როგორ მუშაობს ბიტკოინი

ციფრული გადახდები ბიტკოინამდეც არსებობდა. ადამიანებს ფულის გაგზავნა ბანკების, საბარათე ქსელებისა და ონლაინგადახდების კომპანიების მეშვეობით შეეძლოთ. ეს სისტემები ვაჭრობას ამარტივებდა, თუმცა თითოეული მათგანი დამოკიდებული იყო სანდო ორგანიზაციაზე, რომელსაც უნდა ეწარმოებინა რეესტრი, დაემტკიცებინა ანგარიშები, განეხორციელებინა გადარიცხვების საბოლოო ანგარიშსწორება და გადაეჭრა დავები.

ეს დამოკიდებულება ძალაუფლებასა და რისკს წარმოშობს. შუამავალს შეუძლია შეაფერხოს გადახდა, დააწესოს საკომისიო, შეაგროვოს და ბოროტად გამოიყენოს პერსონალური მონაცემები, შეზღუდოს ანგარიში, გააუქმოს გადარიცხვა ან შეწყვიტოს ფუნქციონირება. ემიტენტს ამ ვალუტის მიწოდების შეცვლაც შეუძლია.

მრავალი წლის განმავლობაში კომპიუტერული მეცნიერების სპეციალისტები ცდილობდნენ შეექმნათ ციფრული ფული, რომელსაც არ დასჭირდებოდა ცენტრალური ემიტენტი ან გადახდების კომპანია. ამოცანა რთული იყო. ციფრული ინფორმაციის კოპირება მარტივია. ციფრული მონეტის კოპირება და ორჯერ დახარჯვა შესაძლებელი რომ ყოფილიყო, ის ფულის ფუნქციას ვერ შეასრულებდა. თუ კოპირებას ერთი კომპანია აღკვეთდა, ეს კომპანია კონტროლისა და მარცხის წერტილად იქცეოდა.

ბიტკოინი შეიქმნა ამ პრობლემის გადასაჭრელად თანასწორუფლებიანი მონაწილეების ქსელის მეშვეობით. მისი აგებულება მონაწილეებს საშუალებას აძლევს, შეთანხმდნენ ერთიან ტრანზაქციათა ისტორიაზე ცენტრალური რეესტრის მწარმოებლის გარეშე. ის აერთიანებს საჯარო რეესტრს (ბლოკჩეინს), ციფრულ ხელმოწერებს, ქსელს, რომელიც შედგება დამადასტურებელი კვანძებისგან, სამუშაოს შესრულების მტკიცებულებას და ეკონომიკურ სტიმულებს.

ბიტკოინი ცხოვრების ყველა სფეროში ნდობის საჭიროებას არ აუქმებს. ის ამცირებს ცენტრალური ორგანოსადმი ნდობის საჭიროებას საკუთარი ფულის გამოშვებისა და საბოლოო ანგარიშსწორებისას.

ამ წიგნში ბიტკოინი, რომელიც ინგლისურად მთავრული B-თი იწერება, ჩვეულებრივ აღნიშნავს ქსელს, პროტოკოლს ან უფრო ფართო სისტემას. ხოლო ბიტკოინი, რომელიც ინგლისურად პატარა b-თი იწერება, აღნიშნავს ფულად ერთეულს ან აქტივს. BTC ბიტკოინის ოდენობის აღსანიშნავად გავრცელებული აბრევიატურაა, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც იწერება ფასები ან კონკრეტული რაოდენობები. საფულე ან ბირჟა არის სერვისი, რომელიც შეიძლება ბიტკოინს უკავშირდებოდეს; ის არ არის თავად ბიტკოინის ქსელი.

პერსონალური კომპიუტერებისა და ინტერნეტის განვითარებამ კომუნიკაციის ახალი შესაძლებლობები შექმნა. ამან თვალთვალისა და კონტროლის ახალი ფორმებიც წარმოშვა. მეოცე საუკუნის მიწურულს პროგრამისტების, მათემატიკოსებისა და აქტივისტების ჯგუფი, რომელიც ცნობილი იყო სახელით შიფროპანკები იკვლევდა, თუ როგორ შეეძლო კრიპტოგრაფიას დაეცვა პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობა და ინდივიდუალური თავისუფლება ციფრულ სისტემებში.

კრიპტოგრაფია

კრიპტოგრაფია მათემატიკურ მეთოდებს იყენებს ინფორმაციის დასაცავად და მოქმედების ავთენტურობის დასადასტურებლად. დაშიფვრას შეუძლია შეტყობინების კონფიდენციალურობის დაცვა. ციფრულ ხელმოწერებს შეუძლიათ დაადასტურონ, რომ შეტყობინება ან ინსტრუქცია საიდუმლო გასაღების მფლობელისგან მოვიდა, თავად ამ გასაღების გამჟღავნების გარეშე.

ამ შიფროპანკებს ესმოდათ, რომ მხოლოდ კონფიდენციალური კომუნიკაცია საკმარისი არ იყო. ადამიანებს ასევე სჭირდებოდათ ღირებულების ინტერნეტით გაცვლის საშუალება. თუ ყოველი ციფრული გადახდისთვის ბანკი ან კომპანია იქნებოდა საჭირო, ამ შუამავალს შეეძლებოდა გაცვლაზე დაკვირვება, მისი ნებართვა ან აღკვეთა.

მათი მიზანი უბრალოდ ციფრული ფული არ ყოფილა. საბანკო დეპოზიტები უკვე ციფრული იყო. უფრო რთული მიზანი იყო დეცენტრალიზებული ციფრული ფული: სისტემა, რომელსაც არ აქვს ერთი კონკრეტული ემიტენტი, სერვერი ან ადმინისტრატორი, რომელსაც მონაწილეები უნდა ენდონ.

ბიტკოინი მრავალი ადამიანის ათწლეულების შრომას დაეფუძნა. მისმა არქიტექტურამ ადრინდელი იდეები ახლებურად გააერთიანა და შექმნა სტიმულები, რათა ღია ქსელს ფუნქციონირება გაეგრძელებინა.

ბიტკოინი ციფრული ფულის შექმნის პირველი მცდელობა არ ყოფილა. ის ოთხი ათწლეულის ექსპერიმენტებს დაეფუძნა და მრავალი ადრინდელი პროექტის იდეები გამოიყენა, რომლებმაც მისი წარმატებული დიზაინის ჩამოყალიბებას შეუწყო ხელი.

