiyak na pagkakasunod-sunod, karaniwang 12 o 24. Maaari nitong muling buuin ang inyong mga susi sa ibang aparato. Maaaring kunin ng sinumang may hawak nito ang inyong bitcoin. Ang seed phrase ay hindi lamang isang reserbang kopya: nagbibigay ito ng ganap na pag-access.

Protektahan ito:

• isulat ito nang tumpak sa papel kapag ginagawa ninyo ang wallet;
• panatilihin itong hindi nakakonekta sa internet, pribado, at nasa lugar kung saan hindi ito mawawala o masisira;
• huwag kailanman itong kunan ng litrato, ipadala sa email, itago sa mga tala sa cloud, o ipadala sa isang mensahe;
• huwag kailanman itong i-type sa isang website.

Kung mawala ang inyong seed phrase at ang inyong aparato, walang sinumang makakabawi ng inyong bitcoin para sa inyo.

Sa isang wallet na pinamamahalaan ng kumpanya, isang kumpanya ang may hawak ng mga susi para sa inyo, na medyo katulad ng isang bangko. Ang inyong balanse ay pangako ng kumpanya na babayaran kayo. Pamilyar ang proseso ng pagsasaayos at maaaring may makuhang suporta, ngunit umaasa kayo sa kumpanyang iyon: maaari nitong limitahan ang mga pag-withdraw, i-freeze ang isang account, ma-hack, o magsara.

Isang kapaki-pakinabang na kasabihan sa mundo ng Bitcoin: kung hindi sa inyo ang mga susi, hindi sa inyo ang mga barya. Ang pagpili kung sino ang mangangalaga sa inyong bitcoin ay hindi pagsubok ng inyong halaga. Ang mahalaga ay alam ninyo kung aling uri ang ginagamit ninyo at kung ano ang inyong pinagkakatiwalaan.

Hindi nagrerekomenda ang My First Bitcoin ng mga partikular na wallet. Nagbabago ang mga kasangkapan, bayarin, at may-ari, at ang angkop sa isang komunidad ay maaaring hindi angkop sa iba. Magtanong sa isang pinagkakatiwalaang tagapagturo kung ano ang ginagamit ng mga tao sa inyong lugar, at suriin mismo ang mga puntong ito bago gumamit ng anumang wallet:

• Mga susi: sino ang may kontrol sa mga susi, kayo o isang kumpanya?
• Pagbawi: ano ang mangyayari kung mawala ang inyong telepono o maglaho ang kumpanya?
• Pinagmulan: na-download ba ninyo ito mula sa opisyal na website o opisyal na pahina nito sa app store, at hindi mula sa isang link na ipinadala sa inyo ng iba?
• Code: bukas ba sa publiko ang source code nito at aktibo ba itong pinapanatili? (Ang pagiging bukas sa publiko ng source code lamang ay hindi patunay na ligtas ang isang kasangkapan.)
• Mga gastos: anong mga bayarin ang ipinapataw sa pagpapadala, pagtanggap, o pag-withdraw?
• Mga pagbabayad: sinusuportahan ba nito ang mga pagbabayad na kailangan ninyo, on-chain man o sa Lightning?

May dalawang karaniwang paraan ng pagbabayad gamit ang Bitcoin. Ang mga on-chain na pagbabayad ay direktang itinatala sa blockchain. Ang Lightning ay isang network ng pagbabayad na binuo sa ibabaw ng Bitcoin para sa mabilis, maliliit, at madalas na pagbabayad, tulad ng pagbili ng kape. Ang isang Lightning wallet ay maaari ring maging custodial o self-custodial.

Tatlong tuntunin ang magpapanatili ng inyong kaligtasan habang natututo kayo:

1. Matuto muna. Huwag kumilos dahil sa pananabik, takot, o panggigipit.
2. Magsimula sa maliit. Subukan ang mga kasangkapang hindi pa ninyo pamilyar gamit ang halagang kaya ninyong mawala.
3. Huwag Basta Magtiwala, Tiyakin Muna. Suriin ang tao, ang paraan ng pagbabayad, ang address, at ang halaga bago ninyo aprubahan ang isang pagbabayad.

Ibahagi ang impormasyon para sa pagtanggap, hindi ang mga lihim. Maaaring ibahagi ang isang address o kahilingan sa pagbabayad. Hindi kailanman dapat ibahagi ang isang seed phrase o private key. Walang lehitimong tagapagturo, kumpanya ng wallet, o kawani ng suporta ang hihingi nito kailanman.

Huminto kung may taong nagmamadali sa inyo o humihiling na maglihim kayo, nangangako ng garantisadong kita, humihiling na magpadala muna kayo ng bitcoin, o humihingi ng inyong seed phrase. Sandaling huminto. Huwag magbahagi ng anuman. Huwag magpadala ng anuman. Pagkatapos, tiyakin ito sa pamamagitan ng isang mapagkukunan ng impormasyon na kilala na ninyo.

Ang pera ay nakasalalay sa mga patakaran at tiwala

Pinapadali ng perang fiat ang mga pagbabayad, ngunit ang suplay at mga patakaran nito ay itinatakda ng iilang institusyon, at maaaring bumaba ang kakayahan nitong bumili sa paglipas ng panahon.

Nag-aalok ang Bitcoin ng ibang mga patakaran

Mula noong 2009, nag-aalok ang Bitcoin ng perang may hayag at limitadong suplay, bukas para sa lahat, at maaaring beripikahin sa halip na basta pagkatiwalaan. May kaakibat din itong mga kapalit: pabago-bagong presyo, mga pagkakamaling hindi na maitatama, at personal na pananagutan.

Kaligtasan ang unahin

Matuto muna, magsimula sa maliit, at beripikahin ang lahat. Huwag kailanman ibahagi ang inyong seed phrase. Hindi ninyo kailangang gawin ang lahat nang sabay-sabay: sapat na ang isang ligtas na susunod na hakbang.

Simula pa lamang ito

Balikan ninyo ang limang tanong sa simula. Ano na ang isasagot ninyo ngayon?

Ang Diploma sa Bitcoin ang susunod na hakbang. Mas palalalimin ng apat na modyul nito ang inyong kaalaman, mula sa pag-unawa sa pera, tungo sa kung paano gumagana ang Bitcoin, sa ligtas na paggamit ng Bitcoin, at sa Bitcoin sa inyong komunidad. Patuloy na maging mausisa, patuloy na magtanong, at matuto pa sa myfirstbitcoin.org.