• DigiCash იყენებდა კრიპტოგრაფიას კონფიდენციალური ციფრული გადახდების მხარდასაჭერად. ის დამოკიდებული იყო ცენტრალურ კომპანიასა და ბანკებთან ურთიერთობებზე. როდესაც კომპანია გაკოტრდა, სისტემამ ვეღარ გააგრძელა ფუნქციონირება, როგორც დამოუკიდებელმა ფულადმა ქსელმა.
• Hashcash იყენებდა შესრულებული სამუშაოს მტკიცებულებას არასასურველი ელფოსტის გაგზავნის ხარჯის გასაზრდელად. შეტყობინების გაგზავნამდე გამგზავნის კომპიუტერს სამუშაო უნდა შეესრულებინა. ამ იდეამ აჩვენა, როგორ შეიძლებოდა გამოთვლითი დანახარჯებით ბოროტად გამოყენების შეზღუდვა.
• Bit Gold აღწერდა შემოთავაზებულ სისტემას, რომელშიც გამოთვლით სამუშაოს შეეძლო შეექმნა შეზღუდული რაოდენობის ციფრული ჩანაწერები. ის არ ამოქმედებულა, როგორც სრულყოფილი დეცენტრალიზებული ფულადი სისტემა, თუმცა განავითარა მნიშვნელოვანი იდეები ციფრული სიმწირისა და მტკიცებულების შესახებ.
• B-money და ხელახლა გამოყენებადი შესრულებული სამუშაოს მტკიცებულება (RPoW) იკვლევდნენ გზებს, რომ მონაწილეებს შეექმნათ ან გადაეცათ მწირი ციფრული ღირებულება მხოლოდ ერთ ცენტრალურ მონაცემთა ბაზაზე დაყრდნობის გარეშე. ისინი დაუსრულებელი იყო, თუმცა დაეხმარა იმის გარკვევას, თუ რა დასჭირდებოდა მოქმედ სისტემას.
• მიუხედავად იმისა, რომ BitTorrent ფული არ იყო, მან აჩვენა, რომ ერთრანგიან ქსელს შეეძლო მრავალი დამოუკიდებელი კომპიუტერისთვის ინფორმაციის გაზიარების საშუალება მიეცა ისე, რომ მთელ სისტემას ერთი ცენტრალური სერვერი არ აკონტროლებდა.

ერთობლივად ამ ექსპერიმენტებმა თავსატეხის სასარგებლო ნაწილები გამოავლინა. მათ ასევე ნათელი მოჰფინა დარჩენილ პრობლემას.

ორმაგი ხარჯვა

ორმაგი ხარჯვა არის ერთი და იმავე ციფრული ერთეულის ორი მიმღებისთვის გაგზავნის მცდელობა. ციფრული მონაცემების ზუსტად კოპირება შესაძლებელია, ამიტომ ციფრული ფულის სისტემას სჭირდება გზა იმის დასადგენად, თუ რომელი ტრანზაქცია არის მართებული.

ცენტრალიზებული სისტემები ამას იმით აღკვეთენ, რომ ერთ სანდო მონაცემთა ბაზას ანდობენ იმის გადაწყვეტას, თუ რომელი გადახდა შესრულდა პირველი. 2008 წლის 31 ოქტომბერს Satoshi Nakamoto-ს თეთრმა წიგნმა, ბიტკოინი: ერთრანგიანი ელექტრონული ფულადი სისტემა, ახსნა განსხვავებული მიდგომა: საჯარო სისტემა, რომელსაც შეეძლო გადახდების საერთო ისტორიის დადგენა ბანკის, კომპანიის ან სხვა ცენტრალური ორგანოს გარეშე.

თეთრმა წიგნმა გააერთიანა ამ მიდგომისთვის საჭირო მახასიათებლები:

1. ერთი ერთრანგიანი ქსელი: ტრანზაქციები პირდაპირ ეცნობება მონაწილეთა ქსელს.
2. ციფრული ხელმოწერები: ერთი პირადი გასაღები არის საიდუმლო ინფორმაცია, რომელიც ხარჯვის დასადასტურებლად ხელმოწერას ქმნის; ამის გაკეთება მხოლოდ მის მფლობელს შეუძლია.
3. ბლოკები და მაინინგი: მაინერები აგროვებენ ტრანზაქციებს ბლოკებში და იყენებენ სამუშაოს მტკიცებულებას, რათა ერთმანეთს შეეჯიბრონ შემდეგი ბლოკის დამატებაში.
4. დამოუკიდებელი შემოწმება: კვანძები ამოწმებენ ტრანზაქციებს და ბლოკებს ბიტკოინის წესებთან შესაბამისობაზე.
5. საერთო ისტორია დაგროვილი სამუშაოს მტკიცებულებით: მონაწილეები აღიარებენ ვალიდურ ჯაჭვს, რომელიც შედგება ტრანზაქციებისგან და რომელსაც აქვს ყველაზე მეტი დაგროვილი სამუშაო, საერთო ჩანაწერად.

ეს მოდული ამ ცნებებს უფრო დეტალურად განმარტავს. ერთობლივად მათ პრაქტიკული პასუხი გასცეს ორმაგი ხარჯვის პრობლემას: ქსელს შეუძლია უარყოს იმავე ბიტკოინის დახარჯვის მეორე მცდელობა ცენტრალურ ორგანოზე დაყრდნობის გარეშე. ბიტკოინმა შემოგვთავაზა ის ნაკლული კომბინაცია, რომელსაც ციფრული ფულის ექსპერიმენტები ათწლეულების განმავლობაში ეძებდა.

ციფრული ინფორმაციის კოპირება, ჩვეულებრივ, მარტივია.

ციფრული სიმწირე

ციფრული სიმწირე ნიშნავს, რომ სისტემას შეუძლია ნამდვილი ერთეულის არავალიდური ასლისგან გარჩევა და ერთი და იმავე ერთეულის ორჯერ დახარჯვის თავიდან აცილება.

ბიტკოინი ქმნის ციფრულ სიმწირეს ხელმოწერების, საჯარო ტრანზაქციების ისტორიის, შესრულებული სამუშაოს მტკიცებულების, და წესების დამოუკიდებელი შემოწმების გაერთიანებით. ბიტკოინის გადაცემა შესაძლებელია, მაგრამ ქსელი უარყოფს იმავე ბიტკოინის ხელახლა დახარჯვის მცდელობას.

სიმწირე დამოუკიდებლად შემოწმებადია, როდესაც ადამიანებს შეუძლიათ თავად შეამოწმონ საჯარო წესები და არცერთ ცალკეულ ემიტენტს არ შეუძლია ყველასთვის მიწოდების მოცულობის შეუმჩნევლად შეცვლა. სწორედ ამიტომ ბიტკოინის მიწოდების ზღვარი უნდა შეისწავლოთ დეცენტრალიზაციასთან და კვანძის მიერ შემოწმებასთან ერთად.

ერთ ცენტრალიზებულ სისტემას აქვს მართვის ერთიანი ცენტრი. ბანკი აკონტროლებს თავისი მომხმარებლების აღრიცხვის რეესტრს. საგადახდო კომპანია აკონტროლებს თავის ქსელს. მთავრობა აკონტროლებს საკუთარი ვალუტის გამოშვების წესებს.

დეცენტრალიზაცია

ერთი დეცენტრალიზებული სისტემა როლებსა და გადაწყვეტილებების აღსრულებას მრავალ დამოუკიდებელ მონაწილეს შორის ანაწილებს. ბიტკოინს არ აქვს ცენტრალური ოფისი, რომელსაც შეუძლია ანგარიშების შექმნა, ნაშთების შეცვლა ან წევრობის დამტკიცება.

ბიტკოინის დეცენტრალიზაციას რამდენიმე მახასიათებელი განაპირობებს:

• ნებისმიერ ადამიანს შეუძლია ჩამოტვირთოს და შეამოწმოს ღია კოდის მქონე პროგრამული უზრუნველყოფა
• მომხმარებლებს შეუძლიათ ტრანზაქციების განხორციელება ანგარიშის გახსნის გარეშე ბიტკოინის ქსელში
• დამოუკიდებელი კვანძები ამოწმებენ ტრანზაქციებს და ბლოკებს
• მაინერები ერთმანეთს ეჯიბრებიან ბლოკების შეთავაზებაში
• არცერთ მაინერს არ შეუძლია არავალიდური ბლოკი მისაღები გახადოს პატიოსანი კვანძებისთვის
• წესების ცვლილება მოითხოვს მონაწილეთა მიერ მათ ნებაყოფლობით მიღებას
• ეს რეესტრი კოპირდება მრავალ კომპიუტერში და სხვადასხვა ადგილას

დეცენტრალიზაცია არ ნიშნავს თანაბარ გავლენას. მაინინგის აღჭურვილობა, ტექნიკური ცოდნა, ფული, ინტერნეტზე წვდომა და პროგრამული უზრუნველყოფის შემუშავება თანაბრად არ არის განაწილებული. მსხვილ მომსახურების მიმწოდებლებზე შესაძლოა მათი მომხმარებლები დამოკიდებული გახდნენ. ბიტკოინის პრეტენზია უფრო ვიწროა: არცერთ მონაწილეს არ აქვს უფლებამოსილება, ყველასთვის ცალმხრივად შეცვალოს რეესტრი ან ფულადი წესები.

დეცენტრალიზაცია დანახარჯებსაც წარმოშობს. კოორდინაცია შეიძლება უფრო ნელი იყოს. მომხმარებლებმა ინფორმაცია უნდა გადაამოწმონ და მეტი პასუხისმგებლობა აიღონ. არ არსებობს ცენტრალური მხარდაჭერის სამსახური ბიტკოინის ქსელისთვის. ეს კომპრომისები სისტემის მოწყობის ნაწილია და არა შემთხვევითი ხარვეზები, რომელთა აღმოფხვრაც სისტემის შეუცვლელად არის შესაძლებელი.

ციფრული ხელმოწერები ბიტკოინის დიზაინის ერთ-ერთი საკვანძო ნაწილია, რომელიც თეთრ წიგნშია აღწერილი. ბიტკოინში საფულე იყენებს კერძო გასაღებს იმისათვის, რომ შექმნას ციფრული ხელმოწერა რომელიც ავტორიზაციას ანიჭებს ტრანზაქციას. საფულე, ჩვეულებრივ, არის აპლიკაცია, რომელიც მართავს გასაღებებს და მომხმარებლისთვის ქმნის ამ ხელმოწერებს. მხოლოდ საჭირო კერძო გასაღების მფლობელს შეუძლია ხარჯვის ავტორიზაცია; ქსელს შეუძლია ხელმოწერის გადამოწმება ისე, რომ არ შეიტყოს კერძო გასაღები თავად.

ეს ადამიანს საშუალებას აძლევს, აკონტროლოს ბიტკოინი ბანკისგან ან სხვა ცენტრალური ოპერატორისგან ნებართვის მოთხოვნის გარეშე. ეს იმასაც ნიშნავს, რომ კერძო გასაღების კონტროლი გადამწყვეტია: ნებისმიერს, ვინც მას მოიპოვებს, ჩვეულებრივ, შეუძლია ხარჯვის ავტორიზაცია, ხოლო გასაღების დაკარგვამ შესაძლოა ბიტკოინის დაბრუნება შეუძლებელი გახადოს.

სწორედ ამას ეფუძნება თვითმეურვეობა: გასაღებების დამოუკიდებლად კონტროლი, ნაცვლად იმისა, რომ მათ სამართავად სერვისს დაეყრდნოთ. მოდული 3 განმარტავს გასაღებებთან, სარეზერვო ასლებსა და აღდგენასთან დაკავშირებულ პრაქტიკულ პასუხისმგებლობებს უსაფრთხოების მხრივ.

თანასწორუფლებიან მონაწილეებს შორის კავშირი ნიშნავს, რომ მონაწილეები ქსელის მეშვეობით ურთიერთობენ ცენტრალური კოორდინატორის საჭიროების გარეშე. ბიტკოინის მომხმარებელს შეუძლია შექმნას და ხელი მოაწეროს ტრანზაქციას, შემდეგ კი გაავრცელოს ის ქსელში. მიმღებს არ სჭირდება ანგარიში გამგზავნის ბანკში, რადგან ანგარიშსწორების საერთო სისტემას თავად ბიტკოინი უზრუნველყოფს.

თანასწორუფლებიან მონაწილეებს შორის კავშირი ყოველთვის არ ნიშნავს, რომ მხოლოდ ორი კომპიუტერი ურთიერთობს უშუალოდ. ტრანზაქციამ შეიძლება გაიაროს საფულეები, ინტერნეტპროვაიდერები და ქსელის მრავალი კვანძი. მთავარი ისაა, რომ გამგზავნს ან მიმღებს ბიტკოინის რომელიმე ცენტრალური ოპერატორის თანხმობა არ სჭირდება.

მომხმარებლებს კვლავაც შეუძლიათ აირჩიონ შუამავლები. ბირჟამ შეიძლება მომხმარებლებისთვის ბიტკოინი შეინახოს. გადახდის სერვისმა შეიძლება ინვოისის დამუშავება გაამარტივოს. სერვისის პროვაიდერთან განთავსებულმა საფულემ შეიძლება გასაღებები მართოს. ეს სერვისები შეიძლება მოსახერხებელი იყოს, მაგრამ ამ შემთხვევაში მომხმარებელი სერვისის წესებსა და უსაფრთხოებაზე ხდება დამოკიდებული.

ბიტკოინი უშუალო ფლობასა და გადაცემას შესაძლებელს ხდის; ის არ აიძულებს ყველა მომხმარებელს, ყველა სერვისზე უარი თქვას. შენახვისა და მართვის ფორმის არჩევანი განსაზღვრავს, ვის აქვს პრაქტიკული კონტროლი.

თანასწორუფლებიან მონაწილეებს შორის გადაცემა შეიძლება სასარგებლო იყოს, როდესაც ადამიანები სხვადასხვა ადგილას იმყოფებიან ან სხვადასხვა საბანკო სისტემას იყენებენ. ეს პასუხისმგებლობასაც წარმოშობს. ვალიდური ტრანზაქცია, რომელიც არასწორ მისამართზე გაიგზავნა, ჩვეულებრივ, ვერ გაუქმდება.

ბიტკოინი მუშაობს, რადგან სხვადასხვა მონაწილე სხვადასხვა როლს ასრულებს.

• მომხმარებლები იღებენ, ინახავენ და აგზავნიან ბიტკოინს. მომხმარებელს შეუძლია თავად აკონტროლოს საფულეში შენახული საკუთარი გასაღებები ან ისარგებლოს კასტოდიანით. მომხმარებლები ქსელს ეკონომიკურ მნიშვნელობას ანიჭებენ იმით, რომ ირჩევენ, მიიღონ თუ არა ბიტკოინი და რომელ წესებსა თუ მომსახურებებს ენდონ.
• კვანძები უშვებენ ბიტკოინის პროგრამულ უზრუნველყოფას და დამოუკიდებლად ამოწმებენ წესების დაცვას. სრული კვანძი ამოწმებს, რომ ტრანზაქციებს აქვთ ვალიდური ხელმოწერები, რომ ბიტკოინები უკვე დახარჯული არ არის, რომ ბლოკები აკმაყოფილებს შესრულებული სამუშაოს მტკიცებულების მოთხოვნებს და რომ ახალი ბიტკოინები შეესაბამება ემისიის გრაფიკს. კვანძები სხვა კვანძებს უზიარებენ ვალიდურ მონაცემებს და უარყოფენ არავალიდურ მონაცემებს.
• მაინერები აგროვებენ მოლოდინში მყოფ ტრანზაქციებს, ქმნიან კანდიდატ ბლოკებს და ერთმანეთს ეჯიბრებიან შესრულებული სამუშაოს მტკიცებულების მეშვეობით. წარმატებული მაინერი ავრცელებს ბლოკს და შეიძლება მიიღოს ნებადართული ბლოკის სუბსიდია და ტრანზაქციის საკომისიოები. მაინერები ხელს უწყობენ ტრანზაქციების დალაგებას და ხარჯიანს ხდიან რეესტრის ხელახლა ჩაწერას.
• დეველოპერები განიხილავენ, წერენ და სთავაზობენ პროგრამული უზრუნველყოფის ცვლილებებს. ისინი არ ფლობენ ბიტკოინის წესებს. პროგრამულ ცვლილებას მნიშვნელობა მხოლოდ მაშინ აქვს, თუ მონაწილეები გადაწყვეტენ გაუშვან პროგრამული უზრუნველყოფა, რომელიც ამ წესებს იცავს.

ეს როლები ერთმანეთს ზღუდავს:

• მომხმარებელს არ შეუძლია ბიტკოინის დახარჯვა საჭირო ვალიდური ხელმოწერის გარეშე
• ერთ მაინერს შეუძლია ბლოკის შეთავაზება, მაგრამ კვანძები წყვეტენ, შეესაბამება თუ არა ის წესებს
• ერთი კვანძი გადამოწმებას საკუთარი წესებით ახორციელებს, მაგრამ კონსენსუსი მოითხოვს, რომ მთელ ქსელში წესები ერთმანეთთან თავსებადი იყოს
• დეველოპერებს შეუძლიათ პროგრამული უზრუნველყოფის შეთავაზება, მაგრამ მონაწილეები თავად ირჩევენ, გაუშვან თუ არა ის

ზოგი ადამიანი რამდენიმე როლს ასრულებს. მაინერს შეუძლია გაუშვას კვანძი და ამავდროულად მომხმარებელიც იყოს. დამწყებს არ სჭირდება ყველა როლის შესრულება იმის ასახსნელად, თუ როგორ აბალანსებს ეს როლები ერთმანეთს.

მოკლე შეკითხვა: რატომ კვანძი ამოწმებს ტრანზაქციებს? დაასახელეთ ერთი წესი მაინც, რომელსაც კვანძი ამოწმებს.

სამუშაოს შესრულების მტკიცებულება

სამუშაოს შესრულების მტკიცებულება არის პროცესი, რომელსაც მაინერები შემდეგი ბლოკის შეთავაზების უფლებისთვის კონკურენციაში იყენებენ.

ერთი ჰეშ-ფუნქცია მონაცემებს ფიქსირებული სიგრძის შედეგად გარდაქმნის. შემავალ მონაცემებში მცირე ცვლილება არაპროგნოზირებად ახალ შედეგს წარმოქმნის. მაინერი შეთავაზებულ ბლოკში მონაცემების მცირე ნაწილს ცვლის და ბლოკს განმეორებით ჰეშავს. შედეგი ვალიდურია მხოლოდ მაშინ, როდესაც მისი რიცხვითი მნიშვნელობა ნაკლებია ქსელის სამიზნე მნიშვნელობაზე, ანუ წესებით დადგენილ ზღვარზე; უფრო დაბალი სამიზნე მნიშვნელობა ნიშნავს ნაკლებ ვალიდურ შედეგს და მეტ მცდელობას. მოკლე გზა არ არსებობს, ამიტომ მაინერებს შესაძლოა მრავალი მცდელობა დასჭირდეთ.

როდესაც მაინერი პოულობს ვალიდურ შედეგს, ის ავრცელებს ბლოკს. კვანძებს შეუძლიათ მტკიცებულების სწრაფად შემოწმება, მიუხედავად იმისა, რომ მის პოვნას მნიშვნელოვანი გამოთვლითი რესურსი და ენერგია დასჭირდა. თუ ბლოკი შეიცავს ტრანზაქციას, ეს ტრანზაქცია იღებს თავის პირველ დადასტურებას: მისი ჩანაწერი ერთ ვალიდურ ბლოკში მოხვდა. მის შემდეგ დამატებული ყოველი ვალიდური ბლოკი ამატებს კიდევ ერთ დადასტურებას, რაც ტრანზაქციის ადგილის შეცვლას ბლოკჩეინში უფრო ხარჯიანს ხდის. ეს განსხვავება მნიშვნელოვანია: სამუშაოს შესრულება ხარჯიანია, მისი შემოწმება კი — მარტივი.

სამუშაოს შესრულების მტკიცებულება რამდენიმე მიზანს ემსახურება:

• ის დამოუკიდებელ მაინერებს ცენტრალური კოორდინატორის გარეშე კონკურენციის საშუალებას აძლევს
• ის აძვირებს ტრანზაქციების მიმდევრობის გადაწერას
• ის ქსელის უსაფრთხოებას რეალურ სამყაროში არსებულ აღჭურვილობასა და ენერგიასთან აკავშირებს
• ის უზრუნველყოფს საჯარო მეთოდს კონკურენტ ვალიდურ ისტორიებს შორის არჩევანის გასაკეთებლად: ჯაჭვი ყველაზე მეტი დაგროვილი სამუშაოთი

მაინინგი არ ხსნის სასარგებლო განტოლებებს რაიმე გარე მიზნისთვის. მისი მიზანია სწორი თანმიმდევრობის უზრუნველყოფა ბიტკოინის ტრანზაქციებისთვის. ქსელი პერიოდულად არეგულირებს სამიზნე მნიშვნელობას: როცა ბლოკები მეტისმეტად სწრაფად იქმნება, ის ამცირებს სამიზნე მნიშვნელობას, ხოლო როცა ისინი მეტისმეტად ნელა იქმნება — ზრდის მას. ამით ქსელი ცდილობს, გამოთვლითი სიმძლავრის ცვლილების მიუხედავად, საშუალოდ ყოველ ათ წუთში დაახლოებით ერთი ბლოკი შეიქმნას.

სამუშაოს მტკიცებულება ენერგიის რეალურ დანახარჯს მოითხოვს. მომხრეები ამტკიცებენ, რომ სწორედ ეს დანახარჯი ამყარებს ბიტკოინის უსაფრთხოებას და შეიძლება შექმნას მოთხოვნა ენერგიაზე, რომლის გამოყენებაც მოქნილად შეიძლება ან რომელიც სხვაგვარად გამოუყენებელი დარჩებოდა. კრიტიკოსები ეჭვქვეშ აყენებენ მოხმარებული ენერგიის რაოდენობასა და წყაროს. პასუხისმგებლიანი შეფასებისას უნდა დაისვას კითხვები: რა ენერგია გამოიყენება, საიდან მოდის ის, რა უსაფრთხოებას უზრუნველყოფს და რომელ ალტერნატივებს ადარებენ ერთმანეთს.

ბიტკოინის წესები განსაზღვრავს პროგნოზირებად გამოშვების გრაფიკს და მაქსიმალურ მიწოდებას — 21 მილიონ ბიტკოინს (21 000 000 BTC). ახალი ბიტკოინები მიმოქცევაში შედის ბლოკის სუბსიდიის მეშვეობით, რომელსაც იღებენ მაინერები, რომლებიც ვალიდურ ბლოკებს ქმნიან.

ჰალვინგი

ყოველ 210 000 ბლოკში სუბსიდია ნახევრდება. ამ მოვლენას ეწოდება ჰალვინგი. რადგან ბლოკები საშუალოდ დაახლოებით ყოველ ათ წუთში იქმნება, ჰალვინგი დაახლოებით ყოველ ოთხ წელიწადში ხდება. ზუსტი კალენდარული თარიღი ფიქსირებული არ არის.

თავდაპირველად სუბსიდია თითო ბლოკზე 50 BTC იყო. ის თანმიმდევრულად ნახევრდება, სანამ იმდენად მცირე არ გახდება, რომ მისი გაცემა ვეღარ გაგრძელდება. მაინერები ასევე იღებენ ტრანზაქციის საკომისიოებს. დროთა განმავლობაში საკომისიოები, სავარაუდოდ, უფრო მნიშვნელოვანი ნაწილი გახდება მაინერის შემოსავლისა.

21 მილიონის ზღვრის დაცვას უზრუნველყოფენ კვანძები. თუ მაინერი იმაზე მეტ ბიტკოინს შექმნის, ვიდრე წესებითაა დაშვებული, ვალიდაციის განმახორციელებელი კვანძები ბლოკს უარყოფენ. პროგრამული უზრუნველყოფის შემქმნელს შეუძლია განსხვავებული კოდი დაწეროს, მაგრამ ვერ აიძულებს სხვა ადამიანებს მის გაშვებას.

კითხვა დასაფიქრებლად: რა უპირატესობები აქვს ბიტკოინის შეზღუდულ მიწოდებას? რა გავლენას მოახდენდა ბიტკოინის მიწოდების ზრდა მსყიდველუნარიანობაზე? ვინ უარყოფდა მიწოდების ზრდას?

ერთი ბიტკოინი (1 BTC) შეიძლება დაიყოს 100 000 000 სატოშად. ერთი სატოში, რომელსაც ხშირად შემოკლებით უწოდებენ სატს, ბიტკოინის საბაზისო შრეზე აღრიცხული უმცირესი ერთეულია.

თქვენ არ გჭირდებათ მთელი ბიტკოინის ყიდვა ან გამოყენება. ბიტკოინის პროგრამულ უზრუნველყოფას შეუძლია თანხა აჩვენოს ბიტკოინებში ან სატებში, ისევე როგორც ვალუტას შეიძლება ჰქონდეს ძირითადი ერთეული და უფრო მცირე ერთეულები. ბევრი ადამიანი იყენებს სატებს ყოველდღიური თანხების გამოსახატავად, რადგან მთელი რიცხვები უფრო ადვილად იკითხება. როგორც ბლოკჩეინზე, ისე Lightning-ში გადახდის მოთხოვნები შეიძლება გამოისახოს სატებში.

ერთეულის მიმართ მიკერძოება არის მცდარი წარმოდგენა, რომ უფრო დაბალი ფასი ერთ მთლიან ერთეულზე აქტივს უფრო იაფს ან ხელმისაწვდომს ხდის. ერთეულების რაოდენობა დიზაინის არჩევანია. 100 000 სატის ფლობა და 0,001 BTC-ის ფლობა ერთსა და იმავე რაოდენობას ნიშნავს.

როდესაც ადარებთ ფასებს, ყურადღება გაამახვილეთ მთლიანი მიწოდების წილზე, შესაბამისი ღირებულების ოდენობასა და რისკებზე. ნუ ჩათვლით, რომ აქტივი მრავალი იაფად მოჩანებული ერთეულით მეტ ღირებულებას გთავაზობთ, ვიდრე აქტივი უფრო მცირე ერთეულებად დაყოფით.

წარმოაჩინეთ თქვენი ცოდნა: რამდენი სატია 0,01 BTC-ში? რატომ არ არის ერთი მთლიანი ბიტკოინის ფასი დაბრკოლება ადამიანისთვის უფრო მცირე რაოდენობის გამოსაყენებლად?

როგორც 1-ელ მოდულში აღინიშნა, მყარი ფული აღნიშნავს ფულს, რომლის მიწოდების გაზრდა რთულია და რომლის თვისებებიც დროთა განმავლობაში მის საიმედო გამოყენებას უწყობს ხელს. ეს ტერმინი კრიტერიუმებზე დაფუძნებულ შეფასებას გამოხატავს, ამიტომ ის უნდა განვიხილოთ და არა უბრალოდ იარლიყად მივიღოთ.

ბიტკოინი აერთიანებს თვისებებს, რომლებიც მანამდე ერთად არ არსებობდა ერთ აქტივში:

ბიტკოინს შეუძლია ფულის სამივე ფუნქციის შესრულება, თუმცა არა ყველგან თანაბრად:

• როგორც ღირებულების შენახვის საშუალება, ის პროგნოზირებადი მიწოდებით გამოირჩევა, თუმცა მისი საბაზრო ფასი მერყევია.
• როგორც გაცვლის საშუალება, ის შეიძლება გადაირიცხოს ბანკის გარეშე, თუმცა მისი მიღება, საკომისიოები და გადახდის ინსტრუმენტები განსხვავდება.
• როგორც საანგარიშო ერთეული, ის თანხების გამოხატვის საშუალებას იძლევა ბიტკოინებში ან სატოშებში, თუმცა საქონლის უმეტესობის ფასი კვლავ ფიატურ ვალუტაში.

ამგვარად, ბიტკოინს აქვს როგორც უპირატესობები, ისე კომპრომისული მხარეები.

პოტენციური უპირატესობები მოიცავს უშუალო საკუთრებას, პროგნოზირებად მიწოდებას, გლობალურ გადარიცხვებს, ღია მონაწილეობას, გამჭვირვალე წესებსა და ცალმხრივი ცენზურისადმი მდგრადობას.

კომპრომისები მოიცავს ფასის მერყეობას, პირად უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებლობას, იმ ფაქტს, რომ მოქმედი გადახდის გაუქმება, ჩვეულებრივ, რთულია ან შეუძლებელი, ცვალებად ტრანზაქციის საკომისიოებს, ციფრული გადარიცხვებისთვის ელექტროენერგიასა და საკომუნიკაციო საშუალებებზე დამოკიდებულებას, საჯარო ტრანზაქციების ჩანაწერებს და შეზღუდულ მიმღებლობას.

მიიჩნევთ თუ არა ბიტკოინს ჯანსაღ ფულად თქვენი კრიტერიუმებით უნდა განისაზღვროს. შეადარეთ ის ფიატურ ფულს, ძვირფას ლითონებსა და სხვა აქტივებს ერთნაირი სტანდარტების გამოყენებით.

ადგილობრივი ღირებულების შემოწმება: აქვს თუ არა ბიტკოინს ღირებულება თქვენს თემში? პასუხში ერთმანეთისგან გამიჯნეთ სამი კითხვა: რა საბაზრო ფასი ფიქსირდება? სად მიიღება ის, თუ საერთოდ სადმე მიიღება? რომელი პირადი უპირატესობა ან მიკერძოება ახდენს გავლენას თქვენს შეფასებაზე? ფასი, ადგილობრივი სარგებლიანობა და პირადი მოწონება ერთმანეთთან დაკავშირებულია, მაგრამ იდენტური არ არის.

ციფრული აქტივები ეკრანზე შეიძლება ერთმანეთს ჰგავდეს, თუმცა სრულიად განსხვავებულ სისტემებს ეყრდნობოდეს. ბიტკოინს აქვს მიწოდების საჯარო წესები და არ ჰყავს ემიტენტი, რომელსაც ამ წესების მიღმა ახალი ბიტკოინის შექმნა შეუძლია. სტეიბლკოინი ჩვეულებრივ დამოკიდებულია ემიტენტზე, რეზერვებზე, სამართლებრივ მოთხოვნებზე ან მექანიზმზე, რომლის მიზანიც სხვა ვალუტის ღირებულების მიყოლაა. სხვა კრიპტოაქტივების შემთხვევაში გამოშვებას, წესების შეცვლას ან სისტემის მნიშვნელოვანი ნაწილების მუშაობას შესაძლოა სხვადასხვა პირი ან ორგანიზაცია აკონტროლებდეს.

როდესაც ადარებთ ნებისმიერ ციფრულ აქტივს, დასვით კითხვები: ვინ აკონტროლებს გამოშვებას ან ცვლილებებს? რისი გადამოწმება შემიძლია დამოუკიდებლად? ვის აქვს გასაღებები? რომელ კომპანიას, ემიტენტს ან სხვა კონტრაგენტს უნდა ვენდო? ეს მხოლოდ ბიტკოინზე ორიენტირებული სადიპლომო კურსი შედარებას მხოლოდ ბიტკოინის უკეთ გასაგებად იყენებს. ის არ იძლევა რეკომენდაციას რომელიმე აქტივის შეძენის, მისით ვაჭრობის ან მისი პოპულარიზაციის შესახებ.

ქვემოთ მოცემული შედარება განასხვავებს კატეგორიებსა და სისტემის მოწყობის ვარიანტებს. ეს არ არის მოწონება, რეკომენდაცია ან მტკიცება, რომ რომელიმე აქტივი უსაფრთხო, სანდო ან თქვენთვის შესაფერისია.

ბიტკოინი (BTC) არის ციფრული აქტივი, რომელიც მოქმედებს ბიტკოინის ქსელში. მისი მაქსიმალური მიწოდება და გამოშვების გრაფიკი საჯარო წესებითაა განსაზღვრული. ადამიანებს შეუძლიათ ბიტკოინი უშუალოდ გასაღებების მეშვეობით ფლობდნენ და შესაბამისი პროგრამული უზრუნველყოფის გაშვებით დამოუკიდებლად გადაამოწმონ ბიტკოინის წესები. მისი გაგზავნა მთელ მსოფლიოშია შესაძლებელი ისე, რომ ბიტკოინის ცენტრალური ემიტენტის თანხმობა არ იყოს საჭირო თითოეულ ტრანზაქციაზე. მისი საბაზრო ფასი შეიძლება მკვეთრად შეიცვალოს, ხოლო გასაღებების ან აღდგენის ინფორმაციის დაკარგვა შესაძლოა შეუქცევად დანაკარგს ნიშნავდეს; შეცდომით განხორციელებული გადახდის გაუქმება, როგორც წესი, რთული ან შეუძლებელია. საკომისიოები, დადასტურების დრო, ელექტროენერგია, კავშირგაბმულობა, საჯარო ტრანზაქციების ჩანაწერები და ადგილობრივად გადახდის საშუალებად მიღებაც შეიძლება გავლენას ახდენდეს გამოყენებაზე. საფულის პროვაიდერმა ან ბირჟამ შეიძლება დაამატოს კონტრაგენტთან და შენახვასთან დაკავშირებული საკუთარი რისკები.

ზოგი პროექტი ბიტკოინის კოდს საწყის საფუძვლად იყენებს, თუმცა განსხვავებული წესებით ან სხვა ქსელებში მუშაობს. მათ ხშირად ფორკებს უწოდებენ. კოდის საერთო ისტორია ფორკს ბიტკოინის ნაწილად არ აქცევს და არც ბიტკოინის წესებს, მონაწილეებს ან უსაფრთხოებას ანიჭებს.

სტეიბლკოინები, როგორიცაა USD Coin (USDC) და Tether (USDT), ციფრული ტოკენებია, რომლებიც შექმნილია იმისთვის, რომ მიჰყვეს საორიენტაციო ღირებულებას, ხშირად ეროვნული ვალუტის ერთ ერთეულს, მაგალითად, აშშ დოლარს. ზოგი მათგანი შეიძლება გამოსადეგი იყოს ტოკენის ღირებულების თავსებად სერვისებსა თუ ქსელებს შორის გადასატანად. მათი მოწყობა, რეზერვები, გამოსყიდვის უფლებები და კონტროლის მექანიზმები მნიშვნელოვნად განსხვავდება. სტეიბლკოინმა შეიძლება დაკარგოს თავისი სამიზნე ღირებულება („ღირებულების მიბმის დაკარგვა“), ხოლო მომხმარებლები შეიძლება დამოკიდებული იყვნენ ემიტენტზე, რეზერვების შემნახველზე, ბანკზე, გამოსყიდვის სამართლებრივ პროცესზე, ბლოკჩეინის ოპერატორზე ან ხიდზე. ემიტენტებმა ან პლატფორმებმა შეიძლება გაყინონ ტოკენები ან შეზღუდონ წვდომა, თუ ამის უფლებას მათი წესები ან კანონები იძლევა. რეზერვების ხარისხი, გამჭვირვალობა, გადახდისუუნარობა, რეგულირება, სმარტკონტრაქტების შეცდომები, თაღლითობა და ქსელის საკომისიოები დამატებითი რისკებია.

სხვა კრიპტოაქტივები არის ფართო კატეგორია იმ აქტივებისა, რომლებსაც სხვა ქსელები ან აპლიკაციები იყენებს. მათი წესები შეიძლება ითვალისწინებდეს ისეთ ფუნქციებს, როგორიცაა ქსელის საკომისიოების გადახდა, სტეიკინგი, მმართველობა ან აპლიკაციის გამოყენება. გამოშვება, კონტროლი, ტექნიკური მოწყობა და ის, თუ რისი გადამოწმებაა შესაძლებელი დამოუკიდებლად, განსხვავდება ერთი აქტივიდან მეორემდე. ფასები და ლიკვიდობა შეიძლება სწრაფად შეიცვალოს, ხოლო დეველოპერებს, ფონდებს, ვალიდატორებს, ადმინისტრატორებს ან მსხვილ მფლობელებს, სისტემის მიხედვით, მნიშვნელოვანი გავლენა ჰქონდეთ. წესების ცვლილებამ, ტოკენების გამოშვებამ, სმარტკონტრაქტების ხარვეზებმა, ჰაკერულმა თავდასხმებმა, ხიდების გაუმართაობამ, თაღლითობამ, პლატფორმის მუშაობის შეწყვეტამ და გაურკვეველმა სამართლებრივმა სტატუსმა შეიძლება დანაკარგის ან წვდომის რისკები წარმოშვას. ტოკენის ფლობა მომხმარებელს ავტომატურად არ ანიჭებს კომპანიის საკუთრებას, გარანტირებულ შემოსავალს ან მისი სხვა აქტივზე გამოსყიდვის უფლებას.

ნებისმიერი ციფრული აქტივის გამოყენებამდე ერთმანეთისგან განასხვავეთ თავად აქტივი და სერვისი, რომელიც მას თქვენთვის ინახავს. ნაცნობი ტიკერი, ერთი შეხედვით სტაბილური ფასი ან კარგად შემუშავებული აპლიკაცია არ აუქმებს საჭიროებას, გამოავლინოთ და შეადაროთ შენახვის, კონტრაგენტის, ტექნიკური, სამართლებრივი და დანაკარგის რისკები.

იმის შესწავლა, თუ როგორ მუშაობს ბიტკოინი, განსხვავდება მოკლევადიანი ფასის ცვლილებებით მოგების მიღების მცდელობისგან, სხვების დარწმუნებისგან, რომ ტოკენი იყიდონ, ან სპეკულაციის განათლებად მიჩნევისგან. ვაჭრობა და სპეკულაცია შეიძლება მოიცავდეს ნაჩქარევ გადაწყვეტილებებს, ზარალს, პლატფორმასთან დაკავშირებულ რისკს და ზეწოლას, იმოქმედოთ მკაფიო დასაბუთების გარეშე. ტოკენების პოპულარიზაციამ შეიძლება წარმოშვას ინტერესთა კონფლიქტი და წაახალისოს დარწმუნება და არა მკაფიო ახსნა.

ბიტკოინის დიპლომის მიზანია, დაგეხმაროთ ბიტკოინის ახსნაში, უკეთესი კითხვების დასმასა და უფრო უსაფრთხო გადაწყვეტილებების მიღებაში. ის არ გაძლევთ საინვესტიციო რჩევებს და არ გეუბნებათ, რა უნდა იყიდოთ, გაყიდოთ ან შეინახოთ.

ბიტკოინი საჯარო მოვლენების მოკლე სერიის შედეგად გაჩნდა.

გაეცანით პირველწყაროებს: წაიკითხეთ ბიტკოინის თეთრი წიგნი (ორიგინალი PDF), შეისწავლეთ გენეზისის ბლოკი (ბლოკის ჩანაწერი) და პირველი დაფიქსირებული ტრანზაქცია ორ ადამიანს შორის (ტრანზაქციის ჩანაწერი), და წაიკითხეთ პიცის შეკვეთის თავდაპირველი მოთხოვნა. ბლოკების მიმომხილველი საჯარო მონაცემებზე წვდომის მოსახერხებელი ინტერფეისია და არა ბიტკოინის წესების განმსაზღვრელი უმაღლესი ავტორიტეტი.

სატოში ნაკამოტო ფსევდონიმია, რომელსაც ბიტკოინის უცნობი შემქმნელი ან შემქმნელები იყენებდნენ. სატოში ინტერნეტით ურთიერთობდა, პროგრამული უზრუნველყოფა ღია კოდით გამოაქვეყნა, მოგვიანებით კი მონაწილეობა შეწყვიტა.

ბიტკოინი არცერთ ცენტრალურ კომპანიას არ ეკუთვნის. პროგრამულმა უზრუნველყოფამ და წესებმა არსებობა განაგრძო, რადგან სხვა ადამიანებმა მათი გაშვება, შემოწმება და განვითარება გადაწყვიტეს. ამ წარმომავლობას მნიშვნელობა აქვს: შემქმნელი არ დარჩენილა მუდმივ ლიდერად, რომელსაც შეეძლებოდა მეტი მონეტის გამოშვება ან დაემტკიცებინა ტრანზაქციები.

ეს გენეზისის ბლოკი და 2008 წლის ფინანსური კრიზისი ბიტკოინს მნიშვნელოვან ისტორიულ კონტექსტს სძენს. თუმცა ბიტკოინი მისი მოწყობისა და მუშაობის მიხედვით შეაფასეთ და არა მხოლოდ მისი შემქმნელის შესახებ მონათხრობის საფუძველზე.

2008 წლის ოქტომბერში სატოში ნაკამოტომ წარადგინა ბიტკოინის თეთრი წიგნი. მასში დასმული მთავარი კითხვა მარტივი იყო: როგორ შეუძლიათ ადამიანებს ონლაინგადახდების განხორციელება ისე, რომ ერთი და იგივე ციფრული ერთეული ორჯერ არ დაიხარჯოს და ერთ შუამავალს კონტროლი არ გადაეცეს?

ბიტკოინის საჯარო წესები, პირიდან პირზე ქსელი და ციფრული ხელმოწერები მონაწილეებს მნიშვნელოვან როლებს ანიჭებს. მომხმარებლებს შეუძლიათ საკუთარი არჩევანით მიიღონ, შეინახონ და გაგზავნონ ბიტკოინი; კვანძებს შეუძლიათ დამოუკიდებლად გადაამოწმონ წესების დაცვა; მაინერებს შეუძლიათ ბლოკების შეთავაზება, ხოლო დეველოპერებს — პროგრამული ცვლილებების შეთავაზება. არცერთი როლი არ აძლევს მის შემსრულებელს ქსელის ყველა მონაწილის ნაცვლად კონტროლის უფლებას.

ამ თვისებებს შეუძლია მონაწილეებს მეტი შესაძლებლობა მისცეს, თუმცა მათ მეტ პასუხისმგებლობასაც აკისრებს. ცენტრალური ორგანოს გარეშე, რომელიც დაამტკიცებდა ტრანზაქციებს, აღადგენდა წვდომას ან გამოასწორებდა მრავალ შეცდომას, თითოეულ ადამიანს უნდა შეეძლოს გააცნობიეროს, რა როლსა და რისკებს იღებს საკუთარ თავზე.

ადამიანისთვის, რომელიც ირჩევს თვითშენახვას, გასაღებების კონტროლი ბიტკოინზე უშუალო კონტროლს ნიშნავს. არცერთ კომპანიას არ შეუძლია სათანადოდ კონტროლირებადი, ბლოკჩეინზე არსებული ბალანსის გაყინვა. არცერთ კომპანიას არ შეუძლია დაკარგული აღდგენის ფრაზის აღდგენაც.

თვითშენახვა ამიტომ მხოლოდ ტექნიკური ფუნქცია არ არის. ის მოითხოვს სარეზერვო ასლების დაცვას, მისამართების გადამოწმებას, საფულის მუშაობის შემოწმებასა და აღდგენის გეგმის შექმნას. მომდევნო მოდული განმარტავს, როგორ შეინახოთ და გამოიყენოთ ბიტკოინი სიფრთხილით, მათ შორის, როგორ მართოთ ეს რისკები და პასუხისმგებლობები.

შეჩერდით და დაფიქრდით, როგორ ეხმიანება საჯარო წესები, შეზღუდული ემისია, თანასწორთა შორის გადარიცხვა და დამოუკიდებელი გადამოწმება იმ ხარვეზებს, რომლებიც გამოვლინდა მოდულში 1: ცვალებადი მიწოდება, ინსტიტუციური კონტროლი, შეზღუდული წვდომა და ნდობაზე დამოკიდებულება. რატომ აქვთ კვანძებს და მაინერებს განსხვავებული როლები და რატომ უნდა მოხდეს ორმაგი ხარჯვის თავიდან აცილება? ბიტკოინი ინსტიტუციური ნდობის ნაწილს ანაცვლებს გადამოწმებით და პირადი პასუხისმგებლობით; ის არ გამორიცხავს რისკს ან კომპრომისებს.

მთავარი საფიქრალი: იმის გათვალისწინებით, რაც ამ მოდულში ბიტკოინის შესახებ ისწავლეთ, აქვს თუ არა მას ღირებულება თქვენთვის? ასახავს თუ არა მიმდინარე ფასი ბიტკოინის ღირებულებას?

მთავარი დასკვნები

• ბიტკოინი შეიქმნა იმისთვის, რომ ციფრული გადარიცხვა შესაძლებელი გამხდარიყო ცენტრალური რეესტრის მმართველის გარეშე და ამავდროულად აღკვეთილიყო ორმაგი ხარჯვა.
• მისი საჯარო რეესტრი, ციფრული ხელმოწერები, თანასწორთა ქსელი, სამუშაოს მტკიცებულება და დამოუკიდებელი გადამოწმება ერთობლივად მუშაობს საერთო ტრანზაქციების ისტორიის შესანარჩუნებლად.
• ბიტკოინი დეცენტრალიზებულია იმ გაგებით, რომ არცერთ მონაწილეს არ შეუძლია ცალმხრივად შეცვალოს ბალანსები ან ყველასთვის მოქმედი წესები.
• მომხმარებლები თავად ირჩევენ, შეინახონ თუ მიიღონ ბიტკოინი; კვანძები ამოწმებენ წესების დაცვას; მაინერები სთავაზობენ ბლოკებს; დეველოპერებს კი შეუძლიათ პროგრამული ცვლილებების შეთავაზება, მაგრამ არა მათი თავს მოხვევა.
• ბიტკოინს აქვს ემისიის საჯარო გრაფიკი, რომლის მიხედვითაც მაქსიმალური მოცულობაა 21 მილიონი BTC, ხოლო კვანძები უარყოფენ ბლოკებს, რომლებიც ამ წესს არღვევენ.
• ერთი ბიტკოინი (1 BTC) იყოფა 100 000 000 სატოშიდ, ამიტომ ადამიანებს შეუძლიათ გამოიყენონ უფრო მცირე ერთეულები ისე, რომ მთელი ბიტკოინი არ დასჭირდეთ.
• ბიტკოინი შეიძლება შეფასდეს, როგორც ჯანსაღი ფული მონეტარული თვისებების მიხედვით, თუმცა გასათვალისწინებელია თანმდევი შეზღუდვებიც: ფასის მერყეობა, გადახდის საშუალებად შეზღუდული მიღება, გადახდები, რომელთა გაუქმება, როგორც წესი, რთული ან შეუძლებელია, და გაზრდილი პირადი პასუხისმგებლობის საჭიროება.

დაფიქრების დრო

ბიტკოინის მოწყობის რომელ ნაწილს ახსნიდით ახლა სხვაგვარად და რატომ?